ERTNEWS.GR, 24/2/2022

Στόχος του Πούτιν, η ανατροπή των Συμφωνιών για την ασφάλεια στην Ευρώπη

 Του Θόδωρου Τσίκα

Πολιτικού Επιστήμονα - Διεθνολόγου

 Οι δραματικές εξελίξεις με την ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία, αποδεικνύουν ότι ο βασικός στόχος του αυταρχικού καθεστώτoς Πούτιν δεν είναι η μη ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Ο Πούτιν προσπαθεί να ανατρέψει τις ευρωπαϊκές Συνθήκες για την Ασφάλεια της ηπείρου μας, που αποφασίστηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

 Εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε δύο διαφορετικά πράγματα:

 Το ένα είναι τι θέλει να κάνει το ΝΑΤΟ με την διεύρυνση του. Σε αυτό μπορούν να υπάρξουν διαφωνίες, κριτικές και άλλες παρατηρήσεις, που μπορούν να συζητηθούν. Αλλά, αυτό που δεν μπορεί να συζητηθεί είναι το δικαίωμα κάθε χώρας να επιλέγει τις συμμαχίες της. 

 Είναι σοβαρό και λογικό να συζητήσουμε ποιοι εξοπλισμοί δεν πρέπει να εγκατασταθούν στα εδάφη χωρών από τη μια και την άλλη πλευρά των συνόρων της Ρωσίας, ώστε να θεωρήσει η ίδια η Ρωσία ότι «διασφαλίζεται». Δεν μπορούμε όμως να εκχωρήσουμε δικαίωμα "βέτο" της Ρωσίας για τον διεθνή προσανατολισμό των γειτονικών της χωρών. 

 Το θέμα ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ήταν πολύ μακρινό και αβέβαιο. Δεν έχει συζητηθεί θεσμικά. Ούτε βέβαια το ΝΑΤΟ είναι ίδιο με ό,τι ήταν κατά τις δεκαετίες 1950-1960. Εξάλλου για να μπει μια νέα χώρα στο ΝΑΤΟ απαιτείται ομοφωνία των χωρών-μελών, τα οποία είναι πολλά σε αριθμό και με διαφορετικά συμφέροντα μεταξύ τους. Αυτό το γνώριζε ο Πούτιν. Χρησιμοποιούσε το θέμα ως άλλοθι. Έψαχνε να βρει ένα πρόσχημα για τις ενέργειες του.

 Αν ο Πούτιν ενδιαφερόταν για το θέμα του ΝΑΤΟ ή των οπλικών συστημάτων στην γειτονιά του, θα συνέχιζε τον διάλογο με τους Ευρωπαίους ηγέτες που προσπάθησαν να συζητήσουν λύσεις σε αυτά τα θέματα. Όμως δεν είχε πρόβλημα να τους ξεγελάσει, όπως έκανε με τον Μακρόν της Γαλλίας.

 Επομένως, πρέπει να κατανοήσουμε την πραγματική φύση του καθεστώτος Πούτιν. Έχει διαφορετικού είδους γεωστρατηγικές βλέψεις και «ιδεολογική» αντίληψη του κόσμου, από αυτήν που γνωρίζουμε εμείς στις δημοκρατικές χώρες. Υπάρχουν πολλοί επίσημοι θεωρητικοί στο Κρεμλίνο, που "διαχωρίζουν" την Ουκρανία, καθέτως από Βορρά προς Νότο, με βάση τον Δνείπερο ποταμό. Ισχυρίζονται πως, ό,τι υπάρχει ανατολικά του ποταμού Δνείπερου είναι "ρωσικό".

 Αυτοί είναι θεωρητικοί που εργάζονται μέσα στο σύστημα εξουσίας του αυταρχικού καθεστώτος Πούτιν και συμβάλουν αποφασιστικά στην χάραξη της γεωπολιτικής του. Ενστερνίζονται έναν μεγαλοϊδεατικό ρωσικό εθνικισμό και σωβινισμό, έναν αντι-δυτικισμό με «ευρασιατική» αντίληψη, με χαρακτηριστικά ασιατικού δεσποτισμού που υποτιμά τις δημοκρατικές κατακτήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

 Το βασικό στοιχείο της πολιτικής του Πούτιν είναι η αμφισβήτηση της οντότητας της Ουκρανίας. Αυτό διατύπωσε στο διάγγελμα του. Ο ίδιος προ ετών έχει συγγράψει και εργασία, στην οποία διατείνεται ότι δεν υπάρχει ουκρανικός λαός, ότι Ρώσοι και Ουκρανοί είναι το ίδιο έθνος. Είναι μια βασική αντίληψη το πώς αντιλαμβάνεται τον "ζωτικό χώρο" του. 

  Ευρύτερος στόχος του Ρώσου ηγέτη είναι να διαμορφώσει μια δική του "ζώνη επιρροής" στον χώρο που εκτεινόταν παλιότερα η ρωσική αυτοκρατορία, είτε επί Τσάρων, είτε επί σοβιετικής εποχής. Όχι με την προσάρτηση στην Ρωσία όλων των παλιών εδαφών της. Κάποια εδάφη πιθανόν τα εντάξει στην ρωσική κυριαρχία, όπως τα κατεχόμενα από την Ρωσία εδάφη της Γεωργίας (Αμπχαζία, Νότια Οσετία) και της Μολδαβίας (Υπερδνειστερία).

 Κυρίως όμως αποσκοπεί να κατοχυρώσει ότι οι γειτονικές προς την Ρωσία χώρες θα είναι κράτη "περιορισμένης κυριαρχίας". Να μπορεί, δηλαδή, η Ρωσία να καθορίζει την εξωτερική συμπεριφορά τους, ίσως και το εσωτερικό πολιτικό καθεστώς τους ώστε αυτό να είναι φιλικό προς την Ρωσία.

 Η διεθνής κοινότητα δεν θα αναγνωρίσει τα κατεχόμενα εδάφη ως ρωσικά. Θα συνεχίσει να θεωρεί ότι ανήκουν στην κυριαρχία της Ουκρανίας. Οι δε κυρώσεις που θα επιβληθούν στην Ρωσία, θα ανακοινωθούν κλιμακωτά. Ανάλογα με την εξέλιξη των επιθετικών ενεργειών της Ρωσίας. Δεν έχουμε δει όλο το φάσμα των κυρώσεων ακόμα. Οι «δυτικές» χώρες αφήνουν και ένα "παράθυρο" στην διπλωματία. 

 Δεν θα είναι εύκολη κάποιου είδους κατοχή της Ουκρανίας από την Ρωσία. Θα έχει μεγάλο οικονομικό κόστος. Η Ουκρανία είναι μια πολύ μεγάλη σε έκταση χώρα, η μεγαλύτερη σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο μετά την Ρωσία.  Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της είναι εχθρικό προς την Ρωσία και μπορεί να προβάλει αντίσταση. Επίσης η Ουκρανία, έχει αποκτήσει στρατιωτική δύναμη πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που είχε το 2018, όταν είχε γίνει η ρωσική εισβολή στην νότια Ουκρανία, με την παράνομη κατάληψη της Κριμαίας. 

 Απαιτείται αποφασιστική αντιμετώπιση των επιθετικών και επεκτατικών ενεργειών. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πάμε σε πόλεμο, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να γίνουν ανεκτές τέτοιες συμπεριφορές, εκτός κανόνων, εκτός ρυθμίσεων και εκτός κάθε πλαισίου. 

www.ertnews.gr/dimosio-vima/arthrografia/analysi-stochos-toy-poytin-i-anatropi-ton-symfonion-gia-tin-asfaleia-stin-eyropi/

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Με την Τελική Πράξη του Ελσίνκι (1975) και την Χάρτα των Παρισίων (1990), που είχαν υπογράψει ΗΠΑ, Καναδάς, Σοβιετική Ένωση και ευρωπαϊκές χώρες, κατοχυρώθηκαν στην Ευρώπη δύο αρχές: το απαραβίαστο των συνόρων και το δικαίωμα κάθε χώρας να αποφασίζει για το μέλλον της. Η Ρωσία, κυρίως υπό το αυταρχικό καθεστώς Πούτιν, παραβίασε την πρώτη αρχή και αμφισβητεί εμπράκτως την δεύτερη.

Έχει εισβάλει και διατηρεί υπό στρατιωτικό έλεγχο κατεχόμενα εδάφη της Γεωργίας (Αμπχαζία και Νότια Οσετία) και της Μολδαβίας (Υπερδνειστερία). Στην Ουκρανία έχει επιτεθεί δύο φορές. Όταν επιτέθηκε στην Κριμαία, την οποία «προσάρτησε» παράνομα, γεγονός που έχει καταδικαστεί από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Και όταν ενίσχυσε με στρατιωτικό προσωπικό και εξοπλισμούς τους αποσχιστές ρωσόφωνους της Ανατολικής Ουκρανίας, δύο επαρχίες της οποίας είναι σήμερα αποκομμένες από την υπόλοιπη χώρα, ευρισκόμενες σε εμπόλεμη κατάσταση (Λουγκάνσκ και Ντονέτσκ).

Με τον εκβιασμό της Ευρώπης μέσω του φυσικού αερίου και την συσσώρευση 130.000 στρατιωτών σε επιθετική διάταξη εναντίον της Ουκρανίας, πιέζει την διεθνή κοινότητα ώστε να γίνει αποδεκτή μια νέα «Γιάλτα», με επανένταξη χωρών Ανατολικής Ευρώπης και Καυκάσου στην σφαίρα επιρροής της ή σε αποδοχή καθεστώτος ουδετερότητας από θέση αδυναμίας, μιας «φινλανδοποίησης» τους. Στο πλαίσιο αυτό, αμφισβητεί το δικαίωμα των παραπάνω χωρών να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, εφόσον το επιθυμούν.

Αναφέρει ο ιστορικός ηγέτης των Πρασίνων και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, Γιόσκα Φίσερ («Project Syndicate»): «Στην καρδιά της σημερινής κρίσης βρίσκεται το γεγονός ότι η σημερινή Ρωσία, υπό τον Πούτιν, έχει καταστεί μια αναθεωρητική δύναμη. Δεν είναι ότι απλώς έχει πάψει να ενδιαφέρεται για την τήρηση της σημερινής τάξης πραγμάτων – είναι πρόθυμη να απειλήσει, ακόμα και να κάνει χρήση στρατιωτικής ισχύος, προκειμένου να την αλλάξει προς όφελος της».

Ο αποσταθεροποιητικός ρόλος της έχει αποδειχθεί. Στην ανάμιξη σε εκλογικές αναμετρήσεις πολλών χωρών με διασπορά fake news μέσω καθοδηγούμενων διαύλων στα social media (βλέπε στήριξη του Τραμπ στις ΗΠΑ). Στην χρηματοδότηση ακροδεξιών κομμάτων- από την Λεπέν της Γαλλίας έως τους ακροδεξιούς της Αυστρίας. Στην ενίσχυση των «ανελεύθερων δημοκρατιών» (illiberal democracies), όπως του Όρμπαν στην Ουγγαρία. Στην υποκίνηση εθνικιστικών κινητοποιήσεων στην μετέπειτα Βόρεια Μακεδονία, για να υπομονευθεί η Συμφωνία των Πρεσπών. Ωθεί τις εθνικιστικές δυνάμεις των Σέρβων της Βοσνίας να αποσχιστούν από την Δημοκρατία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, γεγονός επικίνδυνο για την ειρήνη και την σταθερότητα στην περιοχή μας.

Με την επιθετική και επεκτατική πολιτική της οδηγεί σε αυτό, που υποτίθεται θέλει να αποφύγει: χώρες που έχουν υποστεί επίθεση ή απειλούνται, σπεύδουν να βρουν «ομπρέλα ασφαλείας» στον μόνο που μπορεί να την παράσχει, κι αυτό είναι το ΝΑΤΟ. Δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που εντάχτηκαν στο ΝΑΤΟ, το έκαναν με την θέληση τους και χωρίς καμία πίεση. Οι λόγοι ήταν ότι ιστορικά οι απειλές για την ασφάλεια τους προέρχονταν από την Ρωσία, τόσο την τσαρική, όσο και την σοβιετική (π.χ. διαμελισμοί Πολωνίας, βίαιη προσάρτηση Λιθουανίας, Λετονίας, Εσθονίας από τον Στάλιν κλπ).

Εδώ υπάρχει μια λεπτή διαχωριστική γραμμή. Αφενός μεν είναι λογικό να συζητηθούν -ανάμεσα στην Ρωσία και ΗΠΑ/Ευρωπαίους-θέματα τοποθέτησης ή μη ορισμένων οπλικών συστημάτων, ελέγχου εξοπλισμών και στρατιωτικών ασκήσεων, καθώς και εγγυήσεις ασφαλείας, σε εδάφη κοντά στα σύνορα των εκατέρωθεν χωρών. Αυτό βέβαια δεν μπορεί να αφορά διασφαλίσεις μόνο από τις «δυτικές» ώρες, αλλά και από την Ρωσία, ώστε να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία και η εδαφική ακεραιότητα των γειτόνων της.

Αφετέρου όμως, παρότι η πιθανότητα ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ είναι μακρινή υπόθεση, θα ήταν απαράδεκτο να γίνει αποδεκτό από δημοκρατικές χώρες, ένα άμεσο ή έμμεσο «βέτο» της Ρωσίας για τον διεθνή προσανατολισμό ή και για το πολιτικό καθεστώς της Ουκρανίας, της Γεωργίας ή άλλων χωρών. Κάτι τέτοιο θα ήταν παραβίαση του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση, του προνομίου που έχουν όλα τα κυρίαρχα κράτη να επιλέγουν τις συμμαχίες τους.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος

"Η Εφημερίδα των Συντακτών", 24/1/2022

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ,

πολιτικού επιστήμονα-διεθνολόγου

Εδώ και χρόνια, αρκετοί προειδοποιούσαμε ότι είναι ανέφικτη η κατασκευή του φαραωνικού αγωγού EastMed μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Ευτυχώς που υπάρχουν τα αρχεία του έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου. Δεν είμαστε "Επιμηθείς". Δεν τα διαπιστώνουμε εκ των υστέρων.

2.   Έτσι κι αλλιώς ήταν τεχνικά εξαιρετικά δύσκολη, διότι επρόκειτο για τον μεγαλύτερο σε μήκος υποθαλάσσιο αγωγό στον πλανήτη, ιδιαιτέρως δε στα ιλιγγιώδη βάθη της Μεσογείου.

3.   Τυχόν λειτουργία του θα ήταν οικολογικά επικίνδυνη, καθώς κανείς δεν μπορούσε να αποκλείσει ατυχήματα, σε περιοχές περιβαλλοντικά ευαίσθητες. Την ίδια στιγμή ο Τουρισμός είναι βασική πηγή εισοδήματος των γύρω χωρών και θα πληττόταν ανεπανόρθωτα αν καταστρεφόταν το θαλάσσιο περιβάλλον.

4.   Το κέρδος του ήταν πλήρως αμφισβητούμενο, καθώς το φυσικό αέριο σε λίγα χρόνια θα είναι ανεπιθύμητο στην Ευρώπη. Η Ε.Ε. έχει αποφασίσει μετά το 2050 να μην χρησιμοποιεί ορυκτά καύσιμα, λόγω της κλιματικής αλλαγής. Το έργο ανήκε σε μοντέλο ανάπτυξης που τείνει -ευτυχώς- να ξεπεραστεί.

5.   Το βασικό πρόβλημα όμως ήταν ότι, το σχέδιο για τον αγωγό είχε ανομολόγητο στόχο να αποκλείσει την Τουρκία από τις ενεργειακές πηγές και συνεργασίες της Ανατολικής Μεσογείου. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η Τουρκία έχει την μεγαλύτερη ηπειρωτική ακτογραμμή στην περιοχή. Κάτι τέτοιο δεν ήταν δυνατόν να γίνει αποδεκτό από την ίδια, αλλά και άλλους ισχυρούς παίκτες της περιοχής. Η χώρα στην οποία υποτίθεται ότι θα κατέληγε ο αγωγός, η Ιταλία, δεν είχε υπογράψει την σχετική συμφωνία !

Υποκατάστατο της επίλυσης διαφορών ;

Αργότερα, στην συμφωνία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ για τον EastMed, η Τουρκία απάντησε με την σύναψη του τουρκο-λιβυκού Συμφώνου. Και έστειλε το ερευνητικό πλοίο "Ορούτς Ρέϊς" σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο για να το "εφαρμόσει" επί του πεδίου. 

Αναγκαία η συνεργασία

Συνεπώς, η μη υλοποίηση του EastMed δεν είναι ήττα της Ελλάδας και της Κύπρου. Είναι ήττα ενός κούφιου -χωρίς πραγματική βάση και τεκμηρίωση- «μεγαλοϊδεατισμού», που αγνοεί τα διεθνή δεδομένα και τους συσχετισμούς δυνάμεων στην περιοχή μας. Ο αγωγός δεν ακυρώθηκε από το non paper του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών. Ήταν γνωστό ότι "ο βασιλιάς είναι γυμνός". Το non paper απλά το φώναξε. 

Μόνο με ενεργειακή συνεργασία όλων των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου, περιλαμβανομένης της Τουρκίας, μπορούν να λυθούν τα θέματα αυτά. Η πρόταση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, για μια Διάσκεψη των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, για θέματα ασφάλειας, ενέργειας και ΑΟΖ, πρέπει να αξιοποιηθεί.

www.efsyn.gr/stiles/apopseis/329039_eastmed-itta-koyfioy-megaloideatismoy

ΑΡΘΡΟ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ", 15/1/2022

Εκλογική χρονιά;

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Ένα από τα αρνητικά της πολιτικής ζωής στην Ελλάδα, είναι η συνεχής εκλογολογία. Αποτελεί προσφιλή απασχόληση αναλυτών, δημοσιογράφων, πολιτικών κομμάτων και πολιτών. Αυτό έχει δυσμενή αποτελέσματα στην παραγωγικότητα των κυβερνήσεων, καθώς δεν επιτρέπει την λήψη αποφάσεων με μεγάλο χρονικό ορίζοντα.

Παρόλα αυτά, το 2022 έχει πολλές πιθανότητες να είναι εκλογική χρονιά. Πρώτα απ’ όλα διότι στην αρχή του δεύτερου εξαμήνου, συμπληρώνεται τριετία από τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές. Και ως γνωστόν, σχεδόν καμία κυβέρνηση μετά την Μεταπολίτευση του 1974 δεν συμπλήρωσε πλήρως την τετραετία στην θητεία της. Επομένως θα μπούμε αντικειμενικά σε μια εκλογική περίοδο, που συνήθως φθείρει τις κυβερνήσεις.

Το σημαντικότερο όμως στοιχείο είναι άλλο. Το 2022 είναι η τελευταία χρονιά, που δεν θα υπάρχουν οι δημοσιονομικοί περιορισμοί που επιβάλλει το Σύμφωνο Σταθερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λόγω της πανδημίας έχουν προσωρινά αρθεί οι υποχρεώσεις των κρατών-μελών του ευρώ, για συγκεκριμένο μέγεθος ελλείμματος. Η Ελλάδα δεν τηρεί τα τελευταία δύο χρόνια τους στόχους για πλεόνασμα, ενώ το δημόσιο χρέος της έχει ήδη ξεφύγει προς τα πάνω. Αυτό αποφασίστηκε, ώστε να μπορούν τα κράτη-μέλη να διαθέτουν δημόσιες δαπάνες για την αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης, αλλά και των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της κρίσης.

Όλες οι διεργασίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνουν ότι από το 2023 οι δημοσιονομικοί περιορισμοί θα επανέλθουν. Δεν είναι βέβαιο αν θα επανέλθουν στην μορφή και στην έκταση που ήταν μέχρι σήμερα. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, μαζί με τον πρωθυπουργό της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, καταβάλλουν προσπάθειες για πιο ήπια μορφή αυτών των υποχρεώσεων. Η ανάδειξη του σοσιαλδημοκράτη καγκελάριου, Όλαφ Σολτς, στην Γερμανία, αφήνει κάποια περιθώρια αισιοδοξίας.

Δύο είναι τα βασικά κριτήρια με βάση τα οποία η ελληνική κυβέρνηση θα αποφασίσει τελικά, αν θα αξιοποιήσει το παράθυρο του 2022 για εκλογές, και το πότε ακριβώς. Ένα είναι η πορεία της πανδημίας στην χώρα. Οι ιδιαίτερα αρνητικές συνθήκες των τριών πρώτων μηνών είναι βέβαια αποτρεπτικές. Το δεύτερο είναι να αρχίσει η εκταμίευση των πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης της Ε.Ε. Θα μπορούν τότε κάποιοι πολίτες να πάνε στις κάλπες με ζεστό χρήμα στις τσέπες.  Ίδωμεν…

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος, στέλεχος της ''Προοδευτικής Συμμαχίας"

Γιατί δεν θα πρέπει να ευχόμαστε να καταρρεύσει πλήρως η τουρκική οικονομία

Ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος Θόδωρος Τσίκας αρθρογραφεί στο Newsbeast

Εφημερίδα "Η Εποχή", 20-21 Νοεμβρίου 2021

www.epohi.gr/article/40999/h-livyh-den-einai-ellhnotoyrkiko-provlhma

Ερντογάν και σύνοδος των G20: Τι κάνουμε εμείς;  

www.rosa.gr

11^η Σεπτεμβρίου:

2001, η χρονιά που συγκλόνισε τον κόσμο

ertnews.gr

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ

Πολιτικού Επιστήμονα - Διεθνολόγου

Το 2001 προμηνυόταν μια ήσυχη χρονιά για την αμερικανική πολιτική. Ο νέος πρόεδρος, Τζωρτζ Μπους τζούνιορ, δεν είχε καμία διάθεση να συνεχίσει τις παρεμβάσεις των προκατόχων του στην διεθνή πολιτική σκηνή. Πίστευε στην "απομονωτική" πολιτική της υπερ-συντηρητικής πτέρυγας του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και στην απόσυρση των ΗΠΑ από πολλές διεθνείς δεσμεύσεις και υποχρεώσεις. 

Η τρομοκρατική επίθεση της Αλ Κάϊντα στους Δίδυμους Πύργους της Ν. Υόρκης με τα χιλιάδες θύματα σόκαρε την αμερικανική κοινωνία, αλλά και τον κόσμο ολόκληρο. Αποκάλυψε ότι πλέον ο εχθρός δεν είναι μόνο κράτη. Αλλά και πολλές μη-κρατικές οντότητες, με μεγάλη δύναμη καταστροφής. Έχοντας δε μεγαλύτερη ευελιξία από κράτη, μπορούν να διεισδύσουν πιο εύκολα σε χώρες και να παραβιάσουν συστήματα ασφαλείας. 

Διεθνής ισλαμιστική τρομοκρατία

Η ισλαμιστική τρομοκρατία δεν ήταν πλέον μόνο θέμα "τοπικό". Επέκτεινε και διεθνοποιούσε την δράση της. Πέραν αυτού, είχε σημαντικές διαφορές από άλλες μορφές τρομοκρατικών οργανώσεων (εθνικιστικών, ακροαριστερών, ακροδεξιών, αποσχιστικών κλπ), που είχε γνωρίσει ο κόσμος. Αυτές διατύπωναν ένα αίτημα και απειλούσαν ή προέβαιναν σε βίαιες πράξεις κατά μεμονωμένων στόχων. 

Εδώ δεν υπήρχε κανένα αίτημα. Όλοι οι άνθρωποι, χωρίς κανέναν ειδικό λόγο και δίχως προειδοποίηση ήταν υποψήφια θύματα. Εξάλλου, όταν ο δράστης ή οι δράστες είναι έτοιμοι να πεθάνουν προκειμένου να παρασύρουν άλλους στον θάνατο (που δεν συνέβαινε σε άλλες μορφές τρομοκρατίας), οι δυνατότητες αποτροπής μειώνονται σημαντικά. 

Ο κόσμος άρχισε να κατανοεί με οδυνηρό τρόπο, ότι πρόκειται για μια νέα μορφή ολοκληρωτισμού. Για επίθεση ένοπλων φανατικών στους δημοκρατικούς θεσμούς, στις ανοιχτές κοινωνίες, στην ανεκτικότητα, στα δικαιώματα των γυναικών, στην ανεξιθρησκία, στη νεωτερικότητα.

Επίθεση που μεταξύ άλλων επιχειρείται και εναντίον όσων αραβικών και μουσουλμανικών χωρών αποπειρώνται -έστω και στοιχειώδη- βήματα εκσυγχρονισμού και μεταρρυθμίσεων, καθώς αυτά θεωρούνται εμπόδιο για την επικράτηση των θεοκρατικών αντιλήψεων. Θύματα της είναι και πολλοί μουσουλμάνοι, που θεωρούνται μετριοπαθείς, υπερβολικά "κοσμικοί", προδότες ή και αιρετικοί.

Εμπεδώθηκε η αντίληψη ότι η συντριβή της διεθνούς ισλαμιστικής τρομοκρατίας προϋποθέτει τη διεθνή συνεργασία. Ότι είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθούν όλα τα μέσα: στρατιωτικά, αστυνομικά, δικαστικά, νομοθετικά, πολιτικά, ιδεολογικά, οικονομικά, διπλωματικά.

Η απάντηση

Προς απάντηση στην επίθεση που δέχθηκαν οι ΗΠΑ, διαμορφώθηκε ένας ευρύτατος διεθνής συνασπισμός, που περιλάμβανε όχι μόνο τους παραδοσιακούς συμμάχους τους, αλλά και τους ανταγωνιστές τους, όπως Ρωσία και Κίνα, και -ακόμα πιο σημαντικό- πολλές αραβικές και μουσουλμανικές χώρες. Όλοι αναγνώρισαν ότι οι ΗΠΑ είχαν το δικαίωμα της αυτοάμυνας και της επίθεσης εκεί που ήταν η έδρα της Αλ Κάϊντα και εναντίον του καθεστώτος των Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, που της είχε δώσει καταφύγιο.

Με βάση αυτά εκδόθηκε ΟΜΟΦΩΝΟ Ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ ενεργοποίησαν το άρθρο 5 του Καταστατικού του, που αφορά περιπτώσεις επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους του. Η Ρωσία παραχώρησε στις ΗΠΑ στρατιωτικά αεροδρόμια για να εξαπολυθούν επιθέσεις και από εκεί. 

Η διεθνής αυτή συναίνεση διαλύθηκε μετά την -απρόκλητη, αδικαιολόγητη, μονομερή και χωρίς διεθνή νομιμότητα- επίθεση που αποφάσισε η κυβέρνηση Μπους κατά του Ιράκ, έναν χρόνο μετά. 

Οι πρόσφατες εξελίξεις

Οι τρέχουσες εξελίξεις στο Αφγανιστάν -δυσμενείς αναμφίβολα- δεν μπορούν να παρομοιαστούν με τις αντίστοιχες στο Βιετνάμ το 1975. Από το Βιετνάμ οι ΗΠΑ αποχώρησαν μετά από στρατιωτική ήττα. 

Οι ΗΠΑ δεν υπέστησαν στρατιωτική ήττα. Αντιθέτως. 

Πέτυχαν να ανατρέψουν το καθεστώς των φανατικών Ταλιμπάν, που είχε δώσει καταφύγιο στην Αλ Κάϊντα στα εδάφη του Αφγανιστάν. Κατά την διάρκεια της 20ετούς παρουσίας τους, οι Αμερικανοί και οι ΝΑΤΟϊκοί σύμμαχοι τους είχαν απωθήσει τους μαχητές Ταλιμπάν από το μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Παρά τις επιμέρους στρατιωτικές συγκρούσεις, οι Ταλιμπάν δεν αποτελούσαν βασική απειλή, όσο ο διεθνής συνασπισμός και οι ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις ήταν παρούσες.

Παρά τις πολλές αδυναμίες και αστοχίες, η τελευταία 20ετία στο Αφγανιστάν ήταν η καλύτερη, μετά την δεκαετία του 1960. Όσον αφορά τον αλφαβητισμό του πληθυσμού και τα δικαιώματα γυναικών, παιδιών και μειονοτήτων. Στη χώρα έγιναν επανειλημμένα εκλογές για την ανάδειξη αντιπροσωπευτικής Βουλής και νόμιμης δημοκρατικής κυβέρνησης.

Οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την κεντρική εξουσία, μόνο και μόνο επειδή οι ΗΠΑ επί της προηγούμενης προεδρίας Τραμπ αποφάσισαν μονομερώς να αποχωρήσουν από την χώρα. Τώρα θα πρέπει να διαπραγματευθούν τόσο μεταξύ τους οι διάφορες εσωτερικές ομάδες τους, όσο και κυρίως με ηγέτες επιμέρους εθνικών ομάδων, μειονοτήτων, φυλών και περιοχών, ώστε να αποκτήσουν μια στοιχειώδη εσωτερική νομιμοποίηση. 

Θα επιδιώξουν, σε πρώτη φάση τουλάχιστον, να μην έχουν αντιπαράθεση με την διεθνή κοινότητα, και να αποφύγουν κυρώσεις και μελλοντικές επιθέσεις. 

Σε αυτό αποβλέπουν οι διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιτεθούν σε ξένες αποστολές, ότι δεν θα εμποδιστούν να αποχωρήσουν από την χώρα όσοι Αφγανοί πολίτες το επιθυμούν, ότι δεν θα υπάρξουν αντεκδικήσεις και ότι θα εφαρμοστεί μια "ήπια" εκδοχή του ισλαμικού νόμου (όπως αυτοί τον αντιλαμβάνονται), κυρίως όσον αφορά τις γυναίκες και τα κορίτσια στην εκπαίδευση, την εργασία κλπ 

Θα προσπαθήσουν να διατηρήσουν εμπορικές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες, ώστε να μην διακοπεί ο εφοδιασμός σε τρόφιμα, φάρμακα και άλλα προϊόντα. 

Διεθνείς επιδράσεις

Ρωσία και Κίνα μπορεί να βλέπουν θετικά ότι ο ανταγωνιστής τους, οι ΗΠΑ, αποχωρεί από ένα κοντινό πεδίο τους. Φοβούνται όμως την επέκταση του ισλαμικού φονταμενταλισμού στο εσωτερικό τους, όπου διαβιούν μουσουλμανικοί πληθυσμοί. Ειδικά η Ρωσία ενδιαφέρεται και για την σταθερότητα γειτονικών προς το Αφγανιστάν (πρώην σοβιετικών) χωρών της Κεντρικής Ασίας, όπως Τατζικιστάν, Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργισία.

Το Ιράν είναι μάλλον χαμένο, καθώς ως ηγετική δύναμη των Σιιτών Μουσουλμάνων βλέπει δίπλα του να κερδίζει μια φανατική δύναμη του ανταγωνιστικού Σουνιτικού Ισλάμ. Ανησυχεί και για την τύχη της μειονότητας των επίσης Σιιτών Χαζάρων του Αφγανιστάν, που είναι αντίπαλοί των Ταλιμπάν.

Το Πακιστάν είναι κερδισμένο καθώς είναι γνωστοί οι δεσμοί των Μυστικών Υπηρεσιών του με τους Ταλιμπάν. Οι Ταλιμπάν φυλετικά προέρχονται από την μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα του Αφγανιστάν, τους Παστούν, οι οποίοι επίσης κατοικούν και στο βόρειο Πακιστάν, που συνορεύει με το Αφγανιστάν. 

Η Ινδία ανησυχεί καθώς βλέπει να ενισχύεται το εχθρικό Πακιστάν, αλλά και λόγω της μουσουλμανικής μειονότητας στο εσωτερικό της. 

Η Τουρκία θα θελήσει να παίξει μεσολαβητικό ρόλο ανάμεσα στην Δύση και το νέο αφγανικό καθεστώς. 

Το βασικό δίδαγμα είναι το εξής: 

Από εδώ και πέρα, η διεθνής κοινότητα και κυρίως οι "δυτικές" χώρες θα πρέπει να πρέπει να αναπτύξουν μηχανισμούς παρέμβασης, σε περίπτωση που οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν ή δεν έχουν δυνατότητα να εμπλακούν (τουλάχιστον με πρωταγωνιστικό ρόλο). 

www.ertnews.gr/eidiseis/diethni/kosmos/11i-septemvrioy-analysi-2001-i-chronia-poy-sygklonise-ton-kosmo/?fbclid=IwAR0BJOvNLUpqbPUCSvoodC4PjMOTA7prJFVKd7V9KT7JhSKkIYbUVZkzEqU

Σχεδιασμός και ευαισθησία για τους πρόσφυγες του Αφγανιστάν

Εφημερίδα ''Η ΑΥΓΗ", 24/8/2021

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Τις τελευταίες μέρες, με ευθύνη ορισμένων υπουργών και βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος αλλά και κάποιων ΜΜΕ, διαμορφώνεται ένα οιωνεί  «πολεμικό κλίμα» στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα της χώρας μας, όσον αφορά την πιθανότητα έλευσης προσφύγων λόγω της κρίσης στο Αφγανιστάν.  Η αίσθηση ότι θα εμπλακούμε ως κράτος σε μια σχεδόν πολεμική περιπέτεια και θα αντιμετωπίσουμε μια επερχόμενη «εισβολή», σίγουρα δεν διαμορφώνει αίσθημα ασφάλειας στους πολίτες, ιδιαιτέρως σε αυτούς που διαβιούν σε παραμεθόριες περιοχές.

Βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή της κρίσης στο Αφγανιστάν. Θα υπάρξει φυσικά μια περίοδος αστάθειας. Το ποιες θα είναι οι επιδράσεις στον υπόλοιπο κόσμο, θα εξαρτηθεί από την πορεία των εξελίξεων εκεί. Είναι διαφορετικό αν υπάρξει μία φάση προσπάθειας των Ταλιμπάν να διαπραγματευθούν την εσωτερική νομιμοποίηση τους με τοπικές ομάδες, δυνάμεις, εθνικές μειονότητες, επικεφαλής φυλών κλπ, και άλλο πράγμα αν υπάρξει εμφύλιος πόλεμος με δυνάμεις που αντιστέκονται στην επικράτηση τους.  

Όχι «αν», αλλά «πώς»

Το θέμα δεν θα επηρεάσει την Ελλάδα άμεσα. Υπάρχουν χώρες στα βόρεια του Αφγανιστάν -Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν, Καζακστάν- που συζητούν να φιλοξενήσουν πρόσφυγες. Προς την δυτική πλευρά του Αφγανιστάν, οι πρώτες χώρες που θα επηρεαστούν θα είναι το Ιράν και ίσως η Τουρκία. Σε όλες αυτές τις χώρες, αλλά και προς τα νότια, όπως στο Πακιστάν, θα κατευθυνθεί μεγάλος αριθμός προσφύγων. 

Αν αργότερα οι εξελίξεις επιδεινωθούν κατά πολύ, και διογκωθεί το ρεύμα αυτό, κάποια στιγμή θα φτάσει στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Δεν θα αρκεί το τείχος που έχτισε η Τουρκία στα σύνορα με το Ιράν, για να "αντιμετωπίσει" το ζήτημα. Σε κάθε περίπτωση, το δίλημμα δεν είναι αν θα έρθουν (ή όχι) πρόσφυγες από εκεί. Κάποιοι θα έρθουν, έτσι κι αλλιώς. Το ερώτημα είναι με ποιον τρόπο θα έρθουν. Η καλύτερη λύση είναι να υπάρξει οργανωμένη μετεγκατάσταση τους από τις γειτονικές με το Αφγανιστάν χώρες, και όχι ως ανεξέλεγκτο κύμα.

Από την στιγμή που προέρχονται από εμπόλεμη ζώνη ή από ένα αυταρχικό καθεστώς, στο οποίο κινδυνεύει η ζωή τους,                  οι περισσότεροι από αυτούς θα έχουν προσφυγική ιδιότητα. Δεν θα είναι "απλοί" μετανάστες. Οι πολιτισμένες χώρες του κόσμου και η δική μας, έχουν υπογράψει Διεθνείς Συνθήκες, όπως της Γενεύης, που προβλέπουν την υποχρέωση υποδοχής. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να κλείσουμε τα μάτια, θεωρώντας ότι το θέμα δεν μας αφορά. Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την εγκατάσταση ενός αριθμού σε ευρωπαϊκές χώρες και στην Ελλάδα.

Πλέγμα μέτρων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιτρέπεται να αιφνιδιαστεί, όπως συνέβη με τον εμφύλιο στην Συρία. Θα χρειαστεί να υποδεχτεί με οργανωμένο τρόπο αρκετούς από αυτούς τους ανθρώπους. Μπορεί να λάβει ένα πλέγμα μέτρων. Πρέπει να διασφαλίσει τους αναγκαίους χρηματικούς πόρους. Να ενισχύσει τους υπάρχοντες μηχανισμούς και θεσμούς διαχείρισης του θέματος. Να αποφασίσει μια ισορροπημένη κατανομή τους ανάμεσα στις χώρες - μέλη της. Να προσπαθήσει να συμπεριλάβει στην προσπάθεια αυτή κι άλλες -μη ευρωπαϊκές- χώρες, όπως ΗΠΑ, Καναδά κλπ. Και, φυσικά,  να ενισχύσει τις χώρες "πρώτης γραμμής" που είναι κοντά στο Αφγανιστάν.

Είναι σημαντική η τηλεφωνική επικοινωνία του πρωθυπουργού της Ελλάδας με τον πρόεδρο της Τουρκίας για το ζήτημα. Οι δύο χώρες έχουν και κοινά συμφέροντα. Θα είναι χρήσιμο να μπορέσουν να συνεννοηθούν. 

Κατά την λεγόμενη «κρίση του Έβρου» πέρυσι, αλλά και πρόσφατα για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, η χώρα μας έχει δεχθεί διεθνώς καταγγελίες για την μεταχείριση προσφύγων και μεταναστών. Δεν μπορεί να μεταβληθεί σε παρία, που αγνοεί τα διεθνή και ευρωπαϊκά νόμιμα. Το ανθρωπιστικό αυτό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί με ευαισθησία και με σχεδιασμό.

Η Ελλάδα και όλα τα κράτη οφείλουν, πέραν του ελέγχου των συνόρων τους, να αφήνουν ανοιχτές συγκεκριμένες νόμιμες διόδους για υποβολή αιτήματος ασύλου, σε όποιον το επιθυμεί. Δεν μπορεί να έχει πλήρως κλειστά σύνορα. Επίσης, κάποιος που -με οποιονδήποτε τρόπο- μπει στο έδαφος ή στα χωρικά ύδατα μας, δεν επιτρέπεται να επαναπροωθηθεί χωρίς την θέληση του σε άλλη χώρα. Έχει δικαίωμα να μείνει σε προβλεπόμενες εγκαταστάσεις, μέχρι να εξεταστεί το νομικό καθεστώς του. 

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος

www.avgi.gr/politiki/394355_shediasmos-kai-eyaisthisia-gia-toys-prosfyges-toy-afganistan

Αντίδοτο για Αμμόχωστο, η Ομοσπονδία με «πολιτική ισότητα»

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ,

πολιτικού επιστήμονα - διεθνολόγου

Ένας παλαίμαχος Έλληνας διπλωμάτης, που διετέλεσε Μόνιμος Αντιπρόσωπος της χώρας μας στον ΟΗΕ, διηγείτο πριν χρόνια: «Ξέρετε πότε κερδίσαμε τα πιο σαφή ψηφίσματα και αποφάσεις στον ΟΗΕ; Στις πιο μαύρες ημέρες για την Κύπρο! Την πρώτη φορά, αμέσως μετά την τουρκική στρατιωτική επέμβαση το 1974. Και την δεύτερη, την επομένη της ανακήρυξης της αυτοαποκαλούμενης “Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου’’ το 1981». Και συμπλήρωνε με νόημα : «Η Κύπρος μάτωνε κι εμείς …θριαμβεύαμε στα διπλωματικά πεδία !! ».

Αυτά έρχονται στο νου, ακούγοντας τα σχόλια για τις αυστηρές δηλώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, σχετικά με τις απολύτως καταδικαστέες εξαγγελίες του προέδρου της Τουρκίας και του Τουρκοκύπριου ηγέτη για τo άνοιγμα ενός μικρού τμήματος της περίκλειστης Αμμοχώστου. Δεν είναι προς υποτίμηση οι διεθνείς αντιδράσεις. Το αντίθετο. Αλλά οι καταδίκες ισχυρών χωρών και διεθνών οργανισμών αποδίδουν, όταν αξιοποιούνται από την πλευρά μας με τολμηρές αποφάσεις και κινητικότητα στο πρόβλημα. Το να διαλαλούμε τις καταδίκες, μένοντας στις καθυστερήσεις και την αναβλητικότητα, φοβούμενοι το λεγόμενο πολιτικό κόστος, δεν έχει πρακτικό όφελος. 

Επιπλέον, είναι λάθος του υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας,       Ν. Δένδια, να ανακατεύει την Αμμόχωστο με τα ελληνοτουρκικά.  Μια πιθανή νέα όξυνση των σχέσεων Ελλάδας - Τουρκίας δεν θα βοηθήσει την Κύπρο. Μόνο όταν Ελλάδα και Τουρκία έχουν ομαλές σχέσεις, μπορεί να υπάρξει ώθηση για επίλυση του Κυπριακού.

Πώς φτάσαμε στην Αμμόχωστο

Οι κινήσεις του Ταγίπ Ερντογάν στην Αμμόχωστο διευκολύνθηκαν από το σταμάτημα των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό. Έχουμε δει επί πολλά χρόνια ότι, όταν σταματούν οι συνομιλίες για το Κυπριακό, έχουμε δυσμενείς εξελίξεις. Ο πρόεδρος της Τουρκίας προσπαθεί να αποκτήσει ένα επιπλέον διαπραγματευτικό χαρτί ενόψει μελλοντικών συνομιλιών για το Κυπριακό, αλλά και στο παζάρι για επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Εδώ πρέπει να τονιστεί το εξής: κανείς δεν μπορεί να αποτρέψει οποιονδήποτε εκτοπισμένο Ελληνοκύπριο, να διεκδικήσει την περιουσία του στην Αμμόχωστο υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα αναγνωρίσει την αυτοαποκαλούμενη "Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου". Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αναγνωρίσουν κράτη. Μόνο άλλα κράτη μπορούν να το κάνουν.      Η Επιτροπή Αποζημιώσεων των Τουρκοκυπρίων, στην οποία θα πρέπει να προσφύγουν, είναι αναγνωρισμένη ως ένδικο μέσο της Τουρκίας, από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Υπάρχουν ευθύνες και της ελληνοκυπριακής πλευράς, τις οποίες χρεώνει και η διεθνής κοινότητα. Δόθηκε δύο φορές ευκαιρία να λυθεί το Κυπριακό, την οποία η ελληνοκυπριακή πλευρά απέρριψε. Η μία το 2004 με το Σχέδιο Ανάν και η άλλη στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας το 2017, από την οποία αποχώρησε ουσιαστικά ο πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης.

Η ελληνοκυπριακή ηγεσία δεν αξιοποίησε την παρουσία του προοδευτικού ευρωπαϊστή Μουσταφά Ακιντζί στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, για να συμφωνηθεί λύση στο Κυπριακό. Και τώρα εισπράττουμε τις συνέπειες από την εκλογή του νέου ηγέτη, του εθνικιστή Ερσίν Τατάρ.

Πλαίσιο Γκουτέρες και προοπτική λύσης

Παρ΄ όλα αυτά, η πρόταση για "λύση δύο κρατών" στην Κύπρο, δεν είναι η τελική πρόταση της Τουρκίας. Η Τουρκία ξέρει πολύ καλά ότι τέτοια πρόταση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή από την ΕΕ και τον ΟΗΕ.

Εξάλλου, η πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων δεν επιθυμούν να ανήκουν σε μια "επαρχία" της Τουρκίας. Θέλουν να ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο με επίλυση του Κυπριακού στη βάση μιας Διζωνικής-Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Γι' αυτό και αντέδρασαν στην επίσκεψη του προέδρου της Τουρκίας στη βόρεια Κύπρο, τόσο με διαδηλώσεις, όσο και με αποχή της προοδευτικής αντιπολίτευσης από την συνεδρίαση στην οποία μίλησε ο κ. Ερντογάν.

Ο μόνος τρόπος αποτροπής νέων αρνητικών τετελεσμένων στο έδαφος και στην θαλάσσια περιοχή της Κύπρου, είναι η ελληνοκυπριακή ηγεσία να κινηθεί με αίσθηση επείγοντος και να διακηρύξει:

α. την πλήρη αποδοχή, ως έχουν, των Έξι Σημείων του Πλαισίου που έχει προτείνει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, από το 2017

β. έμπρακτη αποδοχή, άνευ προϋποθέσεων, της πολιτικής ισότητας μεταξύ ελληνοκυπριακής και τουρκοκυπριακής Κοινότητας, που σημαίνει αποτελεσματική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων σε όλες τις αποφάσεις μέσα στην μελλοντική Ενωμένη Ομοσπονδιακή Κύπρο.

γ. την  ετοιμότητα της για άμεση σύγκληση νέας πενταμερούς Διάσκεψης με στόχο μια γρήγορη συμφωνία στο Κυπριακό.

Είναι αναγκαίο να κατανοηθεί από όλους ότι, αν υπάρξει λύση στο Κυπριακό, αυτή θα είναι ένας συνεταιρισμός ανάμεσα στις δύο Κοινότητες, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Αυτός ο συνεταιρισμός εξουσίας και ευημερίας περιγράφεται σε όλα τα σχέδια λύσης. Δεν υπάρχει άλλη προοπτική, εκτός μιας: της οριστικής διχοτόμησης.

www.efsyn.gr/stiles/apopseis/304008_antidoto-gia-ammohosto-i-omospondia-me-politiki-isotita

"Φοβόμαστε τη Χάγη ; " - ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ "ΑΝΟΙΓΜΑ" ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΓΙΑ ΧΑΓΗ

Οι ευρω-τουρκικές σχέσεις εξελίσσονται - ΑΡΘΡΟ ΣΤΗΝ ROSA 

Θόδωρος Τσίκας

www.rosa.gr/progressives/oi-evro-tourkikes-sxeseis-exelissontai/

''ΕΘΝΟΣ", 4/7/2021

Μια "παράξενη" διετία

Του Θόδωρου Τσίκα*

Από τον Ιούλιο του 2019, που έγιναν οι εκλογές, ο "ωφέλιμος" πολιτικός χρόνος ήταν ελάχιστος. Μετά το καλοκαίρι, μεσολάβησε το εξάμηνο "ανοχής" για κάθε νέα κυβέρνηση και αμέσως μετά προέκυψε η πανδημία. Μπορούμε να πούμε ότι είχαμε μια παράξενη -πολιτικά- διετία. 

Ας κάνουμε όμως ορισμένες παρατηρήσεις.

1. Από την αρχή διαμορφώθηκε απόλυτος συγκεντρωτισμός στην κυβέρνηση. Με το πρόσχημα του -αναγκαίου- συντονισμού, όλες οι εξουσίες μεταφέρθηκαν στον πρωθυπουργό. Από την ενημέρωση (δημόσια τηλεόραση, κρατικό πρακτορείο ειδήσεων) έως τις μυστικές υπηρεσίες, όλα υπάχθηκαν προσωπικά σε αυτόν.         Οι υπουργοί μεταβλήθηκαν σε "υπαλλήλους" του πρωθυπουργού και λογοδοτούν στους συνεργάτες και συμβούλους του πρωθυπουργικού Γραφείου.

2. Το κλίμα βαθέως συντηρητισμού που εκπεμπόταν από στελέχη της ΝΔ όταν ήταν στην αντιπολίτευση, είναι πλέον επίσημη κυβερνητική αντίληψη:

• Εθνικιστικές και αδιάλλακτες απόψεις στην εξωτερική πολιτική, που είχαν έρθει στην επιφάνεια με αφορμή την Συμφωνία των Πρεσπών, τώρα εκφράζονται και στα ελληνοτουρκικά, πολλές φορές από τον ίδιο τον υπουργό Εξωτερικών.

• Οι απόψεις για ακόμα βαθύτερη προσκόλληση της Πολιτείας στην Εκκλησία, είναι σήμερα κρατική πολιτική.

• Στην Παιδεία αποτυπώνονται αυτές οι αντιλήψεις  στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης, που προωθείται από την αρμόδια υπουργό.

• Αναχρονιστικές αντιλήψεις -για ατομικά δικαιώματα, ρόλους των δύο φύλων, μειονότητες- εκφράζονται πλέον ως mainstream απόψεις από υπεύθυνα, θεσμικά χείλη. Καταργήθηκε η Γενική Γραμματεία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Γενική Γραμματεία Ισότητας έγινε Γραμματεία για την Οικογενειακή Πολιτική και υπάχθηκε στο ... υπουργείο Εργασίας, υποβαθμίστηκαν προγράμματα και παρεμβάσεις για τους Ρομά (Τσιγγάνους).

3. Η κυβέρνηση επιχειρεί την ανασυγκρότηση της χώρας με σχέδιο και αρχές αντλημένες από την προ-πανδημίας και προ-κρίσης εποχή:

• Αντί της παραγωγής νέου πλούτου, επιχειρείται η γρήγορη και «βίαιη» μεταφορά δημόσιων πόρων σε ορισμένους (φιλικούς προς την κυβέρνηση) ιδιώτες.

• Προωθείται η χαμηλή διατίμηση της εργασίας.

• Αντί της προσπάθειας γεφύρωσης των κοινωνικών ανισοτήτων, προτιμάται η κατοχύρωση του πλούτου σε αυτούς που ήδη τον κατέχουν.

• Ενώ η κλιματική κρίση οξύνεται, επανέρχονται πολιτικές για ανάπτυξη χωρίς περιβαλλοντική ευαισθησία. 

4. Οι θεσμοί δεν λειτουργούν καλά:

• Η κυβέρνηση υποτιμά την Βουλή. Οι υπουργοί δεν προσέρχονται τακτικά να απαντήσουν στον κοινοβουλευτικό έλεγχο

• Παρατηρείται έξαρση περιστατικών αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας

• Γίνεται προσπάθεια κυβερνητικής μονοπώλησης της ενημέρωσης και της πληροφόρησης

Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση προσπαθεί να αντιμετωπίσει ορισμένα χρόνια προβλήματα, αγκυλώσεις και αναχρονιστικές καταστάσεις σε κάποιους τομείς (Πανεπιστήμια, αγορά εργασίας, Ασφαλιστικό, κ.α.). Πρέπει όμως να διδαχθεί από απόπειρες προηγούμενων κυβερνήσεων, ότι μεταρρυθμίσεις χωρίς να έχει προηγηθεί διάλογος και δημιουργία ευρύτερων συναινέσεων, δεν προχωρούν.

Επίσης, η κυβέρνηση πιστώνεται την επιτυχημένη αντιμετώπιση της πανδημίας, την πρώτη περίοδο, καθώς άκουσε τις εκκλήσεις  των ειδικών εκ του εξωτερικού και πήρε εγκαίρως τα αναγκαία μέτρα. Αυτό όμως δεν επαναλήφθηκε στην δεύτερη φάση της πανδημίας, διότι άφησε να περάσει αναξιοποίητο το καλοκαίρι που μεσολάβησε.

Παρόλα αυτά, πρέπει να επισημάνουμε την καλή οργάνωση του εμβολιασμού του πληθυσμού, χωρίς βεβαίως η συμμετοχή να είναι ικανοποιητική.

Καθώς η πανδημία φαίνεται ότι αρχίζει (;) να ξεπερνιέται, τουλάχιστον ως προς την πιο οξεία φάση της, οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες είναι πλέον ορατές δια γυμνού οφθαλμού.     Το μείγμα πολιτικής που θα ακολουθηθεί για την αντιμετώπιση τους, θα κρίνουν την έκβαση των εξελίξεων.

Ειδικά ο τρόπος αξιοποίησης των πολύ σημαντικών πόρων που θα διατεθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα κρίνει το μέλλον της χώρας για πολλές δεκαετίες. Στην πραγματικότητα, το πολιτικό παιχνίδι τώρα (ξανά-) αρχίζει.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος

www.ethnos.gr/apopseis/164257_mia-paraxeni-dietia

"Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ"-ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ, 3-4/7/2021

Για έναν ισχυρό προοδευτικό μεταρρυθμισμό

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Στη χώρα μας έχει πλέον εμπεδωθεί ένας νέος διπολισμός. Αυτό δεν είναι μια απλή διαπίστωση. Διαμορφώνει νέες συμμαχίες και αντιθέσεις, δημιουργεί νέα πολιτικά ήθη και -κυρίως - επιβάλλει συγκεκριμένες κινήσεις σε κάθε έναν από τους δύο πόλους. 

  Σε κάθε διπολικό σύστημα, το παιχνίδι κερδίζεται από τους «ενδιάμεσους» ψηφοφόρους. Σε όσους ταλαντεύονται ανάμεσα στις δύο εν δυνάμει προτάσεις διακυβέρνησης. Κάποιοι από αυτούς ανήκουν σε αυτό που ονομάζεται «κοινωνικό Κέντρο». Είναι συνήθως μετριοπαθείς αλλά και απαιτητικοί ψηφοφόροι, μεσαίας και ανώτερης μόρφωσης και οικονομικής δύναμης, με σημαντικό κοινωνικό status, που πρέπει να πεισθούν για την "ωριμότητα"  των πολιτικών σχεδίων που τους προτείνονται και την "κυβερνησιμότητα" των κομμάτων που τα προτείνουν. 

Συμμαχία αδύναμων και δυναμικών στρωμάτων

 Για να πετύχει τους στόχους του, μαζί με την διεύρυνση και τον μετασχηματισμό του, ο ΣΥΡΙΖΑ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ απαιτείται να προχωρήσει σε προγραμματική ανανέωση, καινοτομία και εμβάθυνση σε μεταρρυθμιστική κατεύθυνση. Και ταυτοχρόνως να αναλάβει πρωτοβουλίες προς όσους δεν συμπορεύτηκαν μαζί του έως σήμερα, δείχνοντας διαθεσιμότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο δημοκράτη πολίτη.

  Ως η σημαντικότερη δύναμη στον προοδευτικό χώρο,  στον ΣΥΡΙΖΑ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ επαφίεται η πρωτοβουλία για την διαμόρφωση ενός ευρύτερου προοδευτικού πόλου. Ενός «χώρου» στον οποίο να μπορούν να βρουν έκφραση οι προοδευτικοί δημοκράτες του Κέντρου, οι κεντροαριστεροί, οι σοσιαλδημοκράτες, οι σοσιαλιστές, οι αριστεροί ποικίλων αποχρώσεων και προελεύσεων, καθώς και όσοι εμπνέονται από τις αξίες της πολιτικής οικολογίας. Έτσι θα μπορέσει να συγκροτηθεί μια σύγχρονη παράταξη, η οποία θα διεκδικήσει την λαϊκή πλειοψηφία για μια προοδευτική διακυβέρνηση της χώρας.  

Η λαϊκή πλειοψηφία θα κερδηθεί μόνο μέσω της διαμόρφωσης μιας νέας κοινωνικής συμμαχίας. Αφενός, με  τα πιο αδύναμα στρώματα, που συμπιέζονται από τις συνέπειες της κρίσης. Αφετέρου, με τα δυναμικά στρώματα της επιστήμης, της παραγωγής, της υγιούς επιχειρηματικότητας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας. Ούτε μόνο με τα πρώτα, ούτε μόνο με τα δεύτερα, είναι δυνατόν να σχηματιστεί πλειοψηφία στην κοινωνία.

 Μια τέτοια κοινωνική συμμαχία δεν μπορεί να διαμορφωθεί απλώς ως άθροισμα αιτημάτων, που η κάθε κοινωνική ομάδα προβάλλει κλαδικά, τοπικά και συντεχνιακά. Θα ηγεμονεύσει εκείνη η πολιτική δύναμη, που θα μπορέσει να συνθέσει τα αιτήματα αυτά σε ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο διεξόδου της χώρας, πειστικό και τεκμηριωμένο. 

Υπεύθυνη και ρεαλιστική αντιπολίτευση

 Η κυβέρνηση της ΝΔ απαντά σε πραγματικά ζητήματα της κοινωνίας. Απαντά βέβαια με την δική της οπτική, αυτή ενός συντηρητικού κόμματος. Η αξιωματική αντιπολίτευση πρέπει να αποδείξει ότι έχει εναλλακτικές λύσεις και υπευθυνότητα, αλλά και ότι μπορεί να πολιτευθεί αποτελεσματικά σε συνθήκες ομαλότητας. Με προτάσεις σοβαρές, εποικοδομητικές, ρεαλιστικές και κοστολογημένες, με την απαραίτητη επιστημονική και τεχνοκρατική επεξεργασία. Έτσι μόνο θα διεισδύσει σε ευρύτερα ακροατήρια.

  Μια αντιπολίτευση ισοπεδωτική, "θυμωμένη", "βιαστική", του τύπου "'έφοδος για επιστροφή στην εξουσία", δεν βοηθάει. Μια τακτική του "όχι σε όλα", σε ο,τιδήποτε λέει ή προτείνει η κυβέρνηση, ικανοποιεί μόνο ένα φανατικό τμήμα του ακροατηρίου της. Η καταγγελία των πάντων δεν αποδίδει. Από την μία πλευρά, η πόλωση περιχαρακώνει δυνάμεις και απωθεί τους ενδιάμεσους ψηφοφόρους. Από την άλλη, κινηματικές και ακτιβίστικες πρωτοβουλίες δεν αρκούν. Χρειάζεται σχεδιασμός και πολύ καλή προετοιμασία. 

  Ειδικά όταν η σημερινή αξιωματική αντιπολίτευση έχει θητεύσει στην κυβέρνηση, δεν μπορεί παρά να κατανοεί την πολυπλοκότητα των προβλημάτων, τις περιορισμένες δημοσιονομικές δυνατότητες και τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας. Οι σύγχρονες αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις δεν αρκεί να «ευαγγελίζονται» την δίκαιη κατανομή του πλούτου. Είναι απαραίτητο να έχουν συγκεκριμένη πρόταση και για το πώς μπορεί να παραχθεί ο πλούτος. Πάντα, όμως, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες της  παγκοσμιοποίησης, της 4^ης βιομηχανικής επανάστασης, της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και την ανάγκη να βελτιωθεί η θέση της χώρας στον διεθνή καταμερισμό εργασίας.

  Αποτελεσματική απάντηση στις παρεμβάσεις της κυβέρνησης σε διάφορα πεδία, δεν είναι η υπεράσπιση της ήδη υπάρχουσας κατάστασης στην χώρα, στο όνομα μιας δήθεν μαχητικής ή ριζοσπαστικής αντιπολίτευσης. Σε πολλούς τομείς διαιωνίζονται αναχρονιστικές καταστάσεις. Δεν είναι θετικά και προοδευτικά όλα τα «κεκτημένα». Τόσο ιδεολογικές αγκυλώσεις και γενικολογίες, όσο και υπερβολές, λαϊκισμοί και τακτικισμοί δεν συγχωρούνται.

  Η παράταξη οφείλει να προσπαθήσει, ώστε να μην φαίνεται ως υπερασπιστής του «παλιού» και του παρωχημένου. Δεν πρέπει να αφήσει τη σημερινή κυβέρνηση την πρωτοβουλία των αλλαγών και των μεταρρυθμίσεων. Είναι σημαντικό να αναδείξει έναν ισχυρό προοδευτικό μεταρρυθμισμό. Να προτείνει ένα συνολικό σχέδιο σύγχρονων αλλαγών, τομών και μεταρρυθμίσεων σε Δημόσια Διοίκηση, κοινωνικό κράτος και παραγωγικό μοντέλο. Με τα πόδια αταλάντευτα στην Ενωμένη Ευρώπη, και παράλληλα με τον αγώνα για επιτάχυνση και εμβάθυνση της πολιτικής ενοποίησης της Ευρώπης σε ομοσπονδιακή κατεύθυνση.

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

  Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η Τουρκία αποτελεί τμήμα της "Δύσης". Με τις ιδιαιτερότητες της φυσικά, αλλά ανήκει σε όλους τους δυτικούς θεσμούς και οργανισμούς. Πρώτα από όλα είναι μέλος του ΝΑΤΟ, μέλος του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), συνδεδεμένη χώρα με την ΕΕ από την δεκαετία του '60, και υποψήφια προς ένταξη, κλπ

 Αυτό σημαίνει ότι οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ είναι κομβικής σημασίας. Τόσο οι οικονομικές -  εμπορικές σχέσεις, όσο και οι σχέσεις στον τομέα της άμυνας, με στρατιωτικές βάσεις κ.α., ήταν και είναι ανεπτυγμένες. 

 Γενικά, ο πρόεδρος Ερντογάν δεν έχει αποφασίσει να απομακρύνει την Τουρκία από την Δύση. Όμως θεωρεί ότι η Τουρκία, όντας μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη (σε Μαύρη Θάλασσα, Καύκασο και Κεντρική Ασία, Ανατολική Μεσόγειο, Μέση Ανατολή και Ερυθρά Θάλασσα, Βόρεια Αφρική)  μπορεί να ανήκει σε δυτικούς οργανισμούς, αλλά με ελευθερία κινήσεων. Δηλαδή ότι αυτό δεν την αποκλείει από το να κάνει παιχνίδι και με άλλους παράγοντες: Ρωσία, Κίνα, Ιράν, Κατάρ, κλπ. 

 Αυτό ήταν εύκολο επί προεδρίας Τραμπ στις ΗΠΑ, καθώς η Αμερική είχε απότομα αποσυρθεί από τις διεθνείς υποθέσεις και δεσμεύσεις της. Με την εκλογή Μπάϊντεν και την επαναφορά των ΗΠΑ στο διεθνές πεδίο, τα πράγματα αλλάζουν. 

 Οι συνθήκες γίνονται ακόμα πιο "δύσκολες", από την στιγμή που η νέα ηγεσία των ΗΠΑ επιδιώκει να διαμορφώσει έναν συνασπισμό με Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους δυτικούς παίκτες, για την ανάσχεση της επιρροής των αυταρχικών καθεστώτων της Ρωσίας και της Κίνας. Στον νέο αυτό ανταγωνισμό, δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια για "ενδιάμεση στάση" μεμονωμένων χωρών. 

Επίσης ο πρόεδρος Ερντογάν κάνει το τελευταίο διάστημα μια συνολική επαναπροσέγγιση με την Δύση. Αυτό πράττει με την ΕΕ, προωθώντας την λεγόμενη "θετική ατζέντα" στις σχέσεις τους, και βεβαίως με τις ΗΠΑ. 

 Αλλά ούτε η νέα ηγεσία των ΗΠΑ, παρά την κριτική που ασκεί στον πρόεδρο της Τουρκίας, κυρίως για το θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών ελευθεριών, έχει αποφασίσει να αφήσει την Τουρκία να απομακρυνθεί από την Δύση. Κάτι τέτοιο θα ήταν μεγάλη αποτυχία για την εξωτερική πολιτική οποιασδήποτε αμερικανικής κυβέρνησης. 

 Ήδη, ο νέος Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν, δήλωνε στις 23/11/2020: «Η Τουρκία είναι σύμμαχος του ΝΑΤΟ, όσον αφορά τις δεσμεύσεις της, τη γεωγραφική της θέση και τα συμφέροντά της. Είναι μια εξαιρετικά σημαντική χώρα και, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, καθίσταται σημαντική σε οποιοδήποτε ζήτημα, σύγκρουση ή πρωτοβουλία».

 Οπωσδήποτε το θέμα της ενίσχυσης της τουρκικής οικονομίας, η ανάγκη να συνεχιστεί η προμήθεια της Τουρκίας σε στρατιωτικούς εξοπλισμούς και ανταλλακτικά από τις ΗΠΑ, η εξελισσόμενη δίκη της τουρκικής Τράπεζας "HALK BANK" σε αμερικανικό δικαστήριο, παίζουν ρόλο για την επαναπροσέγγιση αυτή. Αλλά δεν πρέπει να μείνουμε σε αυτά. Τα θέματα είναι κατά πολύ ευρύτερα. 

 Η προσεχής συνάντηση των πρόεδρων Μπάϊντεν και Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο, θα είναι καθοριστική. Σίγουρα θα αρχίσουν να "ρίχνονται οι γέφυρες", ώστε να προετοιμαστεί το πεδίο και η κοινή γνώμη. 

 Το θέμα δεν είναι το αν, αλλά με ποιους όρους θα γίνει αυτή η επαναπροσέγγιση. Το βέβαιο είναι ότι η ειδική σχέση που υπήρχε επί προεδρίας Τραμπ, δεν θα επαναληφθεί. 

 Στην Ελλάδα εναπόκειται να προχωρήσει με θάρρος, ειλικρίνεια και ρεαλισμό στην απευθείας επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων (ή και Χάγης), χωρίς να εναποθέτει τις ελπίδες της σε κάποια  "απομόνωση της Τουρκίας" ή σε  δήθεν "ραπίσματα" στον Ερντογάν από ΗΠΑ και ΕΕ. 

 *Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος

Η Μ. Ανατολή στην δίνη των εξτρεμισμών 

'ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ", 14/5/2021

Του Θόδωρου Τσίκα

"Η Εφημερίδα των Συντακτών", 21/4/2021

www.efsyn.gr/stiles/apopseis/290999_i-meionotita-tis-thrakis-kai-i-exoteriki-politiki

TVXS - TV Χωρίς Σύνορα, 8/4/2021

Ακινησία ή επίλυση διαφορών ;

Του ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ

Αν διαβάσει κανείς το περιεχόμενο της απάντησης του Κώστα Καραμανλή, στο πρόσφατο άρθρο του Κώστα Σημίτη για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την απόφαση της Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. στο Ελσίνκι για την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, θα κατανοήσει το εξής: το πώς ένα τμήμα του πολιτικού συστήματος και του διπλωματικού κατεστημένου εμποδίζει την Ελλάδα να επιλύσει τις διαφορές της με την Τουρκία, βασιζόμενο σε ξεπερασμένα στερεότυπα εξωτερικής πολιτικής.

Το αποτέλεσμα είναι να μένουν άλυτα προβλήματα και εκκρεμότητες από το 1973-1974, που -κατά καιρούς και υπό ορισμένες συγκυρίες- «εκρήγνυνται» και οδηγούν την χώρα μας στα πρόθυρα στρατιωτικής αναμέτρησης, σε οικονομική αιμορραγία λόγω υπέρογκων εξοπλισμών αλλά και σε απώλεια ανθρώπινων ζωών εν καιρώ ειρήνης (με πτώσεις πιλότων στην θάλασσα μετά από σκληρές αερομαχίες κ.α.).

Στοιχεία της απορριπτικής πολιτικής φάνηκαν στην πολιτική της κυβέρνησης Κώστα Καραμανλή (2004-2009). Το σκεπτικό του παλαίμαχου διπλωμάτη Πέτρου Μολυβιάτη, που ήταν ο κύριος χειριστής της εξωτερικής πολιτικής στη Νέα Δημοκρατία, ήταν: επειδή στα θέματα της υφαλοκρηπίδας, των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου, η Ελλάδα -προκειμένου να βρεθεί μια από κοινού αποδεκτή λύση- θα χρειαστεί «να υποχωρήσει» περισσότερο από όσο «αναμένει η ελληνική κοινή γνώμη», καλό είναι η όλη κατάσταση «να τεθεί στο ψυγείο».

Με βάση την λογική αυτή, καμία ελληνική κυβέρνηση, και πάντως όχι μια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, δεν πρέπει να βρεθεί στην δύσκολη θέση να σηκώσει το πολιτικό κόστος τέτοιων συμβιβασμών. Βλέπουμε δηλαδή μια ήπια απορριπτική γραμμή: επιφανειακά «ναι» στον διάλογο, αλλά ουσιαστικά «πάγωμα» του διαλόγου.

Δύο αντιλήψεις

Άρα βλέπουμε ότι διαμορφώνονται στην χώρα μας δύο αντιλήψεις και πρακτικές για τα ελληνοτουρκικά θέματα:

1. Η μία αποκρυσταλλώνεται στη φράση που χρησιμοποίησε και ο Κώστας Καραμανλής στη δήλωση του: υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ είναι η μόνη διαφορά που αναγνωρίζουμε. Αυτή είναι η αντίληψη της απραξίας και της άρνησης ανάληψης πρωτοβουλιών. Είναι αυτή που ευθύνεται για την εξέλιξη των σχέσεων των δυο χωρών. 

Με δεδομένο ότι α) αυτή η θέση δεν είναι αποδεκτή από την άλλη πλευρά, και β) την εξέλιξη της ισορροπίας ισχύος μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, μάλλον οι σχέσεις τους θα επιδεινώνονται και το κλίμα έντασης θα οξύνεται με απρόβλεπτες συνέπειες.

2. Η δεύτερη αντίληψη είναι αυτή που λέει ότι: πρέπει να αναληφθούν πρωτοβουλίες με σκοπό την επίλυση όλων των προβλημάτων στις μεταξύ μας σχέσεις, και αυτών που θεωρεί η Τουρκία ως διαφορές, επειδή ακριβώς τα προβλήματα δεν εξαφανίζονται, όταν κάποιος δεν τα αποδέχεται ως τέτοια. 

Σε μια τέτοια διαδικασία, όσοι ενστερνίζονται αυτήν την αντίληψη, επιθυμούν την εμπλοκή της ΕΕ και των άλλων σχετικών διεθνών οργανισμών και φορέων, επειδή πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να εξασφαλίσει δίκαιες και βιώσιμες λύσεις. 

Παράδειγμα αυτής της αντίληψης και πρακτικής, είναι η διαδικασία και η επίτευξη της εμβληματικής Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία τώρα αποδέχονται πολλοί από τους τότε επικριτές της. Χωρίς να παραβλέπεται φυσικά το γεγονός ότι, ούτε η ισορροπία ισχύος μεταξύ των δυο χωρών, ούτε η «δυσκολία» του Μακεδονικού, έχουν σχέση με τα αντίστοιχα στις ελληνοτουρκικές διαφορές.

Φαίνεται η δήλωση Κώστα Καραμανλή έχει διπλό στόχο. Από τη μία πλευρά, επιθυμεί να ανασκευάσει το κλίμα και την εικόνα που δημιούργησε το άρθρο του Κ. Σημίτη εις βάρος του. Από την άλλη, στέλνει μήνυμα στον Κυριάκο Μητσοτάκη ότι είναι απέναντι σε οποιαδήποτε προοπτική ανάληψης πρωτοβουλιών, από την σημερινή κυβέρνηση, για την επίλυση των διαφορών μας με την Τουρκία. Ας προσθέσουμε εδώ πως, ο διαχρονικά εθνικιστής Α. Σαμαράς έχει ήδη εκφραστεί αρνητικά.

Διαφορές και επίλυση

Διαφορά γεννιέται σε κάθε θέμα για το οποίο υπάρχει διαφορετική εκτίμηση μεταξύ των δύο πλευρών. Εφόσον μία πλευρά εγείρει ένα θέμα, αμέσως προκύπτει μια διμερής διαφορά. Το να αρνείται κανείς το δικαίωμα της κάθε πλευράς να θέσει στον διάλογο τα θέματα που επιθυμεί,  ισοδυναμεί με άρνηση του ίδιου του διαλόγου.

Η Ελλάδα έχει εδώ και χρόνια επισήμως δεχθεί, και αυτό είναι καταγεγραμμένο διεθνώς, ότι μαζί με το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας υπάρχουν και άλλα σχετιζόμενα ζητήματα. Το ένα είναι το εύρος των χωρικών υδάτων, το οποίο πρέπει να είναι σαφές πριν προχωρήσουμε στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Το δεύτερο είναι ο εναέριος χώρος. Από την στιγμή που ρυθμίζουμε οριστικά τα χωρικά ύδατα, επιβάλλεται η ρύθμιση του εναέριου χώρου. Διότι ο εναέριος χώρος πρέπει να ταυτίζεται με τα χωρικά ύδατα, και όχι το αντίστροφο. Η Ελλάδα έχει την διεθνή πρωτοτυπία να έχει ανακηρύξει μονομερώς εναέριο χώρο στα 10 μίλια, ενώ τα χωρικά ύδατα της είναι στα 6 μίλια. Αυτό δεν γίνεται αποδεκτό από πολλές χώρες, όχι μόνο από την Τουρκία, και αποτελεί πηγή έντασης με αερομαχίες στο Αιγαίο.

Στην κατεύθυνση της ρύθμισης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, θα διευκόλυνε ένα δεύτερο «Ελσίνκι». Όχι, δηλαδή, αποκλεισμός της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, αλλά το αντίθετο. Μια διαδικασία επανασύστασης των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης- Τουρκίας σε νέα βάση. Θα μπορούσε να είναι μια προνομιακή ενισχυμένη “ειδική σχέση”, που δεν θα απέκλειε στο μέλλον μια προοπτική πλήρους ένταξης.

tvxs.gr/news/ellada/ellinotoyrkika-akinisia-i-epilysi-diaforon

Συμφέρει την Ελλάδα "κατάρρευση" της τουρκικής οικονομίας ;

"ΗΜΕΡΗΣΙΑ", 30/3/2021

                Πολιτικός επιστήμονας - διεθνολόγος

Πολλοί στη χώρα μας εύχονται να καταρρεύσει η τουρκική οικονομία. Ξεχνάμε ότι η Ελλάδα θα είναι πάντα γείτονας με την Τουρκία και θα υφίσταται τις συνέπειες από δυσμενείς εξελίξεις στη γειτονική χώρα. Από προσφυγικά και μεταναστευτικά ρεύματα μέχρι στρατιωτικές περιπέτειες. Το συμφέρον της ελληνικής κοινωνίας είναι να έχουμε δίπλα μας μια Τουρκία σταθερή, ειρηνική και δημοκρατική.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχουν προβλήματα στην οικονομία της Τουρκίας. Η υποτίμηση της τουρκικής λίρας έναντι του ευρώ και του δολαρίου δημιουργεί δυσχέρειες. Επίσης τα συναλλαγματικά διαθέσιμα είναι όντως περιορισμένα. Η τουρκική οικονομία προφανώς δεν λειτουργεί υποδειγματικά. Αλλά αν προσέξει κανείς, θα δει ότι τα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν επερχόμενο οικονομικό χάος.

Ύφεση, όχι καταστροφή

Το β’ τρίμηνο του 2020, ο ρυθμός ύφεσης της τουρκικής οικονομίας ήταν 11%. Ηταν η μεγαλύτερη συρρίκνωση του ΑΕΠ από το 1998, αλλά ταυτοχρόνως ήταν και ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ύφεσης μεταξύ των αναπτυσσόμενων οικονομιών, σε περίοδο πρωτοφανούς παγκόσμιας κρίσης. Και σίγουρα χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό στην ευρωζώνη. Αυτή μάλιστα η υποχώρηση συνέβη μετά από εντυπωσιακό ρυθμό ανάπτυξης 4,5% το πρώτο τρίμηνο του 2020, πριν ξεσπάσει η πανδημία.

Η εντυπωσιακή ανάπτυξη της τελευταίας 15ετίας, που παρατηρήθηκε με τη διακυβέρνηση Ερντογάν, δεν χρηματοδοτήθηκε από υπέρμετρο δανεισμό. Το ακαθάριστο χρέος, στα τέλη του Ιουνίου 2020 ήταν 233 δισ. δολάρια. Μέσα σε αυτό συμπεριλαμβάνεται το χρέος της Κεντρικής Τράπεζας, το δημόσιο χρέος και το χρέος ιδιωτικών εταιρειών και νοικοκυριών.

Πολύ σημαντικό είναι ότι, μόνο τα 96 δισ. δολάρια είναι εξωτερικό χρέος προς διεθνείς πιστωτές και πρέπει να εξοφληθεί σε σκληρό νόμισμα, δολάρια ή ευρώ. Τα υπόλοιπα είναι εσωτερικό χρέος, και άρα πρέπει να εξοφληθεί σε τουρκικές λίρες.

Η υποτίμηση λοιπόν της λίρας είναι περισσότερο μια εσωτερική παράμετρος. Με ένα εξωτερικό χρέος χαμηλότερο από το 15% του ΑΕΠ, και μάλιστα σε περιβάλλον ποσοτικής χαλάρωσης, δύσκολα θα υπάρξει πιστωτής που θα αρνηθεί αναχρηματοδότηση του.

Μιλάμε για ύφεση, αλλά όχι για οικονομική καταστροφή σε ορατό χρονικό ορίζοντα. Μεγαλύτερος παράγοντας αστάθειας είναι οι πολιτικές ακροβασίες του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν και η δυσφορία ενός τμήματος του πληθυσμού λόγω της απώλειας της αγοραστικής δύναμης του και του εντεινόμενου αυταρχισμού στο εσωτερικό της χώρας.

Θετικό ισοζύγιο

Η Ελλάδα έχει θετικό ισοζύγιο εμπορικών συναλλαγών με την Τουρκία. Είμαστε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη, σε ποσοστό επί του ΑΕΠ, σε εξαγωγές στην Τουρκία. Η Τουρκία είναι η τέταρτη εξαγωγική χώρα για τα ελληνικά προϊόντα.

Λιπάσματα, καλώδια, ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας, πλαστικά, αλουμίνιο, ακόμη και αμνοερίφια εξάγονται στη γειτονική χώρα σε μεγάλες ποσότητες, δίνοντας ανάσες στην αδύναμη βιομηχανία και στη γεωργία μας. Ολόκληρο σχεδόν το ελληνικό βαμβάκι εξάγεται εκκοκκισμένο στην Τουρκία, ανακουφίζοντας τους βαμβακοπαραγωγούς μας.

Οι Τούρκοι τουρίστες δίνουν ζωή στην οικονομία, κυρίως των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, αλλά και της  Δυτικής Θράκης.

Με την υποτίμηση της λίρας τα προϊόντα μας γίνονται ακριβότερα, λόγω ακριβού ευρώ, και χάνουμε από τους ανταγωνιστές μας. Το πλεονέκτημα του τουρισμού μας θα χαθεί. Ας σκεφτούμε τι θα μπορούσε να γίνει, εάν οι σχέσεις μας βελτιωθούν και αξιοποιήσουμε την τεράστια αγορά που βρίσκεται δίπλα μας.

Καλλιεργείται στην ελληνική κοινωνία η προσδοκία για επιβολή οικονομικών κυρώσεων από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Και αν ακόμα επιβληθούν, κάτι που οι περισσότερες χώρες της ΕΕ δεν επιθυμούν, αυτό θα προκαλούσε αγανάκτηση στις πλατιές λαϊκές μάζες της Τουρκίας, και θα ανέβαζε το λαϊκό έρεισμα του κ. Ερντογάν, που «τα βάζει με τους κακούς Ευρωπαίους».

Στο πρόσφατο Συμβούλιο Κορυφής της ΕΕ αποφασίστηκε ορθώς η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης με την Τουρκία, ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων, συνεργασία σε ενεργειακό τομέα και μεταφορές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να θέσουμε, ως κίνητρο για την άλλη πλευρά, την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού.

Και να πρωτοστατήσουμε σε μια Διάσκεψη όλων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, με την συμμετοχή και της Τουρκίας, για θέματα ενέργειας, ασφάλειας και οριοθέτησης των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών.

www.imerisia.gr/opinions/10530_symferei-tin-ellada-i-katarreysi-tis-toyrkikis-oikonomias

Ανάλυση: Επανεκκίνηση ευρω-τουρκικών σχέσεων με προσεκτικό χειρισμό

Στην Ιστοσελίδα της ΕΡΤ, ΕΡΤ NEWS

Η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 25 Μαρτίου είχε προαναγγελθεί ότι θα έχει κεντρικό θέμα τις ευρω-τουρκικές σχέσεις. Όχι ευκαιριακά, με αφορμή τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά για το μακροπρόθεσμο μέλλον των σχέσεων αυτών.

Του Θόδωρου Τσίκα*

Η ΕΕ βλέπει την Τουρκία ως (μόνιμο) γείτονα. Εκτιμά ότι η χώρα αυτή είναι σήμερα μια περιφερειακή δύναμη με σημαντικό ρόλο στα πράγματα της περιοχής. Και επιθυμεί να οικοδομήσει μια συνολική, περιεκτική σχέση μαζί της, ώστε να την έχει κοντά της αλλά και να «ελέγχει» την εξωτερική συμπεριφορά της και την εσωτερική πορεία της.

Η ΕΕ δεν θέλει να επιβάλλει κυρώσεις την Τουρκία. Γνωρίζει ότι αν βάλει κυρώσεις, μπορεί και η Τουρκία να επιβάλλει δικές της κυρώσεις. Και θα υπάρχει μια αέναη αντιπαλότητα μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας. Επιπλέον συνέπειες θα είναι η περαιτέρω όξυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και η διακοπή κάθε προόδου στο Κυπριακό. Διότι η Τουρκία δεν θα μείνει με σταυρωμένα χέρια και θα αυξήσει ακόμα περισσότερο την ένταση στην περιοχή μας.

Η επίλυση των προβλημάτων μας με την Τουρκία περνά μέσω της βελτίωσης των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας, και όχι μέσω της επιδείνωσης τους. Αν δεν δοθεί κίνητρο στην Τουρκία, δεν θα μπορέσει η χώρα αυτή να κάνει τις κινήσεις που θέλουμε, στις  ελληνοτουρκικές διαφορές και στο Κυπριακό.

 Θετική ατζέντα

Στο κείμενο Συμπερασμάτων της Συνόδου Κορυφής προκρίνεται η «θετική ατζέντα» με την Τουρκία: νέα συμφωνία για το Προσφυγικό, αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων, συνεργασία σε ενεργειακό τομέα και μεταφορές.

Εκφράζεται πλήρης δέσμευση για συνολική διευθέτηση του Κυπριακού, και προσμονή για την επανάληψη των διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συμμετάσχει ως παρατηρητής.

Για να συμπεριλάβει παρατηρήσεις Ελλάδας και Κύπρου, προστίθεται ότι η ΕΕ διαθέτει εργαλεία και επιλογές, που θα μπορούσαν να υιοθετηθούν, εφόσον υπάρξουν παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου ή ενέργειες με αρνητικές επιπτώσεις για τα συμφέροντα της ΕΕ και κρατών-μελών της.

Στην Έκθεση του προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ο Ύπατος Εκπρόσωπος της Ε.Ε. για την Εξωτερική Πολιτική, Γιοζέπ Μπορέλ, σημειώνει ότι τους τελευταίους μήνες υπήρξαν θετικά βήματα για αποκλιμάκωση της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Χαρακτηρίζει όμως την ύφεση αυτή «εύθραυστη», και τονίζει ότι απαιτείται χρόνος για να αξιολογηθεί αν η αποκλιμάκωση είναι διαρκής και αξιόπιστη. Άρα, θέτει την ΕΕ σε έναν εποπτικό ρόλο της κατάστασης που θα διαμορφώνεται επί του πεδίου.

Αποτυπώνεται, λοιπόν, το πνεύμα ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θέλουν “εποπτεία” και “θετική ατζέντα” με την Τουρκία για να συμβάλουν στην επίλυση των προβλημάτων. Αυτό είναι προς όφελος της Ελλάδας και της Κύπρου, και μπορεί να αξιοποιηθεί με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που απαιτούν πολιτικό θάρρος, και όχι με προσκόλληση σε στερεότυπα δόγματα εξωτερικής πολιτικής.

Μήνυμα για ομαλή πορεία

Τελικά, η συνολική ρύθμιση των ευρω-τουρκικών σχέσεων δεν έγινε σε αυτή την Σύνοδο. Αυτή παραπέμπεται για την Σύνοδο του Ιουνίου. Αυτό οφείλεται στο ότι η Σύνοδος έγινε διαδικτυακά και όχι δια ζώσης, γεγονός που δεν επιτρέπει την λήψη μειζόνων αποφάσεων.

Επίσης, αρκετές χώρες δεν ήταν έτοιμες. Κάποιες πιθανολογούν ότι Ελλάδα και Κύπρος θα προσπαθήσουν να μπλοκάρουν την εξέλιξη αυτή και δεν θέλουν να εκτεθούν. Πολλές προβληματίζονται με τις αρνητικές εξελίξεις στα ανθρώπινα δικαιώματα εντός της Τουρκίας, ιδιαιτέρως με την απόσυρση της από την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για την βία κατά των γυναικών και με την πιθανή απαγόρευση του φιλο-κουρδικού Κόμματος για την Δημοκρατία των Λαών (HDP).

Ορισμένες άλλες κυβερνήσεις έχουν “αντι-τουρκισμό”, προερχόμενο από την ισλαμο-φοβία που υπάρχει στις κοινωνίες τους και φοβούνται πολιτικό κόστος σε επερχόμενες εκλογές. Και όλες, βεβαίως, αναμένουν την στάση της νέας αμερικανικής προεδρίας Μπάϊντεν.

Παρά το ότι δεν ελήφθησαν πολύ συγκεκριμένες αποφάσεις τώρα, η Σύνοδος Κορυφής θέτει σε εκκίνηση την διαδικασία («σταδιακή και αντιστρέψιμη», όπως αναφέρεται) για την προώθηση της «θετικής ατζέντας» με την Τουρκία και την εμβάθυνση των ευρω-τουρκικών σχέσεων. Στέλνει θετικό μήνυμα με προσεκτικό χειρισμό, προκειμένου να συμβάλει στην ομαλή πορεία των διερευνητικών συνομιλιών Ελλάδας-Τουρκίας, αλλά και ενόψει της άτυπης πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό στα τέλη Απριλίου.

www.ertnews.gr/dimosio-vima/arthrografia/analysi-epanekkinisi-eyro-toyrkikon-scheseon-me-prosektiko-cheirismo/?fbclid=IwAR3dbSdm5rupGcXdAqeLBsQB1vIFQsPGu7nJZFsE3YKRRKVC1rDw48lW9_A

Εφημερίδα "ΤΑ ΝΕΑ", 18/3/2021

Λύσεις και όχι αναμονή στα ελληνοτουρκικά

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Οι Κασσάνδρες διαψεύστηκαν. Από τις περιγραφές των προηγουμένων ημερών για «ηλεκτρισμένο κλίμα», για «ένταση», για «νέες προκλήσεις» κ.α., περάσαμε στο καλό κλίμα των διερευνητικών επαφών Ελλάδας-Τουρκίας. Προγραμματίζεται ήδη ο επόμενος γύρος.

Ταυτοχρόνως πραγματοποιούνται παράλληλες συνομιλίες. Οι πολιτικές διαβουλεύσεις ανάμεσα στους δύο κορυφαίους διπλωματικούς  παράγοντες των υπουργείων Εξωτερικών. Σε αυτές συζητούνται όλα τα θέματα: Ανατολική Μεσόγειος, δηλαδή οι συμμαχίες της Ελλάδας που θεωρούνται ότι αποσκοπούν στον αποκλεισμό της Τουρκίας, το Κυπριακό ενόψει της άτυπης πενταμερούς Διάσκεψης, οι αντίστοιχες μειονότητες που ζουν στις δύο χώρες, κλπ. Και βεβαίως, γίνονται συζητήσεις στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ για τον μηχανισμό αποτροπής εντάσεων μεταξύ των δύο χωρών και για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στο Αιγαίο σε στρατιωτικό επίπεδο.

Αρεσκόμαστε να πιστεύουμε ότι η Τουρκία δεν θέλει τον διάλογο και «υποχρεώνεται» να προσέλθει, ενώ εμείς τον επιδιώκουμε. Ας αναρωτηθούμε: πώς βλέπει ένας τρίτος την δική μας φοβία και προσπάθεια να μην «αναβαθμιστούν» πολιτικά οι συνομιλίες, το παιχνίδι με τις λέξεις για το πώς θα ονομάζονται οι επαφές, κοκ. 

Ο διάλογος γίνεται μετά από ισχυρές διεθνείς πιέσεις και στις δύο χώρες. Οι δύο πλευρές προσέρχονται για να δείξουν καλό πρόσωπο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τον διεθνή περίγυρο. Το πρόβλημα έγκειται ότι καμία χώρα δεν είναι προετοιμασμένη να προχωρήσει σε αμοιβαίες παραχωρήσεις και να κάνει τους αναγκαίους συμβιβασμούς. Σε κάθε περίπτωση, η ηπιότερη  ρητορική, τόσο από τον κ. Ερντογάν, όσο και από την ελληνική πλευρά, είναι θετικό γεγονός.

Ένα βασικό κίνητρο είναι η συζήτηση των ευρω-τουρκικών σχέσεων στην Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε.. Αποδεικνύεται ότι μόνο μέσω της ισχυρότερης σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας -και όχι με την απομόνωση της Τουρκίας από την Ε.Ε.-  μπορούν να υπάρξουν θετικές κινήσεις στην εσωτερική κατάσταση και στην εξωτερική πολιτική της γειτονικής χώρας. 

Εάν η Τουρκία έχει ανάγκη την Ε.Ε, εάν η ΕΕ χρειάζεται την Τουρκία σε μια αμοιβαίως επωφελή σχέση, εάν η νέα αμερικανική κυβέρνηση Μπάϊντεν στις ΗΠΑ έχει καθαρότερη ματιά στα θέματα που μας ενδιαφέρουν, αλλά χωρίς να θέλει να απομακρυνθεί η Τουρκία από «την Δύση», μήπως αυτά είναι παράγοντες που πρέπει να μας ενθαρρύνουν να προχωρήσουμε σε λύσεις, αντί να περιμένουμε να «κερδίσουμε χρόνο»; Όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, πρέπει να αξιοποιούνται για να κλείνουν οι υπάρχουσες εκκρεμότητες.

Παράδειγμα, η ρηματική διακοίνωση της Τουρκίας για την υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας. Η Τουρκία θεωρεί ότι θεωρεί ότι τα έργα θα γίνουν και σε τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας, καθώς έχει υπογράψει το γνωστό Μνημόνιο με την Λιβύη. Σωστή η ελληνική άποψη ότι το Μνημόνιο αυτό παραβλέπει τους κανόνες Δικαίου της Θάλασσας. Αλλά το Μνημόνιο είναι εκεί και δεν θα ακυρωθεί παρά μόνο αν το ακυρώσουν αυτοί που το υπέγραψαν, ή με απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου.

Ας μας προβληματίσει η κατάρρευση του οικονομικά ασύμφορου, γεωπολιτικά επικίνδυνου και περιβαλλοντικά επιβλαβούς σχεδίου για τον αγωγό EastMed. Μια Διάσκεψη όλων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου για θέματα ενέργειας, ασφάλειας και Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών, μπορεί να δώσει λύσεις. Με την συμμετοχή και της Τουρκίας, φυσικά.  

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος

Τουρκία: Οι μεταρρυθμίσεις του Ερντογάν και ο παράγοντας ΕΕ και ΗΠΑ/ ΑΡΘΡΟ ΣΤΟ "ΕΘΝΟΣ", 13/3/2021

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Τις τελευταίες ημέρες, ο πρόεδρος της Τουρκίας ανακοινώνει ένα πακέτο μεταρρυθμίσεων με κατεύθυνση τον εκδημοκρατισμό. Το πακέτο αυτό είχε εξαγγελθεί από τις αρχές του χρόνου και κινείται παράλληλα με την αναθεώρηση του Συντάγματος της χώρας. Τίθεται από πολλούς το ερώτημα: είναι δυνατόν ο Ταγίπ Ερντογάν να προχωρήσει σε τέτοιες αλλαγές ; Υπό προϋποθέσεις, ναι, είναι.

Ας μην ξεχνάμε ότι η πρώτη 10ετία της διακυβέρνησης του (από τα 18 περίπου που είναι στην εξουσία το κόμμα του) ήταν μια άνοιξη δημοκρατίας, πρωτόγνωρη για μέχρι τότε δεδομένα της Τουρκίας. Ατομικές ελευθερίες, μειονοτικά δικαιώματα, επιστροφή περιουσιακών στοιχείων στις μειονότητες, άδεια για χρήση λατρευτικών χώρων στους μη μουσουλμάνους, άδεια για διδασκαλία και εκπομπές στην κουρδική γλώσσα, φιλελευθεροποίηση της Δημόσιας Διοίκησης και της Δικαιοσύνης, και κυρίως εκδημοκρατισμός του πολιτικού συστήματος με κατάργηση της επικυριαρχίας του Στρατού και «επιστροφή των στρατιωτικών στους στρατώνες».

Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί προοδευτικοί, ευρωπαϊστές και φιλελεύθεροι διανοούμενοι είχαν υποστηρίξει την άνοδο του, ώστε να απαλλαγούν από την καταπίεση του κεμαλικού κατεστημένου.

Από τότε φυσικά κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Μετά την διακήρυξη του τότε συντηρητικού προέδρου της Γαλλίας, Νικολά Σαρκοζύ, ότι η Τουρκία δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει πλήρες μέλος της Ε.Ε, χάθηκε το κίνητρο της ευρωπαϊκής ένταξης για τον Ταγίπ Ερντογάν.

Έκτοτε αρχίζει σταδιακά μια ολοένα και πιο αυταρχική πολιτική στο εσωτερικό, αλλά και μια στροφή επί το δυσμενέστερο στην εξωτερική πολιτική, η οποία μέχρι τότε αποσκοπούσε στην επίλυση των προβλημάτων (πχ. ελληνοτουρκικός διάλογος μετά την Συμφωνία της ΕΕ στο Ελσίνκι το 1999, παραμερισμός από τον Ερντογάν του αδιάλλακτου Τουρκοκύπριου ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς και θετική στάση στο Σχέδιο Ανάν για επίλυση του Κυπριακού, κλπ)

Ο παράγοντας ΕΕ και ΗΠΑ

Είναι βέβαιο ότι τα πρόσφατα βήματα γίνονται με στόχο την βελτίωση των σχέσεων της Τουρκίας με την Ε.Ε., καθώς στην Σύνοδο Κορυφής στις 25 Μαρτίου θα συζητηθεί η «θετική ατζέντα» των ευρω-τουρκικών σχέσεων. Δηλαδή ο εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ-Τουρκίας, μια νέα συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας για το Προσφυγικό, η απελευθέρωση του καθεστώτος της βίζας των Τούρκων πολιτών που ταξιδεύουν στις ευρωπαϊκές χώρες κλπ.

Αυτό, όχι μόνο δεν είναι αρνητικό, αλλά αντιθέτως αποδεικνύει ότι μόνο μέσω της ισχυρότερης σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας -και όχι με την απομόνωση της Τουρκίας από την Ε.Ε.-  μπορούν να υπάρξουν θετικές κινήσεις τόσο στην εσωτερική κατάσταση, όσο και στην εξωτερική πολιτική της γειτονικής χώρας.  

Ένας άλλος παράγοντας για τις κινήσεις αυτές του κ. Ερντογάν είναι η εκλογή του Τζο Μπάϊντεν στην προεδρία των ΗΠΑ. Είναι γνωστό ότι η εξωτερική πολιτική του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ, αλλά και του κ. Μπάϊντεν ειδικότερα, δίνει μεγάλο βάρος στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών διεθνώς. Ήδη υπάρχουν επικρίσεις για την εσωτερική κατάσταση στην Τουρκία, κι αυτό είναι κάτι που δεν διευκολύνει την επιδιωκόμενη προσέγγιση Τουρκίας-ΗΠΑ.

Μέτρα για δικαιώματα και μειονότητες

Στις μεταρρυθμίσεις που προωθούνται, περιλαμβάνονται μέτρα για την ελευθερία της έκφρασης, το δικαίωμα των πολιτών να οργανώνονται και την ελευθερία της θρησκείας. Θα επανεξεταστεί η δίωξη αδικημάτων συνδεόμενα με τον Τύπο και το Ίντερνετ. Δημιουργείται ο θεσμός του Διαμεσολαβητή ανάμεσα σε πολίτες και κράτος. Ενώ παρουσιάστηκαν μέτρα για την βελτίωση του δικαστικού συστήματος.

Όσον αφορά τις αναγνωρισμένες μειονότητες, Ρωμιούς, Αρμένιους και Εβραίους, ξεχωρίζουν δύο: το δικαίωμα των πολιτών που ανήκουν σε αυτές, να έχουν επίσημα αργία τις ημέρες των δικών τους θρησκευτικών εορτών και να μπορέσουν να κάνουν εκλογές για την ανάδειξη διοικήσεων στα Ιδρύματα τους (βακούφια).

Μπορεί αυτά να φαίνονται -ή και να είναι- πολύ λίγα, αλλά αξίζει να σκεφτεί κανείς τον συμβολισμό της ισοτιμίας των πολιτών. Πώς θα γινόταν αποδεκτή μια νομοθετική ρύθμιση στην Ελλάδα, η οποία θα έδινε το δικαίωμα επίσημης αργίας κατά το Ραμαζάνι ή στην Εορτή της Θυσίας, στους κατοίκους που ασπάζονται το Ισλάμ,; Ή σε αυτούς του εβραϊκού θρησκεύματος, κατά το Γιομ Κιπούρ και άλλες γιορτές; Αντίστοιχα δηλαδή με τα Χριστούγεννα και το Πάσχα ; 

Όσον δε αφορά τις εκλογές για τα ευαγή μειονοτικά Ιδρύματα, που διαχειρίζονται μεγάλες περιουσίες, ας δούμε το εξής: στην Τουρκία έχουν διενεργηθεί εκλογές γι αυτά ήδη τρεις φορές. Ενώ στην Ελλάδα για τις αντίστοιχες Διαχειριστικές Επιτροπές των βακουφίων της Μειονότητας στην Θράκη, δεν έχουν επιτραπεί εκλογές από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, δηλαδή από το 1967 !!

Οι διοικήσεις είναι διορισμένες από το ελληνικό κράτος, με αποτέλεσμα η Μειονότητα της Θράκης να αποξενώνεται από την διαχείριση των Ιδρυμάτων και την αξιοποίηση της περιουσίας τους. Και ενώ έχει ψηφιστεί σχετικός νόμος, εδώ και κάποια χρόνια, δεν…  έχουν εκδοθεί ακόμα οι εγκύκλιοι για την εφαρμογή του.

Αλλαγή εκλογικού νόμου και φιλο-κουρδικό κόμμα

Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι προωθείται αλλαγή του εκλογικού νόμου, με στόχο να μειωθεί το όριο του 10% των ψήφων που απαιτείται για να μπει ένα κόμμα την Βουλή. Αυτό φαίνεται ότι θα βοηθήσει το ακροδεξιό Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP) του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, κυβερνητικό συνεταίρο του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν.

Επίσης θα βοηθήσει το Καλό Κόμμα (IP) της Μεράλ Ακσενέρ, που προέρχεται από διάσπαση των ακροδεξιών του Μπαχτσελί. Η Ακσενέρ σήμερα ανήκει στο μέτωπο της αντιπολίτευσης, αλλά τίποτα δεν θα απέκλειε την συνεργασία της με τον Ερντογάν μετά τις εκλογές, σε περίπτωση που θα χρειαζόταν για σχηματισμό κυβέρνησης.

Ο σχηματισμός κυβέρνησης από τα τρία αυτά κόμματα, όμως, θα είναι δύσκολος αριθμητικά, αν εκπροσωπηθεί στην επόμενη Βουλή το αριστερό φιλο-κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP), του οποίου ο ηγέτης Σαλαχατίν Ντεμιρτάς, συνεχίζει να είναι φυλακισμένος, παρά τις διεθνείς διαμαρτυρίες.

Πολλαπλασιάζονται οι φωνές για την απαγόρευση του κόμματος αυτού, που συνδυάζονται με εθνικιστικές κραυγές. Αυτές διευκολύνονται από την ανεύρεση 13 νεκρών Τούρκων στρατιωτικών και αστυνομικών, που ήταν αιχμάλωτοι των ένοπλων του παράνομου Κουρδικού Κόμματος Εργατών (PKK), οι οποίοι στοχεύουν σε απόσχιση από την Τουρκία.  Βεβαίως, και άλλες φορές το νόμιμο φιλο-κουρδικό κόμμα έχει απαγορευτεί, αλλά επανιδρυόταν αργότερα υπό διαφορετικό τίτλο και με άλλη ηγεσία.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας– διεθνολόγος

www.ethnos.gr/apopseis/149493_toyrkia-oi-metarrythmiseis-toy-erntogan-kai-o-paragontas-ee-kai-ipa

Οχι διάλογος «για να κερδίσουμε χρόνο»

Το πόνημα του Βασίλη Τσεβρένη θέτει πολλά κρίσιμα και επίκαιρα θέματα. Τόσο θεωρητικά όσο και πρακτικά, της εφαρμοσμένης πολιτικής και οικονομίας. Την ίδια στιγμή, ανοίγει πολλά περισσότερα. Εμβαθύνει τον διάλογο και ωθεί σε προβληματισμό.

Θα είναι χρήσιμο να κάνουμε εδώ μία διάκριση: ανάμεσα στον οικονομικό  νεο-φιλελευθερισμό και τον πολιτικό φιλελευθερισμό.

Ο (πολιτικός) φιλελευθερισμός είναι, μαζί με τον σοσιαλισμό (αυτό που αργότερα ονομάστηκε σοσιαλδημοκρατία), τα δύο «παιδιά» του Διαφωτισμού. Υπήρξε αλληλεπίδραση μεταξύ τους για πολλά χρόνια. Ο ένας τόνιζε τα ατομικά δικαιώματα, ενώ ο δεύτερος τα κοινωνικά.

Ο πολιτικός φιλελευθερισμός μας μετέδωσε αξίες για τον σεβασμό του ατόμου και της ατομικότητας (όχι του ατομισμού), και άρα τον σεβασμό της ιδιαιτερότητας και της διαφορετικότητας σε εθνικό, εθνοτικό, θρησκευτικό, γλωσσικό, πολιτισμικό, σεξουαλικό κ.α. προσανατολισμό. Έτσι συνέβαλε αργότερα στην απόρριψη του ρατσισμού, της ξενοφοβίας, του εθνικισμού.           

Η απόρριψη του «κράτους - πατερούλη», οδήγησε σε προοδευτικές πολιτικές αποποινικοποίησης ορισμένων μορφών των ανθρωπίνων σχέσεων, των ατομικών επιθυμιών, της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών κλπ.

Από τη μία πλευρά, η αποκοπή του σοσιαλισμού από τον φιλελευθερισμό, οδήγησε στην εκτροπή του κρατικιστικού σοσιαλισμού, στον λενινιστικό μπολσεβικισμό και αργότερα στα εκτρώματα του κομμουνιστικού  ολοκληρωτισμού, στην Ρωσία/Σοβιετική Ένωση πρώτα από όλα.

Βασικά χαρακτηριστικά του: αποτυχημένος πλήρης οικονομικός έλεγχος από το κράτος μέσω του «κεντρικού σχεδιασμού», ισοπέδωση του ατόμου, ανυπαρξία ελευθεριών, άρνηση της πολιτικής δημοκρατίας.

Από την άλλη, η διακοπή της επικοινωνίας του φιλελευθερισμού με τις σοσιαλιστικές αξίες, οδήγησε στην εκτροπή του οικονομικού νεο-φιλελευθερισμού. Αυτός, ενώ στην αρχή βοήθησε στην οικονομική ανάπτυξη, έγινε αργότερα εμπόδιο γι’ αυτήν, λόγω των αυξανομένων κοινωνικών ανισοτήτων, της διογκούμενης ανεργίας, της ακραίας φτώχειας.

Η άρνηση ή η υποβάθμιση της ανάγκης για ρύθμιση της αγοράς, για «κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας» για όσους η αγορά έθετε -προσωρινά έστω- εκτός συστήματος, έγιναν τροχοπέδη για το ίδιο το σύστημα αυτό.

Εκτός αυτού, για την αντιμετώπιση των κοινωνικών εκρήξεων το σύστημα προσέφυγε σε μέτρα βίαιης κρατικής καταστολής, που αποτέλεσαν στην πράξη άρνηση των φιλελεύθερων ιδεών. Σε πολλές περιπτώσεις νεο-φιλελεύθερα οικονομικά μοντέλα εφαρμόστηκαν μέσω στυγνών φασιστικών-δικτατορικών καθεστώτων, όπως αυτό του στρατηγού Πινοσέτ στην Χιλή.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η διχοτομία κράτους/αγοράς έχει αμβλυνθεί. Αυτό συνέβη μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά και λόγω των κοινωνικών αγώνων στην Δύση, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, που στόχευαν στον εξανθρωπισμό του καπιταλισμού, καθώς και στην κατοχύρωση εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων.

Η διαμάχη ανάμεσα στα κύρια πολιτικο-ιδεολογικά ρεύματα είναι πλέον για το «μίγμα», για την «δοσολογία» μεταξύ κρατικής παρέμβασης και ελευθερίας της αγοράς.

Μια σχηματική αποτύπωση αυτού, είχε δώσει ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Γαλλίας (υπό την προεδρία Φρανσουά Μιτεράν) στην δεκαετία του ‘80, Λιονέλ Ζοσπέν: «Ναι στην οικονομία της αγοράς, όχι στην κοινωνία της αγοράς». 

Εξάλλου μπορεί η αγορά να είναι κεντρικό στοιχείο του καπιταλισμού, αλλά αυτά τα δύο δεν ταυτίζονται. Αγορά υπάρχει πριν την έλευση του καπιταλισμού, πριν από την εποχή της νεωτερικότητας, πριν και από την φεουδαρχική κοινωνία. Υπάρχει από την αρχαιότητα ακόμα.

Αν το νέο πλαίσιο του καιρού μας σφραγίζεται από τη διάχυση ενός νέου παραγωγικού υποδείγματος εντάσεων πληροφορίας και ευελιξίας, εξίσου σημαντική παράμετρο αποτελούν οι αλλαγές στη διεθνή αγορά, αλλαγές που συνήθως ονομάζουμε παγκοσμιοποίηση.

Η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης αναφέρεται σε δύο συνυφασμένα φαινόμενα. Πρώτον, στην αύξηση του διεθνούς ανταγωνισμού. Και δεύτερον, στην πρωτοφανή αύξηση της διεθνούς αλληλεξάρτησης.

Είναι σημαντικό, η αποκρυστάλλωση της νέας εποχής να προσλάβει περισσότερο ανθρώπινο πρόσωπο, από εκείνο που θα εξασφάλιζαν οι τυφλές και ασυντόνιστες δυνάμεις της αγοράς.

Ανθρώπινο πρόσωπο σημαίνει δύο πράγματα: 1) Να ενδυναμωθεί η αυτενέργεια και η δυνατότητα των ανθρώπων, ώστε να κάνουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν, 2) να θωρακιστούν οι πλέον ευάλωτες κατηγορίες από τους καταναγκασμούς της ανέχειας και της περιθωριοποίησης, επειδή μία δημιουργική κοινωνία ευκαιριών και ευημερίας δεν μπορεί παρά να είναι μία συνεκτική κοινωνία με αλληλεγγύη και σεβασμό στον άνθρωπο.

Η παγκοσμιοποίηση είναι γενικά μια θετική διαδικασία. Μέσω της απελευθέρωσης του παγκόσμιου εμπορίου, έδωσε την δυνατότητα να βγουν από την φτώχεια εκατομμύρια άνθρωποι στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες του πλανήτη. Βοήθησε στην επικοινωνία ανθρώπων, στην ανταλλαγή ιδεών, στην κυκλοφορία αγαθών. Την ίδια όμως στιγμή, αύξησε τις ανισότητες εντός των κοινωνιών.

Η δημοκρατική ρύθμιση της, η «δημοκρατική διακυβέρνηση» της, λοιπόν, είναι το νέο ζητούμενο. Υπάρχει περιθώριο ανάληψης πρωτοβουλιών, πεδίο πολιτικής παρέμβασης, για την αντιμετώπιση των πλέον αποσταθεροποιητικών και κοινωνικά επώδυνων πλευρών της διαδικασίας αυτής.

Η ισχυρότερη αποσταθεροποιητική επίδραση στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, προκαλείται από τις βραχυχρόνιες κινήσεις κεφαλαίων διεθνώς. Η πρωτοφανής και ραγδαία αύξηση του όγκου τους έχει δημιουργήσει ευπάθεια,  αστάθεια και αβεβαιότητα, που συχνά υποθηκεύουν τα εργαλεία άσκησης πολιτικής και καλλιεργούν μυωπικά βραχείς ορίζοντες στην οικονομία.

Όμως, δεν πρόκειται για φαινόμενο εξ ορισμού εκτός ελέγχου. Η αστάθεια του διεθνούς οικονομικού συστήματος μπορεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί με συντονισμένες πρωτοβουλίες, όπως για παράδειγμα την εφαρμογή του φόρου Tobin και μέτρων ελέγχου των τυφλών και αποσταθεροποιητικών δυνάμεων μιας σπασμωδικής αγοράς.

Η «εθνική περιχαράκωση» για την υπεράσπιση του «χθες», ενάντια στις ισχυρές δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, οδηγεί σε μάχες οπισθοφυλακής, καταδικασμένες να χαθούν.

Για όσους ζουν και δρουν στην Ευρώπη, προτεραιότητα έχει η διαμόρφωση μιας ενιαίας πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για μιαν οικολογικά συμβατή ανάπτυξη και για την απασχόληση, που θα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας στο σύνολό της, αλλά και το πολιτικό βάρος της ΕΕ για τις παρεμβάσεις που απαιτούνται στην παγκόσμια σκηνή.

Αυτό σημαίνει τη μεταφορά φορολογικών πόρων από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο, για να μπορεί να καταρτίζεται ένας επαρκής κοινοτικός Προϋπολογισμός, με ευρείες αναδιανεμητικές δυνατότητες, και για να μπορεί να εφαρμόζεται μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή δημοσιονομική πολιτική.

Μπορεί επίσης να σημαίνει, την καθιέρωση νέων ενιαίων ευρωπαϊκών φορολογιών, ενός πράσινου φόρου στα καύσιμα, μιας ενιαίας φορολόγησης των χρηματιστηριακών κερδών (προσεκτικής, ώστε να μην οδηγήσει σε φυγή κεφαλαίων, σε σύγκριση όμως με το φορολογικό καθεστώς στις ΗΠΑ υπάρχουν ουσιαστικά περιθώρια). Ακόμα και μιας ενιαίας φορολογικής πολιτικής για την εργασία, που να αίρει εμπόδια, τα οποία υφίστανται σήμερα για τη διεύρυνση της απασχόλησης, λόγω του υψηλού κόστους της.

Τα τεράστια προβλήματα που μας κληροδότησε ο διπολικός κόσμος, ξεσπούν σήμερα με εκρηκτικό τρόπο. Εθνικισμοί, θρησκευτικοί φονταμενταλισμοί, καταπατήσεις ανθρωπίνων και μειονοτικών δικαιωμάτων, η νέα φτώχεια, το χάσμα Βορρά - Νότου, η διασπορά πυρηνικών και άλλων όπλων μαζικής καταστροφής, η καταστροφή του περιβάλλοντος. Οι πανδημίες, η κλιματική αλλαγή και τα προσφυγικά/μεταναστευτικά ρεύματα, είναι κάποιες από τις συνέπειες.

Είναι φανερό ότι, στα οικουμενικά αυτά προβλήματα δεν μπορούν να υπάρξουν λύσεις μέσα στο «έθνος – κράτος», του οποίου ο ρόλος αντικειμενικά αποδυναμώνεται. Αντιλήψεις που κηρύσσουν την επιστροφή σε αυτό, για να αντιμετωπιστεί η «λαίλαπα της παγκοσμιοποίησης», είναι αδιέξοδες.

Κεντρικό ζήτημα σήμερα αναδεικνύεται η πολιτική διεύθυνση και διαχείριση της παγκοσμιοποίησης, η «παγκόσμια  κυβέρνηση»:

- Με τη δημιουργία διεθνών πολιτικών θεσμών, που να ρυθμίζουν τη λειτουργία του φαινομένου της παγκόσμιας αλληλεξάρτησης.

- Με έναν πολυκεντρικό κόσμο, μέσα από τον εκδημοκρατισμό και συντονισμό των διεθνών οργανισμών (ΟΗΕ, Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, κλπ), από ένα νέο σύστημα διεθνών σχέσεων, από τις περιφερειακές ολοκληρώσεις (όπως η ΕΕ, η Αφρικανική Ένωση, η MERCOSUR Νότιας Αμερικής, APEC Ασίας-Ειρηνικού κ.α.).

- Με την οικοδόμηση ενός αποκεντρωμένου συστήματος παγκόσμιας ασφάλειας με πολιτική, οικονομική, οικολογική και ανθρώπινη διάσταση.

Θόδωρος Τσίκας

Πολιτικός Επιστήμονας - Διεθνολόγος

Η ενημερωτική ιστοσελίδα της Θεσσαλονίκης, Thes.gr  , μου ζήτησε ένα άρθρο για τα αποτελέσματα της εκλογής του νέου προέδρου των ΗΠΑ, Τζο Μπάϊντεν, στην περιοχή μας

Εκλογή Μπάϊντεν κι εμείς: Ελπίδες και φαντασιώσεις

Του Θόδωρου Τσίκα

Πολιτικού Επιστήμονα - Διεθνολόγου

Εδώ και χρόνια, οι ΗΠΑ αποσύρονται σταδιακά από την διεθνή σκηνή. Την περίοδο προεδρίας Τραμπ αυτή η πορεία εντάθηκε και επιταχύνθηκε. Αυτό έδωσε την δυνατότητα σε άλλους παίκτες να σπεύσουν να καλύψουν το κενό. Στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου αυτό προσπαθούν να κάνουν η Ρωσία του Πούτιν και η ερντογανική Τουρκία. Και πιο πρόσφατα η Γαλλία με τον Μακρόν. Αυτό προκαλεί πολλές από τις εντάσεις που βλέπουμε. 

Ο Ντόναλντ Τραμπ, με το εθνικιστικό σύνθημα «Πρώτα η Αμερική», έδειξε τον δρόμο για  μια μοναχική πορεία της Αμερικής, μακριά από τις διεθνείς συμμαχίες της χώρας. Αγνόησε τους Ευρωπαίους, αμφισβήτησε την χρησιμότητα του ΝΑΤΟ, αρνήθηκε τις συνέπειες από την κλιματική αλλαγή, έκλεισε την είσοδο της αμερικανικής αγοράς σε προϊόντα τρίτων χωρών, με κίνδυνο την έναρξη ενός εμπορικού πολέμου, ειδικά με την Κίνα.

Ο απερχόμενος Αμερικανός πρόεδρος είχε στενές προσωπικές σχέσεις με τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν. Όμως πρόσωπα, θεσμοί και μηχανισμοί των ΗΠΑ που ασχολούνται με εξωτερικές υποθέσεις, άμυνα και ασφάλεια, δεν συμμερίζονταν πλήρως τη στάση του κ. Τραμπ. Θεωρούν ότι πρέπει να υπάρξουν κάποια όρια στη στάση του κ. Ερντογάν και γι’ αυτό τονίζουν συνέχεια την ανάγκη να αποφεύγονται προκλητικές κινήσεις, μονομερείς ενέργειες κ.λπ. Ταυτοχρόνως όλοι αυτοί οι παράγοντες, αφού δηλώσουν τη στήριξή τους, ζητούν διάλογο και επίλυση των προβλημάτων. Τόσο για τα ελληνοτουρκικά όσο και για το Κυπριακό.

Οι ΗΠΑ δεν έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην πρόσφατη ελληνοτουρκική κρίση. Άφησαν περιθώριο στη Γερμανία να γίνει η βασική διαμεσολαβήτρια μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Στήριξαν, επίσης, την πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γιενς Στόλτενμπεργκ, για δημιουργία μηχανισμού αποτροπής συγκρούσεων.

Από την άλλη, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος, Τζο Μπάϊντεν, είναι καλός γνώστης της εξωτερικής και διεθνούς πολιτικής.. Υπήρξε επί πολλά χρόνια πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας, και ως αντιπρόεδρος του Ομπάμα είχε αναλάβει πολλές σοβαρές διεθνείς αποστολές. Είναι υπέρ των πολυμερών συνεργασιών. Θα ενισχύσει την συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα στηρίξει τον ΟΗΕ και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, θα επαναφέρει τις ΗΠΑ στην παγκόσμια Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα.

Ο κ. Μπάϊντεν θα είναι πιο θεσμικός στις σχέσεις του με Ελλάδα και Τουρκία. Θα σταματήσει η προσωπική επαφή που είχε ο κ. Τραμπ με τον κ. Ερντογάν. Γενικά οι συνθήκες θα είναι πιο ευνοϊκές.  Θα σηματοδοτήσει μια «κανονικότητα» και μια αλλαγή πορείας της υπερδύναμης προς την πλευρά της Τουρκίας. Και ο ίδιος θα είναι πολύ πιο πρόθυμος να παρέμβει στην κρίση της Ανατολικής Μεσογείου, για την επίλυση του Κυπριακού και για την επανέναρξη του ελληνο-τουρκικού διαλόγου.

Αλλά προσοχή: μη φαντασιωθούμε ότι θα φτιάξουμε κάποια συμμαχία για να συγκρουστούμε με την Τουρκία. Αυτό που μπορούμε να επιδιώξουμε, είναι να διαμορφωθεί το σωστό πλαίσιο για να συνεννοηθούμε με την Τουρκία. Είτε στο πλαίσιο της ΕΕ – η οποία με την σειρά της θα ενθαρρυνθεί από το νέο Αμερικανό πρόεδρο, είτε με απευθείας μεσολάβηση των ΗΠΑ.

Για αυτό το πλαίσιο πρέπει να είναι έτοιμη η Ελλάδα. Να αξιοποιήσει το παράθυρο ευκαιρίας.  Με έμπρακτη πολιτική βούληση και με θάρρος για υπέρβαση των χρόνιων στερεότυπων και δογμάτων της επίσημης εξωτερικής πολιτικής μας, είναι αναγκαίο να προχωρήσει στην επίλυση των διαφορών της με την Τουρκία. Στην διευθέτηση των εκκρεμοτήτων και σε μια συνολική συμφωνία για το καθεστώς του Αιγαίου.

Ο διμερής διάλογος, οι διαπραγματεύσεις και η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είναι οι μόνοι δρόμοι που υπάρχουν. Υπεκφυγές,  παλινωδίες,  δισταγμοί και κωλυσιεργίες δεν επιτρέπονται.

www.thes.gr/apopseis/eklogi-bainten-ki-emeis-elpides-kai-fantasioseis/?fbclid=IwAR2FXaB6uCYt-el-R9jncBje6K4-gsWWoK5sKqHsdzkEZoZ9xwOvoyNMfzk

Ανάλυση για το περιοδικό "ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ" , τριμηνιαία έκδοση επιστημονικού προβληματισμού και παιδείας, για το κεντρικό αφιέρωμα "ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ-ΚΥΠΡΙΑΚΟ: Η ΑΛΛΗ ΟΠΤΙΚΗ".

ΤΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ, ΟΠΩΣ ΔΕΝ ΤΑ ΣΥΖΗΤΑΜΕ

ETHNOS.GR, 19/10/2020

Προσοχή και σοβαρότητα στα ελληνοτουρκικά

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Είμαστε πάλι στο ίδιο έργο θεατές. Ξαναβγήκε το τουρκικό ερευνητικό-επιστημονικό σκάφος της Τουρκίας, «Ορούτς Ρέϊς». Πάλι σε εξόρμηση το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Καινούργια κόντρα για τις αρμοδιότητες έρευνας και διάσωσης στα διεθνή ύδατα. Νέες καταγγελίες και αλληλοκατηγορίες από τις δύο πλευρές για «προκλητικές» ενέργειες, κ.ο.κ.

Τέτοιες κινήσεις δημιουργούν ένταση, που δεν διευκολύνει την επανέναρξη των διερευνητικών συνομιλιών. Η συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων σε ένα συγκεκριμένο μέρος,  ενέχει πάντα τον κίνδυνο ατυχήματος. Δεν τεκμηριώνεται ότι κάποια πλευρά, η Τουρκία ή η Ελλάδα, επιθυμεί την στρατιωτική σύγκρουση ή έχει στόχο το θερμό επεισόδιο. Αλλά τα οπλικά συστήματα τα χειρίζονται άνθρωποι. Τα οπλικά συστήματα έχουν συγκεκριμένη "μέθοδο" και όρια. Κάποια στιγμή μπορεί να γίνει μια λάθος εκτίμηση, ένας λάθος χειρισμός, και να έχουμε ανάφλεξη.

Υπάρχει παραβίαση ;

Η  έξοδος του "Ορούτς Ρέϊς" είναι μια προβληματική κίνηση, ανεβάζει την ένταση, επιβαρύνει την περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Όμως αν κινηθεί στα όρια της NAVTEX που έχει εκδώσει η Τουρκία, δεν θα παραβιάσει την εθνική κυριαρχία ή τα κυριαρχικά  δικαιώματα της Ελλάδας. Διότι η NAVTEX έχει εκδοθεί για περιοχή που βρίσκεται πέραν του ορίου των 6 μιλίων των ελληνικών χωρικών υδάτων, άρα το "Ορούτς Ρέϊς" θα πλέει σε διεθνή ύδατα. Στο Αιγαίο και σε εκείνη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, δεν έχει γίνει οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας. Άρα δεν υπάρχει προσδιορισμένη ελληνική και τουρκική υφαλοκρηπίδα, και επομένως δεν υπάρχουν δικαιώματα ερευνών και εκμετάλλευσης.

Πολλές φορές Μέσα Ενημέρωσης αναφέρουν τις λέξεις "εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας". Τρεις λέξεις, και τρεις είναι λάθος. Πρώτον, ''εντός" δεν μπορεί να μπει ένα πλοίο, διότι η υφαλοκρηπίδα είναι βυθός. Πρέπει να είναι ... βαθυσκάφος για να τρυπήσει την υφαλοκρηπίδα. Δεύτερον, δεν υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή οριοθετημένη και προσδιορισμένη υφαλοκρηπίδα. Τρίτον, ακόμα και αν υπήρχε εκεί υφαλοκρηπίδα ελληνικών δικαιωμάτων, τα νερά πάνω από αυτήν είναι διεθνή. Εφόσον,  πλέουν μόνον εκεί, δεν προκύπτει θέμα νομικό. Το πολιτικό βεβαίως υπάρχει.

Πρέπει να είμαστε κι εμείς, πάρα πολύ προσεκτικοί. Διότι μαθαίνουμε ότι, πριν εκδοθεί αυτή τουρκική NAVTEX, είχε εκδοθεί ελληνική NAVTEX για στρατιωτικές ασκήσεις στα ανοιχτά της Χίου. Ποιον σκοπό εξυπηρετούσε αυτή η ενέργεια, όταν αναμένουμε έναρξη ελληνοτουρκικού διαλόγου; Μήπως υπάρχουν ορισμένοι και στην ελληνική πλευρά που δεν επιθυμούν αποκλιμάκωση της έντασης ; Φαίνεται ότι τουλάχιστον ορισμένοι αξιωματούχοι στις Ένοπλες Δυνάμεις, διαφωνούν με τον μηχανισμό αποφυγής συγκρούσεων, που συμφωνήθηκε στο ΝΑΤΟ, διότι θεωρούν ότι τους παρακάμπτει. Μήπως πρέπει να σκεφτούμε το ενδεχόμενο, ότι κάποιοι θέλουν να προβοκάρουν κάθε διαδικασία εξομάλυνσης;

Θυμόμαστε όλοι τι έγινε το καλοκαίρι. Είχε βγει το ''Ορούτς Ρέϊς" για πρώτη φορά. Μετά συμφωνήθηκε ότι δεν θα υπάρχουν μονομερείς κινήσεις και αποσύρθηκε το "Ορούτς Ρέϊς" με γερμανική μεσολάβηση που την είχε ζητήσει η ελληνική κυβέρνηση. Και αμέσως μετά, πήγε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών στην Αίγυπτο για να κάνει την Συμφωνία για την ΑΟΖ. Ενώ θα μπορούσε αυτό να γίνει κάποια άλλη στιγμή, πριν ή μετά. Το βρήκε πρόσχημα η Τουρκία, ξαναέβγαλε το "Ορούτς Ρέϊς" και είχαμε όλα αυτά τα γεγονότα μέχρι τέλη Σεπτέμβρη. Χρειάζεται προσοχή και σοβαρότητα.

Διέξοδος

Ούτε οι συνεργασίες με Γαλλία και ΗΠΑ, ούτε οι συμμαχίες με Ισραήλ και Αίγυπτο μπορούν να λύσουν το πρόβλημα. Ούτε βέβαια η επιβολή κυρώσεων στην Τουρκία από την ΕΕ, που θα επιδεινώσει την κατάσταση αντί να την εξομαλύνει. Η ελληνική πλευρά πρέπει να κατανοήσει ότι εξωτερική πολιτική με επίθετα («προκλητική», «επιθετική», «επεκτατική», «αναθεωρητική», κλπ) δεν αποδίδει.

Διέξοδος θα βρεθεί με σαφή πολιτική βούληση των δύο χωρών για επίλυση των προβλημάτων. Μόνο με συνολική συμφωνία με την Τουρκία για το καθεστώς του Αιγαίου ή με μια απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, θα κατοχυρωθούν πλήρως και τελεσίδικα τα δικαιώματα της Ελλάδας. Και θα αποφευχθούν κίνδυνοι στρατιωτικής σύγκρουσης.

Επίσης, πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη ότι το Δίκαιο της Θάλασσας δεν έχει κανόνα χάραξης για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ μόνο την «μέση γραμμή», όπως μονομερώς αποφάσισε η ελληνική πλευρά με τον νόμο Μανιάτη. Αλλά πρέπει το αποτέλεσμα να είναι και δίκαιο («ευθίδικο»). Η εξίσωση της επήρειας των ηπειρωτικών ακτών με την επήρεια των νησιών δεν είναι δεδομένη, διότι δεν θα θεωρηθεί δίκαιη έναντι των τουρκικών ακτών. Αυτό θα ισχύσει για τα περισσότερα ελληνικά νησιά. Πρώτα και κύρια, μάλιστα, για το Καστελόριζο. Όσο πιο γρήγορα κατανοήσουμε όλα αυτά, τόσο το καλύτερο.

Η  ήττα στις τουρκοκυπριακές εκλογές, του μέχρι πρότινος ηγέτη της τουρκοκυπριακής πλευράς, Μουσταφά Ακιντζί, προοδευτικού, ευρωπαϊστή, υπέρμαχου της ειρηνικής συνύπαρξης με τους Ελληνοκύπριους και της λύσης του Κυπριακού στη βάση της Διζωνικής-Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, από τον υποψήφιο της εθνικιστικής Δεξιάς, Ερσίν Τατάρ, υποστηρικτή της διχοτόμησης, εμπεριέχει κι ένα μήνυμα για Ελλάδα και ελληνοκυπριακή πλευρά: η λογική του «όλα ή τίποτα» οδηγεί στο τίποτα.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας - διεθνολόγος

www.ethnos.gr/apopseis/129237_prosohi-kai-sobarotita-sta-ellinotoyrkika

Η επίσκεψη του Μάικ Πομπέο κι εμείς

ETHNOS.GR, 1/10/2020

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Η επίσκεψη του Μάϊκ Πομπέο, είχε μια «ιστορική» πρωτιά: είναι η πρώτη φορά, που υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ επισκέπτεται για δεύτερη φορά μέσα σε έναν χρόνο την Ελλάδα. Αυτό έδωσε την δυνατότητα στην κυβέρνηση να υπερβάλλει στην σημασία της, σε αντίθεση με άλλους που την μηδενίζουν ή καταστροφολογούν. Η αλήθεια φαίνεται ότι βρίσκεται, ως συνήθως, κάπου στη μέση.

Η επίσκεψη αποτελεί επαναβεβαίωση της αναβαθμισμένης αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ - Ελλάδας. Η πρόσφατη Συμφωνία είχε προετοιμαστεί από την προηγούμενη κυβέρνηση Α. Τσίπρα, και υπογράφηκε από την σημερινή κυβέρνηση Κυρ. Μητσοτάκη. Η κύρια αιχμή της είναι η βάση της Σούδας.

Η Σούδα είναι η σημαντικότερη στρατιωτική εγκατάσταση των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο. Θέλουν να επεκτείνουν τις δυνατότητες της, με επέκταση της προβλήτας Κ-14, ώστε να μπορούν να ελλιμενίζονται αεροπλανοφόρα, πυρηνοκίνητα υποβρύχια κλπ. Επιθυμούν επίσης αναβάθμιση και της αεροπορικής βάσης, εκτός της ναυτικής.                Η παρουσία εκεί, τους δίνει δυνατότητα δράσης από την Μαύρη Θάλασσα έως τον Περσικό Κόλπο.

Πέραν της επίσκεψης στα Χανιά, λόγω Σούδας, η επίσκεψη στην Θεσσαλονίκη, δίνει έμφαση στο ρόλο που έχει για τις ΗΠΑ η Βόρεια Ελλάδα, όσον αφορά το ενεργειακό παιχνίδι της περιοχής. Οι αγωγοί φυσικού αερίου και πετρελαίου, που διασχίζουν ή θα διασχίζουν τα Βαλκάνια, μέσω των λιμανιών της Αλεξανδρούπολης και Καβάλας, έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αμερικανική πολιτική, που επιθυμεί την Ευρώπη να μην είναι μονομερώς εξαρτημένη ενεργειακά από την Ρωσία. Δίνουν επίσης την δυνατότητα για πώληση αμερικανικού σχιστολιθικού αερίου.

Οι επισκέψεις Πομπέο σε Ελλάδα και Κύπρο έχουν σχέση και με τις επικείμενες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ. Μια σύγκρουση ανάμεσα σε δύο μέλη του ΝΑΤΟ κατά την προεκλογική περίοδο, θα προκαλούσε ζημιά στην εικόνα του προέδρου Τραμπ. Απευθύνονται στο κοινό των Ελληνο-αμερικανών και των Ελληνοκυπρίων της Αμερικής. Αυτό αφορά και τις πολιτικές φιλοδοξίες του κ. Πομπέο προσωπικά, για το μέλλον.

 Οι ΗΠΑ δεν έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην πρόσφατη ελληνοτουρκική κρίση. Άφησαν περιθώριο στην Γερμανία να γίνει η βασική διαμεσολαβήτρια μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Στηρίζουν, επίσης, την πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γ. Στόλτενμπεργκ, για δημιουργία μηχανισμού αποτροπής συγκρούσεων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντ. Τραμπ έχει στενές προσωπικές σχέσεις με τον πρόεδρο της Τουρκίας, Τ. Ερντογάν. Όμως πρόσωπα, θεσμοί και μηχανισμοί των ΗΠΑ που ασχολούνται με εξωτερικές υποθέσεις, άμυνα και ασφάλεια, δεν συμμερίζονται πλήρως την στάση του κ. Τραμπ. Θεωρούν ότι πρέπει να υπάρξουν κάποια όρια στην στάση του κ. Ερντογάν, και γι αυτό τονίζουν συνέχεια την ανάγκη να αποφεύγονται προκλητικές κινήσεις, μονομερείς ενέργειες κλπ.  

Ταυτοχρόνως, όλοι αυτοί οι παράγοντες, αφού δηλώσουν την στήριξη τους, ζητούν διάλογο και επίλυση των προβλημάτων. Τόσο για τα ελληνοτουρκικά, όσο και για το Κυπριακό.

Οι επισκέψεις Πομπέο σε Κύπρο και Ελλάδα, στέλνουν το μήνυμα ότι οι Αμερικανοί, παρά την σταδιακή απόσυρση τους από τις διεθνείς υποθέσεις και δεσμεύσεις τους,  βρίσκονται εκεί που θεωρούν πολύ σημαντικό και θέλουν να διατηρηθούν ως παρουσία. Αυτός είναι ο λόγος που οι ΗΠΑ έχουν προστεθεί στο σχήμα Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ, για τα ενεργειακά στην Ανατολική Μεσόγειο. 

Δεν πρέπει να παρερμηνεύσουμε αυτή την παρέμβαση. Και να θεωρήσουμε ότι μέσα από την συνεργασία με Αίγυπτο και Ισραήλ, μπορούμε να «κυριαρχήσουμε» την Ανατολική Μεσόγειο ή να πάμε σε φαραωνικά σχέδια, όπως ο μελετώμενος αγωγός EastMed.

Οι συνεργασίες είναι καλές και χρήσιμες, αλλά δεν μπορούν να αποκλείουν την Τουρκία από το ενεργειακό παιχνίδι της Ανατολικής Μεσογείου. Θα πρέπει κάποια στιγμή να εμπλακεί και η Τουρκία στα ενεργειακά. Και να το αξιοποιήσουμε αυτό για την επίλυση του Κυπριακού και των ελληνοτουρκικών διαφορών. 

Καμία συμμαχία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για επίλυση των προβλημάτων με την Τουρκία.  Όλα αυτά  που γίνονται, συμμαχίες, συνεργασίες, κόντρες, ελιγμοί και κινήσεις τακτικής, πρέπει να στοχεύουν σε ένα πράγμα: στη διαπραγμάτευση με την Τουρκία για την διευθέτηση των εκκρεμοτήτων.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας - διεθνολόγος 

www.ethnos.gr/apopseis/126545_i-episkepsi-toy-maik-pompeo-ki-emeis

Εφημερίδα ''ΤΑ ΝΕΑ", 12/8/2020

Διευθέτηση διαφορών και εκκρεμοτήτων

Βασικό ζητούμενο είναι άλλο. Πώς μια σύγχρονη χώρα διευθετεί τις διαφορές και εκκρεμότητες της με όλα τα γειτονικά κράτη. Αυτό πρέπει να είναι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και των προσπαθειών μας.

Μετά την Συμφωνία

Μείζον είναι να υπάρξει συμφωνία για την περιοχή και με την Τουρκία. Είτε με διαπραγματεύσεις, είτε με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ή με συνδυασμό τους). Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να παρακαμφθεί. Και εκεί θα απαιτηθούν φυσικά συμβιβασμοί.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας - Διεθνολόγος