"Οι συσχετισμοί μεταβάλλονται" 

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" (9/7/2026)

Οι συσχετισμοί μεταβάλλονται

Θόδωρος Τσίκας*

Η σημαντικότερη εξέλιξη της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν ήταν οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τα F-35, τα F-16 ή το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος Κaan. Ήταν η επιβεβαίωση ότι, παρά τις ιδιαιτερότητες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, η Ουάσιγκτον και οι υπόλοιποι σύμμαχοι θεωρούν στρατηγικά αναγκαία τη διατήρηση της Τουρκίας στον πυρήνα της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στην υπόθεση ότι η Τουρκία θα απομονωθεί διεθνώς ή ότι οι σύμμαχοί της θα διατηρούν επ’ αόριστον περιορισμούς εις βάρος της. Η διεθνής πολιτική δεν λειτουργεί με όρους επιβράβευσης ή τιμωρίας, αλλά με βάση την ιεράρχηση συμφερόντων. Οι κυρώσεις CAATSA (που επέβαλε το 2020 η Ουάσιγκτον στην Τουρκία λόγω της προμήθειας των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400) και οι αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο αποτελούν υπαρκτά, αλλά όχι ανυπέρβλητα εμπόδια. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όταν υπάρχει σαφής πολιτική βούληση αναζητούνται τρόποι υπέρβασής τους.

Η Τουρκία δεν είναι πλέον μόνο μια σημαντική περιφερειακή δύναμη. Αποτελεί μια χώρα με αυξανόμενη διεθνή εμβέλεια και επιρροή, μια τάση που δεν αναμένεται να ανακοπεί. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι συσχετισμοί στην περιοχή μας μεταβάλλονται και η πολιτική της αναβολής στην επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών αποδεικνύεται ολοένα και πιο προβληματική. Η επιτάχυνση και η εμβάθυνση του ελληνοτουρκικού διαλόγου είναι αναγκαίες, πριν οι νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες καταστήσουν ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη λύσεων.

Η αξία της Τουρκίας, όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ενωση, αυξάνεται. Η ελληνική επιμονή σε ένα στείρο «όχι» στη συνεργασία Ε.Ε. – Τουρκίας στον αμυντικό τομέα θα απομονώσει την Ελλάδα από τους εταίρους της, χωρίς ουσιαστικό πρακτικό όφελος. Η ελληνική θέση πρέπει να είναι «ναι, υπό προϋποθέσεις».

Παράλληλα, είναι απολύτως αναγκαίο η Ελλάδα να επιδιώξει την ένταξή της στον πρώτο κύκλο των χωρών που θα διαμορφώσουν τον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής άμυνας, ώστε να ενισχύσει τη θέση της μέσα στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

* Ο κ. Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμων – διεθνολόγος, επικεφαλής του προγράμματος «Θεωρία και πρακτική των διεθνών σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).

www.kathimerini.gr/politics/foreign-policy/564332953/dialogoi-stin-k-oi-ymnoi-tramp-stin-toyrkia-kai-i-arsi-toy-casus-belli/

NATO 3.0: Ankara and the End of Strategic Complacency. Why the 2026 Summit Matters More Than Its Communiqué

www.europeaninterest.eu/nato-3-0-ankara-and-the-end-of-strategic-complacency-why-the-2026-summit-matters-more-than-its-communique/

Theodoros Tsikas & Marovita Nikolaidou

Abstract

When Allied leaders gather in Ankara on 7–8 July 2026, public attention will inevitably focus on defence spending, President Donald Trump’s demands and the future of transatlantic relations. Yet these debates risk obscuring a deeper transformation already underway. The significance of the Ankara Summit lies less in its final communiqué than in what it reveals about NATO’s strategic evolution. For the first time since the end of the Cold War, the Alliance is adapting to a reality in which the United States is recalibrating its global priorities, Europe is assuming greater responsibility for its own defence, and Russia is preparing to rebuild its military power after the war in Ukraine. Ankara may therefore come to represent not the beginning of transatlantic fragmentation but the emergence of a more balanced—and more demanding—Alliance.

NATO 3.0: A Structural Transition

For more than seven decades, NATO rested on a durable strategic bargain. The United States provided the military backbone of European security, while European allies contributed political cohesion, regional legitimacy and gradually expanding military capabilities. Although disagreements over burden sharing periodically emerged, the basic division of responsibilities remained intact: American military primacy underpinned Allied deterrence, allowing Europe to prosper under an American-led security architecture.

That bargain is not collapsing. It is being fundamentally renegotiated.

The Ankara Summit should therefore not be interpreted primarily through the prism of domestic American politics or President Trump’s personality. His administration has accelerated existing trends, but it did not create them. Long before 2025, successive U.S. administrations had already begun redirecting strategic attention toward the Indo-Pacific while encouraging European allies to assume greater responsibility for the continent’s defence.

The debate has consequently shifted. The question is no longer whether Europe should contribute more, but whether it can translate political commitments into credible military capability quickly enough.

This challenge extends far beyond defence budgets. Sustainable deterrence depends on industrial production, logistics, ammunition stockpiles, integrated command structures, technological innovation and operational readiness. Military credibility is ultimately measured not by percentages of GDP but by deployable capabilities.

Three structural developments now define NATO’s strategic transition.

First, the United States is redistributing responsibilities within the Alliance. Washington increasingly expects Europe to assume primary responsibility for conventional deterrence on the continent while the United States preserves critical enabling capabilities and devotes greater strategic attention to the Indo-Pacific.

Second, Europe has entered an unprecedented cycle of defence investment. Governments across the continent are expanding military budgets, increasing ammunition production, strengthening defence industries and accelerating joint procurement. For the first time in decades, European defence policy is being driven not only by political declarations but also by capability development.

Third, Russia remains the central long-term military challenge. Despite enormous losses in Ukraine, Moscow is already laying the foundations for military reconstitution. NATO must therefore prepare not only for today’s war but also for the capabilities Russia could regenerate during the next decade.

Taken together, these developments point toward something more significant than another debate over burden sharing. They indicate the gradual emergence of a stronger European pillar within NATO—one that reinforces, rather than replaces, the transatlantic partnership. 

The American Recalibration and Europe’s Strategic Response

The debate surrounding NATO is often presented as a question of American commitment. In reality, it reflects a broader reassessment of U.S. global strategy. For more than a decade, successive administrations have identified the Indo-Pacific as the principal theatre of long-term strategic competition. The current administration has accelerated this shift, but the direction itself predates President Trump.

This evolution has generated understandable anxiety across Europe, particularly among NATO’s eastern members. The credibility of Article 5 has always depended not only on political declarations but also on the visible presence of American forces and the certainty that the United States would provide indispensable capabilities—including strategic airlift, intelligence, missile defence and nuclear deterrence.

The Baltic states illustrate this dilemma. Estonia, Latvia and Lithuania have carefully avoided public confrontation with Washington despite uncertainty surrounding future American deployments. Their restraint reflects strategic realism rather than political caution. Their objective is simple: preserve the American military presence while Europe builds the capabilities necessary to sustain deterrence should U.S. priorities continue shifting elsewhere.

Time has become a strategic resource.

This is why the debate increasingly focuses on capabilities rather than spending alone. Higher defence budgets are necessary, but money by itself does not generate deterrence. Military power requires resilient defence industries, integrated logistics, secure supply chains, modern air and missile defence, long-range precision fires, cyber resilience and rapidly deployable forces. These capabilities require years—not months—to develop.

Encouragingly, Europe has begun moving decisively in this direction. Defence budgets are rising at levels unseen since the end of the Cold War, while governments are investing in industrial resilience, joint procurement and emerging technologies such as artificial intelligence, autonomous systems and advanced software.

Russia’s invasion of Ukraine exposed the limits of a defence industrial model designed for peacetime efficiency rather than prolonged high-intensity conflict. Europe has consequently rediscovered a fundamental strategic principle: deterrence depends not only on technological sophistication but also on the capacity to produce, replenish and sustain military equipment at scale.

Ukraine has become both the catalyst and the laboratory for this transformation. Military assistance to Kyiv is increasingly understood not simply as solidarity with a partner under attack but as an investment in Europe’s own long-term security. The war has revealed critical capability gaps while accelerating industrial cooperation and defence innovation across the continent.

Nevertheless, Europe remains heavily dependent on American support in key areas, including strategic lift, intelligence, missile defence and high-end command-and-control systems. Bridging these gaps will require sustained political commitment extending well beyond current electoral cycles.

What is emerging is therefore not European strategic autonomy in the traditional sense, but a more balanced Alliance in which Europe assumes greater responsibility while the United States continues to provide indispensable strategic capabilities. Such an evolution strengthens NATO by adapting it to changing geopolitical realities rather than preserving outdated assumptions.

Russia‘s Reconstitution and NATO’s Strategic Clock

NATO’s transformation cannot be understood solely through the evolution of transatlantic relations. It must also be assessed against Russia’s long-term military trajectory.

The scale of Russia’s losses in Ukraine has encouraged the perception that its conventional military power has suffered an irreversible decline. While the war has undoubtedly imposed enormous human and material costs, history suggests that great powers often emerge from prolonged conflicts with armed forces that are different rather than simply diminished.

The critical question is therefore not whether Russia will attempt to rebuild its military. It is how quickly it can do so—and whether NATO will complete its own transformation before that process reaches maturity.

Moscow has already demonstrated an ability to sustain defence production despite sanctions, expand ammunition output, integrate unmanned systems into military operations and adapt its doctrine to a rapidly changing battlefield. Structural weaknesses remain, including demographic pressures and industrial constraints, but Russia continues to treat military power as the principal instrument of state policy.

For NATO, this makes time a decisive strategic variable.

Every year in which Europe strengthens its military capabilities enhances deterrence. Every year lost to political hesitation narrows the window before Russia completes a substantial part of its military regeneration.

This explains why NATO’s agenda has increasingly shifted from spending targets to readiness, resilience and industrial capacity. The Alliance is preparing not for the strategic assumptions of the post-Cold War era but for a future in which Russia fields a more experienced, technologically adapted and operationally resilient military.

Ukraine has accelerated innovation in autonomous systems, electronic warfare, artificial intelligence and long-range precision strike at a pace few defence planners anticipated. NATO’s challenge is no longer simply to learn from these developments but to institutionalise them across Allied forces.

The strategic window is limited. If Europe succeeds in translating today’s political momentum into credible military capability, deterrence will remain robust. If it fails, the Alliance may face a Russia capable of exploiting military, hybrid and political vulnerabilities before Europe’s transformation is complete.

Turkey and the Geography of NATO’s Next Phase

Holding the Summit in Ankara carries significance that extends beyond symbolism.

Turkey occupies a unique position within NATO. It controls access to the Black Sea, borders some of the Alliance’s most unstable regions and fields one of NATO’s largest armed forces. At the same time, it has developed one of Europe’s fastest-growing defence industries, particularly in unmanned systems, naval platforms and missile technologies.

Yet Turkey also illustrates one of NATO’s central dilemmas.

Political disagreements over democratic governance, relations with Russia and regional policy continue to complicate trust between Ankara and several European allies. Nevertheless, strategic realities increasingly encourage cooperation despite these differences.

Defence-industrial partnerships between Turkish and European companies continue to expand because security requirements often evolve faster than political consensus. This reflects a defining characteristic of what may be called NATO 3.0: political differences no longer automatically prevent military cooperation when common security interests are at stake.

Managing this balance will remain one of the Alliance’s principal challenges over the coming decade.

Leadership During Strategic Transition

Periods of structural change also require institutional leadership capable of preserving cohesion while guiding adaptation.

In this respect, NATO Secretary General Mark Rutte has inherited one of the Alliance’s most demanding political environments since the end of the Cold War. His task is not merely to maintain Allied unity but to ensure that political consensus translates into practical military transformation.

This requires balancing two equally important objectives.

On the one hand, transatlantic cohesion must be preserved while Europe strengthens its conventional military capabilities. On the other, cohesion cannot become an end in itself. Political unity remains meaningful only if it supports credible deterrence.

In many respects, the Secretary General is managing time as much as diplomacy. His challenge is to help ensure that Europe’s military transformation progresses before shifting American priorities and Russia’s military recovery create a less favourable strategic environment.

Conclusion: From Burden Sharing to Strategic Maturation

The Ankara Summit is unlikely to be remembered because of a single communiquι or political declaration.

Its significance lies elsewhere.

For decades, NATO’s effectiveness rested on a relatively stable division of labour in which the United States provided the overwhelming share of strategic military power while European allies progressively expanded their contributions within an American-led security architecture.

That model is evolving.

The United States is rebalancing its global priorities. Europe has recognised that assuming greater responsibility for its own defence is no longer a political preference but a strategic necessity. Russia’s military reconstitution has become a central planning assumption rather than a distant contingency.

These developments do not signal the decline of NATO.

They signal its adaptation.

Describing this evolution merely as greater burden sharing understates its importance. What is emerging is a more mature European pillar operating within a transatlantic framework that remains politically indispensable while becoming militarily more balanced.

Whether this transition succeeds will depend not on summit declarations but on implementation. Political ambition must now be matched by deployable forces, resilient defence industries, integrated command structures and sustained investment in advanced military capabilities.

History shows that military power is built gradually but tested suddenly.

The central question facing NATO is therefore no longer whether Europe should assume greater responsibility for its own security. That debate has largely been settled.

The real question is whether Europe can transform today’s unprecedented political consensus into credible military capability before Russia completes its military regeneration and before American strategic priorities continue shifting toward other theatres.

If historians eventually look back on the Ankara Summit as a turning point, they will do so not because it transformed the Alliance overnight, but because it openly acknowledged that the assumptions underpinning NATO’s post-Cold War order no longer correspond to the strategic realities of the twenty-first century.

The next chapter of the Alliance will not be defined by abandoning the transatlantic bond. It will be defined by renewing it on more balanced, more resilient and ultimately more sustainable foundations. 

That is the essence of NATO 3.0

Author profile

Theodoros Tsikas & Marovita Nikolaidou

Mr. Theodoros Tsikas is a Political Scientist and International Relations Expert, Head of the Programme "Theory and Practice of International Relations" at the Institute of International Economic Relations (IDOS/IIER), Greece.

Ms. Marovita Nikolaidou is a Communications Specialist - Political Scientist, Communications Officer of the Greek Union for the Federation of Europe – EEnOE/ UEF Greece

 

Η Συμμαχία καλείται να προσαρμοστεί σε ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον

Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα όπλα. Χρειάζεται Αμυντική Ένωση

HUFFINGTON POST

www.huffingtonpost.gr/blogs/i-evropi-den-chreiazetai-mono-perissotera-opla-chreiazetai-amyntiki-enosi/

Τα «δώρα» του Τραμπ προς την Τουρκία και οι προκλήσεις για την ελληνική στρατηγική

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΤΟ ΒΗΜΑ" - tovima.gr, 25/6/2026

www.tovima.gr/2026/06/25/opinions/ta-dora-tou-tramp-pros-tin-tourkia-kai-oi-prokliseis-gia-tin-elliniki-stratigiki/

Θόδωρος Τσίκας

Oι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για πιθανά «δώρα» προς την Τουρκία, που μπορεί να περιλαμβάνουν την πώληση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος ΚΑΑΝ, την περαιτέρω αναβάθμιση των τουρκικών F-16 και την αναζήτηση διαδικασίας που θα επιτρέψει την επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, προκάλεσαν -ως μη όφειλαν- έκπληξη σε σημαντικό τμήμα του πολιτικού συστήματος και των μέσων ενημέρωσης της χώρας μας.

Η αντίδραση αυτή αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία ορθής και σε βάθος ανάλυσης των περιφερειακών και διεθνών συσχετισμών. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στη μονομερή εκφώνηση του «δικαίου μας», ούτε στην προσδοκία ότι τρίτοι θα υιοθετήσουν αυτομάτως τις ελληνικές θέσεις.

Η ουσία της εξωτερικής πολιτικής βρίσκεται στην εναρμόνιση των εθνικών συμφερόντων με τα συμφέροντα άλλων κρατών, μέσα από σχέσεις ισοτιμίας, αμοιβαίων συμβιβασμών και κοινά συμφωνημένων στόχων. Έτσι ενεργούν τα κράτη που επιδιώκουν τη σταθερότητα και τη συνεργασία και όχι τη διαιώνιση των αντιπαραθέσεων.

Η στρατηγική αξία της Τουρκίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες

Η Τουρκία και οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σύμμαχοι, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις στις σχέσεις τους. Η Άγκυρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ και βρίσκεται στο επίκεντρο των σημαντικότερων γεωπολιτικών κρίσεων της εποχής μας.

Συνορεύει με τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν, διαδραματίζει ρόλο στις εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο και έχει άμεση σχέση με το μέτωπο Ρωσίας-Ουκρανίας μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Παράλληλα, συμμετέχει ενεργά σε διπλωματικές πρωτοβουλίες για μια σειρά περιφερειακών ζητημάτων.

Δεν είναι επίσης μυστικό ότι ο Ντόναλντ Τραμπ διατηρεί προνομιακή προσωπική σχέση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Από την αρχή σχεδόν της δεύτερης θητείας του, ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με τον Τούρκο ομόλογό του και έχει επανειλημμένα εκφράσει δημόσια την εκτίμησή του για τη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η αναζήτηση τρόπων αποκατάστασης της αμυντικής συνεργασίας Ουάσιγκτον-Άγκυρας δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει κανέναν.

Δεν υπάρχουν ανυπέρβλητα εμπόδια

Συχνά προβάλλεται το επιχείρημα ότι υπάρχουν σοβαρά νομικά και πολιτικά εμπόδια για την ικανοποίηση των τουρκικών αιτημάτων. Τα εμπόδια αυτά είναι πραγματικά, αλλά δεν είναι αναγκαστικά αξεπέραστα.

Οι αντιρρήσεις μελών του αμερικανικού Κογκρέσου απέναντι στην πώληση αμυντικού υλικού προς την Τουρκία μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να παρακαμφθούν από τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Ειδικά σε ζητήματα εξοπλισμών, ο Λευκός Οίκος διαθέτει σημαντικά θεσμικά εργαλεία, ενώ η σημερινή πολιτική σύνθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας καθιστά εξαιρετικά δύσκολη τη συγκρότηση των αυξημένων πλειοψηφιών που απαιτούνται για να ανατραπούν προεδρικές πρωτοβουλίες.

Πιο σύνθετο είναι το ζήτημα των κυρώσεων CAATSA, οι οποίες συνδέονται με την προμήθεια των ρωσικών πυραύλων S-400 από την Τουρκία. Ωστόσο, ακόμη και εδώ διαφαίνονται σενάρια διεξόδου. Η αναζήτηση μιας φόρμουλας απεμπλοκής της Τουρκίας από τους S-400 βρίσκεται εδώ και καιρό στο παρασκήνιο των αμερικανοτουρκικών διαβουλεύσεων.

Στο πλαίσιο αυτό έχουν κατά καιρούς συζητηθεί διάφορες επιλογές: μεταφορά του συστήματος σε τρίτη χώρα, επαναγορά του από τη Ρωσία, μόνιμη αδρανοποίησή του ή ακόμη και ειδικό καθεστώς επιτήρησής του. Εφόσον υπάρξει πολιτική βούληση στην Ουάσιγκτον και την Άγκυρα, λύσεις μπορούν να αναζητηθούν.

Ο παράγοντας Ισραήλ

Αντίστοιχα, δεν θα πρέπει να υπερεκτιμάται η δυνατότητα του Ισραήλ να μπλοκάρει επ’ αόριστον μια πιθανή πώληση F-35 προς την Τουρκία.

Το Ισραήλ δίνει μεγάλη σημασία στη διατήρηση του ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος του στην περιοχή και έχει εκφράσει επιφυλάξεις όχι μόνο για την Τουρκία αλλά και για άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, όπως τη Σαουδική Αραβία. Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε πολλαπλούς στρατηγικούς εταίρους.

Δεν είναι εύκολο για μια αμερικανική κυβέρνηση να αγνοήσει ταυτόχρονα τις επιδιώξεις δύο σημαντικών συμμάχων, όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία. Για τον λόγο αυτό εξετάζονται λύσεις που θα επιτρέπουν την πώληση προηγμένων αεροσκαφών σε αυτές χωρίς να θίγεται η τεχνολογική υπεροχή που απολαμβάνει το Ισραήλ.

Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι όταν υπάρχει σαφής πολιτική βούληση, τα τεχνικά εμπόδια συνήθως ξεπερνιούνται.

Τα όρια της ελληνικής στρατηγικής

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει επενδύσει υπερβολικά στην προσπάθεια παρεμπόδισης ή καθυστέρησης αμερικανικών εξοπλιστικών προγραμμάτων προς την Τουρκία, στηριζόμενη σε μεγάλο βαθμό στις παρεμβάσεις της ελληνικής ομογένειας και των φίλων της Ελλάδας στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να αποφέρει πρόσκαιρα αποτελέσματα, δεν συνιστά όμως μακροπρόθεσμη στρατηγική. Μια εξωτερική πολιτική που βασίζεται κυρίως στο «όχι» και στην παρεμπόδιση των επιλογών τρίτων, είναι καταδικασμένη να συναντά τα όριά της.

Η ελληνική διπλωματία χρειάζεται περισσότερο θετικό περιεχόμενο και μεγαλύτερη στρατηγική αυτοπεποίθηση. Χρειάζεται να επενδύσει στη δημιουργία συνθηκών που θα καθιστούν την ελληνοτουρκική προσέγγιση συμφέρουσα για όλους τους εμπλεκόμενους διεθνείς παράγοντες.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η Ελλάδα διαθέτει ένα σχέδιο για τη διαχείριση μιας περιφερειακής πραγματικότητας στην οποία οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις αναβαθμίζονται και η Τουρκία παραμένει ένας κρίσιμος παράγοντας για τη δυτική στρατηγική.

Η Αθήνα δεν μπορεί να οικοδομεί την πολιτική της πάνω στην υπόθεση ότι η Τουρκία θα απομονωθεί διεθνώς ή ότι οι σύμμαχοί της θα διατηρούν επ’ αόριστον κυρώσεις και περιορισμούς σε βάρος της. Μια τέτοια προσέγγιση οδηγεί αναπόφευκτα σε διαδοχικές διαψεύσεις.

Αντίθετα, η Ελλάδα οφείλει να εξετάσει πώς μπορεί να αξιοποιήσει τη βελτίωση των σχέσεων Ουάσιγκτον-Άγκυρας προς όφελος της περιφερειακής σταθερότητας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτουν σημαντική επιρροή τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία. Η επιρροή αυτή θα μπορούσε να αξιοποιηθεί όχι μόνο για τη διαχείριση κρίσεων, αλλά και για τη δημιουργία ενός πλαισίου σταδιακής επίλυσης των εκκρεμών ελληνοτουρκικών διαφορών.

Αυτό σημαίνει ενεργούς διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία, ουσιαστική προετοιμασία για προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για τις διαφορές που μπορούν να επιλυθούν δικαστικά, αξιοποίηση της επιρροής των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση μιας διαδικασίας εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων και διασύνδεση της ευρωπαϊκής πορείας ή μιας ειδικής προνομιακής σχέσης της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση με πρόοδο στην επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού.

Ο κύριος Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).

ΗΠΑ – Ιράν: Στρατιωτική υπεροχή, αβέβαιο πολιτικό αποτέλεσμα

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "One Voice", 24/6/2026

1voice.gr/ipa-iran-stratiotiki-yperochi-avevaio-politiko-apotelesma/

του Θόδωρου Τσίκα*

Η εκεχειρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μπορεί να έβαλε τέλος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, δεν έδωσε όμως απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα ποια πλευρά εξέρχεται με ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση;

Στις διεθνείς σχέσεις, οι πόλεμοι σπανίως αποτελούν αυτοσκοπό. Συνήθως, αποτελούν συνέχεια της διαπραγμάτευσης με άλλα μέσα. Η πραγματική επιτυχία τους δεν κρίνεται μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και στο κατά πόσο βελτιώνουν τη θέση μιας χώρας στο τραπέζι των συνομιλιών.

Αναμφιβόλως, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επέφεραν σοβαρά πλήγματα στο Ιράν. Υψηλόβαθμα στελέχη εξουδετερώθηκαν, στρατιωτικές υποδομές καταστράφηκαν και η ήδη πιεσμένη ιρανική οικονομία υπέστη νέο πλήγμα. Ωστόσο, η Τεχεράνη δεν κατέρρευσε, ούτε υποχρεώθηκε να αποδεχτεί τους όρους των αντιπάλων της.

Αντιθέτως, απέδειξε ότι διατηρεί σημαντικές δυνατότητες αντίδρασης. Το σημαντικότερο είναι ότι κατέστησε σαφές πως μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα κρισιμότερα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η δυνατότητα αυτή συνιστά ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, καθώς επηρεάζει όχι μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και την παγκόσμια οικονομία.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η σύγκρουση ανέδειξε τα όρια της στρατιωτικής ισχύος ως μέσου πολιτικής επιβολής. Παρά τις εκτεταμένες επιχειρήσεις, η Ουάσιγκτον δεν πέτυχε τους πιο φιλόδοξους στόχους που είχαν κατά καιρούς διατυπωθεί, από την ανατροπή του καθεστώτος έως την πλήρη εξουδετέρωση των πυρηνικών και πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν. Όταν οι στόχοι παραμένουν ανολοκλήρωτοι, το πεδίο μεταφέρεται αναπόφευκτα στη διπλωματία.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο σύνθετος. Σε αντίθεση με προηγούμενες δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται περισσότερο να μετατρέψουν τη στρατιωτική υπεροχή τους σε πολιτικά αποτελέσματα, καθώς περιφερειακές δυνάμεις όπως το Ιράν διαθέτουν πλέον περισσότερες δυνατότητες να αντέχουν πιέσεις και να αξιοποιούν τις διεθνείς αντιθέσεις προς όφελός τους.

Παράλληλα, η αμερικανική επιλογή στρατιωτικής κλιμάκωσης ανέδειξε διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό του δυτικού στρατοπέδου. Ευρωπαίοι σύμμαχοι, αλλά και χώρες του Κόλπου, εμφανίστηκαν επιφυλακτικοί απέναντι στην αμερικανική στρατηγική, ενώ ακόμη και το Ισραήλ δείχνει να έχει διαφορετικές προτεραιότητες από την Ουάσιγκτον ως προς την επόμενη ημέρα.

Η εξέλιξη αυτή υπενθυμίζει μια διαχρονική αλήθεια της γεωπολιτικής· η στρατιωτική νίκη δεν ταυτίζεται πάντοτε με την πολιτική επικράτηση. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να μετατρέψουν μια δαπανηρή στρατιωτική εκστρατεία σε διπλωματικό κέρδος.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του προγράμματος «Θεωρία και πρακτική των διεθνών σχέσεων», στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

ΗΠΑ - Ιράν: Στρατιωτική υπεροχή, αβέβαιο πολιτικό αποτέλεσμα

Εφημερίδα One Voice, 23/6/2026

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Η εκεχειρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μπορεί να έβαλε τέλος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, δεν έδωσε όμως απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα: ποια πλευρά εξέρχεται με ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση;

Στις διεθνείς σχέσεις, οι πόλεμοι σπανίως αποτελούν αυτοσκοπό. Συνήθως αποτελούν συνέχεια της διαπραγμάτευσης με άλλα μέσα. Η πραγματική επιτυχία τους δεν κρίνεται μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά στο κατά πόσο βελτιώνουν τη θέση μιας χώρας στο τραπέζι των συνομιλιών.

Αναμφίβολα, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επέφεραν σοβαρά πλήγματα στο Ιράν. Υψηλόβαθμα στελέχη εξουδετερώθηκαν, στρατιωτικές υποδομές καταστράφηκαν και η ήδη πιεσμένη ιρανική οικονομία υπέστη νέο κόστος. Ωστόσο, η Τεχεράνη δεν κατέρρευσε, ούτε υποχρεώθηκε να αποδεχθεί τους όρους των αντιπάλων της.

Αντίθετα, απέδειξε ότι διατηρεί σημαντικές δυνατότητες αντίδρασης. Το σημαντικότερο είναι ότι κατέστησε σαφές πως μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα κρισιμότερα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η δυνατότητα αυτή συνιστά ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, καθώς επηρεάζει όχι μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και την παγκόσμια οικονομία.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η σύγκρουση ανέδειξε τα όρια της στρατιωτικής ισχύος ως μέσου πολιτικής επιβολής. Παρά τις εκτεταμένες επιχειρήσεις, η Ουάσιγκτον δεν πέτυχε τους πιο φιλόδοξους στόχους που είχαν κατά καιρούς διατυπωθεί, από την ανατροπή του καθεστώτος έως την πλήρη εξουδετέρωση των πυρηνικών και πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν. Όταν οι στόχοι παραμένουν ανολοκλήρωτοι, το πεδίο μεταφέρεται αναπόφευκτα στη διπλωματία.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο σύνθετος. Σε αντίθεση με προηγούμενες δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται περισσότερο να μετατρέψουν τη στρατιωτική υπεροχή τους σε πολιτικά αποτελέσματα, καθώς περιφερειακές δυνάμεις, όπως το Ιράν, διαθέτουν πλέον περισσότερες δυνατότητες να αντέχουν πιέσεις και να αξιοποιούν τις διεθνείς αντιθέσεις προς όφελός τους.

Παράλληλα, η αμερικανική επιλογή στρατιωτικής κλιμάκωσης ανέδειξε διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό του δυτικού στρατοπέδου. Ευρωπαίοι σύμμαχοι, αλλά και χώρες του Κόλπου, εμφανίστηκαν επιφυλακτικοί απέναντι στην αμερικανική στρατηγική, ενώ ακόμη και το Ισραήλ δείχνει να έχει διαφορετικές προτεραιότητες από την Ουάσιγκτον ως προς την επόμενη ημέρα.

Η εξέλιξη αυτή υπενθυμίζει μια διαχρονική αλήθεια της γεωπολιτικής: η στρατιωτική νίκη δεν ταυτίζεται πάντοτε με την πολιτική επικράτηση. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να μετατρέψουν μια δαπανηρή στρατιωτική εκστρατεία σε διπλωματικό κέρδος.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Η ευρωπαϊκή ευκαιρία μετά το Μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν 

"ΕΘΝΟΣ" - ethnos.gr,  19/6/2026

www.ethnos.gr/opinions/article/411874/heyropaikheykairiametatomnhmoniohpairan

Όταν ανακοινώθηκε το Μνημόνιο Συνεννόησης ΗΠΑ-Ιράν, η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία δήλωσαν έτοιμες να συμβάλουν στην εκκαθάριση ναρκών στα Στενά του Ορμούζ και στην άρση των πυρηνικών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.

Πολλοί έσπευσαν να θεωρήσουν ότι η Ευρώπη περιορίζεται για μία ακόμη φορά σε υποστηρικτικό ρόλο, παρακολουθώντας τις εξελίξεις που διαμορφώνουν άλλοι. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Η ευρωπαϊκή διπλωματία δεν είναι ξεπερασμένη. Αντιθέτως, παραμένει σημείο αναφοράς σε ένα πεδίο όπου η στρατιωτική ισχύς έχει αποδειχθεί πολύ λιγότερο αποτελεσματική, από όσο συχνά υποστηρίζεται. 

Η πυρηνική Συμφωνία του 2015 επί αμερικανικής προεδρίας Ομπάμα, στην οποία η Ευρώπη είχε παίξει σημαντικό ρόλο, υπήρξε το πιο ολοκληρωμένο και αυστηρό πλαίσιο μη διάδοσης πυρηνικών όπλων που έχει ποτέ συμφωνηθεί με το Ιράν.

Δεν ήταν απλώς μια διπλωματική επιτυχία. Ήταν ίσως το σημαντικότερο παράδειγμα της πολυμερούς διεθνούς συνεργασίας που χαρακτήρισε την περίοδο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Η υπονόμευση εκείνης της Συμφωνίας από τον Τραμπ -ο οποίος βρήκε «πάτημα» σε παλινωδίες του ιρανικού καθεστώτος- και η μετατόπιση προς τη λογική της πίεσης και της στρατιωτικής κλιμάκωσης δεν παρήγαγαν καλύτερα αποτελέσματα. Αντίθετα, οδήγησαν σε πολεμικές συγκρούσεις, σε αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και σε αυξημένη αβεβαιότητα για την περιφερειακή ασφάλεια.

Το τωρινό Μνημόνιο Συνεννόησης, αν και θετικό ως βήμα αποκλιμάκωσης, παραμένει περιορισμένο. Οι πυρηνικές διατάξεις του είναι γενικές και αφήνουν αναπάντητα τα κρίσιμα ερωτήματα, που καθορίζουν την επιτυχία ή την αποτυχία κάθε συμφωνίας:

1. τα όρια εμπλουτισμού,
2. τους μηχανισμούς επιθεώρησης,
3. τις διαδικασίες επαλήθευσης,
4. τη σταδιακή άρση κυρώσεων, και
5. την επίλυση διαφορών.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η ευρωπαϊκή ευκαιρία. Όσο οι διαπραγματεύσεις κινούνται στο επίπεδο των γενικών πολιτικών συνεννοήσεων, η Ευρώπη φαίνεται να βρίσκεται στο περιθώριο. Όταν όμως η συζήτηση περάσει στις τεχνικές λεπτομέρειες μιας βιώσιμης συμφωνίας, η εμπειρία και η τεχνογνωσία της καθίστανται ιδιαίτερα πολύτιμες.

Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν πώς να σχεδιάζουν σύνθετους μηχανισμούς επιτήρησης και επαλήθευσης, πώς να συνδέουν σταδιακές δεσμεύσεις με αντίστοιχα κίνητρα και πώς να διαμορφώνουν πολυμερή πλαίσια εφαρμογής που αντέχουν στον χρόνο.

Ο συνασπισμός των ευρωπαϊκών χωρών που προτίθεται να συμβάλει στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μπορεί να προσφέρει χρήσιμες επιχειρησιακές δυνατότητες.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παραμείνει αναντικατάστατος παράγοντας όταν τεθεί το ζήτημα της άρσης των κυρώσεων και της οικονομικής επανένταξης του Ιράν στη διεθνή οικονομία. Το πρόβλημα δεν είναι η απουσία εργαλείων, αλλά η περιορισμένη αξιοποίησή τους.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις οφείλουν να επικεντρωθούν σε τρεις αλληλένδετες προτεραιότητες.

Πρώτον, να υποστηρίξουν ένα σύστημα ελέγχου και περιορισμού του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, με αξιόπιστη επαλήθευση της υλοποίησης του από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.

Δεύτερον, να εργαστούν σε συντονισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε η άρση των κυρώσεων να είναι οικονομικά και εμπορικά αξιόπιστη.

Τρίτον, να φέρουν στο ίδιο τραπέζι το Ιράν και τα αραβικά κράτη του Κόλπου, για συζητήσεις σχετικά με τη θαλάσσια ασφάλεια, τη διαχείριση κρίσεων και την περιφερειακή αποκλιμάκωση.

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής, αν ληφθούν υπόψη οι μεταβολές που έχουν συντελεστεί στη Μέση Ανατολή. Περιφερειακοί παίκτες, όπως η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν, αλλά και παγκόσμιοι δρώντες όπως η Κίνα, διαδραματίζουν πλέον σημαντικότερο ρόλο από ό,τι πριν από μια δεκαετία.

Ταυτόχρονα, οι χώρες του Κόλπου δεν αντιμετωπίζουν πλέον το Ιράν αποκλειστικά ως αντίπαλο προς απομόνωση. Η προτεραιότητά τους είναι η σταθερότητα, η οικονομική ανάπτυξη και η αποφυγή νέων συγκρούσεων, που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τα φιλόδοξα αναπτυξιακά σχέδια τους.

Από την άλλη πλευρά, η προτεραιότητα της κυβέρνησης Τραμπ φαίνεται να είναι κυρίως ο τερματισμός της κρίσης και η σταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών. Είναι λιγότερο σαφές κατά πόσο η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται να επενδύσει πολιτικό κεφάλαιο στη διαμόρφωση μιας ευρύτερης και μακροπρόθεσμα βιώσιμης περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώξουν σταδιακά να απομακρυνθούν από τη διαχείριση των συνεπειών της σύγκρουσης, θα δημιουργηθεί ένα διπλωματικό κενό που άλλοι θα επιχειρήσουν να καλύψουν.

Υπό αυτή την έννοια, η περιορισμένη φύση του σημερινού Μνημονίου μπορεί να αποδειχθεί ευκαιρία για την Ευρώπη. Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί μια ευρύτερη Συμφωνία που θα συνδυάζει μια νέα πυρηνική ρύθμιση τύπου JCPOA (της Συμφωνίας που επιτεύχθηκε το 2015 μέσω διαπραγματεύσεων):

1. αξιόπιστη άρση κυρώσεων,

2. διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, και

3. μηχανισμούς οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ του Ιράν και των αραβικών κρατών του Κόλπου.

Μια τέτοια πρωτοβουλία δεν θα απαιτούσε από την Ευρώπη να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες ως κύριο διαπραγματευτή. Θα απαιτούσε, όμως, να αξιοποιήσει εκείνα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που κανένας άλλος διεθνής δρών δεν διαθέτει στον ίδιο βαθμό:

α. την πολυμέρεια,

β. τη θεσμική εμπειρία, και

γ. την ικανότητα οικοδόμησης συναινέσεων.

Η Ευρώπη δεν χρειάζεται νέα εργαλεία. Χρειάζεται να ξαναπιστέψει στη δική της διπλωματία.

Τα διλήμματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΤΑ ΝΕΑ", 28/5/2026

www.tanea.gr/print/2026/05/28/opinions/ta-dilimmata-tis-ellinikis-eksoterikis-politikis/

Θόδωρος Τσίκας

Η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ με Ιράν δεν αποτελεί απλώς επεισόδιο αστάθειας. Συνιστά βαθιά γεωπολιτική τομή, που αναδιαμορφώνει περιφερειακές ισορροπίες και επαναφέρει με οξύτητα στρατηγικά διλήμματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο η παραδοσιακή λογική πολλαπλών «αξόνων» και αλληλοεπικαλυπτόμενων συνεργασιών (overlapping alignments χωρίς ιεράρχηση) φτάνει στα όριά της. Για χρόνια, η Αθήνα επένδυσε στη δημιουργία σχημάτων όπως Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ και Ελλάδα – Κύπρος – Αίγυπτος, ενώ παράλληλα επιδίωξε εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία. Ομως η Γαλλία του Μακρόν έχει αυστηρά κριτική στάση απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση Νετανιάχου.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα διατηρεί στρατηγική συνεργασία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στενή στρατιωτική σχέση με τη Σαουδική Αραβία, ενώ οι δύο αυτές χώρες ανταγωνίζονται έντονα μεταξύ τους στη Μ. Ανατολή, στην Αραβική Χερσόνησο και στο Κέρας της Αφρικής. Η βασική αντίφαση είναι εμφανής: η Ελλάδα επιχειρεί να μεγιστοποιήσει τη γεωπολιτική επιρροή της μέσω διαδοχικών συνεργασιών, αποφεύγοντας την απαραίτητη πολιτική υπέρβαση για ουσιαστικές ρυθμίσεις στα ελληνοτουρκικά και στο Κυπριακό. Η λογική αυτή στηρίχθηκε στην υπόθεση ότι οι περιφερειακές ισορροπίες θα παραμείνουν σχετικά «χαλαρές». Δεν είναι πλέον.

Κάθε «άξονας» παράγει «αντι-άξονα». Το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο υπήρξε τέτοια αντίδραση. Το ίδιο ισχύει για τη διαμόρφωση νέων σχημάτων συνεργασίας, όπως μεταξύ Τουρκίας, Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Η αντίληψη ότι η Τουρκία μπορεί να «απομονωθεί» μέσω πλέγματος περιφερειακών συνεργασιών αποδεικνύεται στρατηγικά προβληματική. Οι συνεργασίες ασφαλώς είναι αναγκαίες. Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν ούτε τη γεωγραφία ούτε την ανάγκη πολιτικής επίλυσης βασικών διαφορών. Καθεμία θα μπορούσε να συνεχιστεί – σε επιμέρους τομείς – με Ισραήλ, Αίγυπτο και Γαλλία, χωρίς να παρουσιάζονται ως (ή να είναι) «αντι-τουρκικός συνασπισμός». Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να λειτουργεί επ’ αόριστον ως policy of bypass.

Το πρόβλημα γίνεται πιο σύνθετο υπό την όξυνση των σχέσεων ΗΠΑ – Ευρωπαϊκής Eνωσης. Η επάνοδος Τραμπ επαναφέρει ερωτήματα για τη συνοχή του ΝΑΤΟ και την αξιοπιστία της αμερικανικής στρατηγικής δέσμευσης στην Ευρώπη. Για την Ελλάδα, το δίλημμα δεν είναι «ΗΠΑ ή Ευρώπη». Η συμμετοχή της στον «σκληρό» ευρωπαϊκό πυρήνα δεν είναι αναστρέψιμη χωρίς τεράστιο κόστος. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα περιορίσει το κόστος ενδεχόμενης αναγκαστικής ιεράρχησης μεταξύ των δύο επιλογών, εάν η διατλαντική σχέση μετατραπεί από συμπληρωματική σε ανταγωνιστική. Η μόνη ρεαλιστική επιλογή για την Αθήνα είναι: σαφής ευρωπαϊκή αγκύρωση χωρίς αμφισημίες και παράλληλα διατήρηση λειτουργικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ, όπου αυτή είναι αμοιβαία επωφελής.

Αυτό όμως προϋποθέτει κάτι βαθύτερο: μετάβαση από αποκλειστικούς «άξονες» σε ευέλικτα δίκτυα συνεργασίας και, κυρίως, επανεισαγωγή της διπλωματίας επίλυσης διαφορών. Δίχως κάποια μορφή συνεννόησης στα ελληνοτουρκικά και χωρίς επανεκκίνηση του Κυπριακού σε ομοσπονδιακή κατεύθυνση, η Ελλάδα θα συνεχίσει να επενδύει σε εξωτερικά αντισταθμίσματα που βραχυπρόθεσμα μπορεί να προσφέρουν κάποια αίσθηση ασφάλειας, αλλά μακροπρόθεσμα παράγουν νέες εντάσεις και ανταγωνιστικές συσπειρώσεις.

Η πραγματική στρατηγική πρόκληση για την ελληνική εξωτερική πολιτική δεν είναι επιλογή στρατοπέδου. Είναι η σταδιακή μείωση της ανάγκης εξωτερικών εξισορροπήσεων. Αυτό είναι δυνατόν να γίνει μέσω πολιτικών διευθετήσεων με βασικούς «ανταγωνιστές» της. Διαφορετικά, η συσσώρευση συνεργασιών θα συνεχίσει να υποκαθιστά τη στρατηγική, μέχρι τη στιγμή που οι αντιφάσεις δεν θα είναι πλέον διαχειρίσιμες.

Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

"Οι αυταπάτες των «απόλυτων συμμαχιών» και η ανάγκη ελληνοτουρκικής διευθέτησης"

"Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ", 19/5/2026

www.efsyn.gr/stiles/apopseis/1387069/oi-aytapates-ton-apolyton-symmahion-kai-i-anagki-ellinotoyrkikis-dieythetisis/

Θόδωρος Τσίκας*

Ηελληνική εξωτερική πολιτική απέναντι στην Τουρκία εξακολουθεί να κινείται ανάμεσα σε δύο τάσεις: Από τη μία, την προσπάθεια θωράκισης μέσω συμμαχιών και εξοπλισμών. Από την άλλη, την απροθυμία ουσιαστικής αντιμετώπισης του πυρήνα των ελληνοτουρκικών διαφορών. Ομως η πραγματικότητα είναι σκληρότερη από τις εθνικές βεβαιότητες και τις πολιτικές ευκολίες: καμία συμμαχία δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια βιώσιμη στρατηγική διευθέτησης.

Η τουρκική ρητορική περί «προσπάθειας περικύκλωσης» της Τουρκίας δεν αποτελεί ούτε συγκυριακή υπερβολή, ούτε αποκλειστικό εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης. Πρόκειται για βαθιά εδραιωμένο στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής κουλτούρας, με ιστορικές ρίζες, το οποίο συμμερίζεται σημαντικό μέρος του τουρκικού πολιτικού, στρατιωτικού και ακαδημαϊκού συστήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, οι τριμερής συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ ή η εμβάθυνση των ελληνογαλλικών σχέσεων εντάσσονται εύκολα στο τουρκικό αφήγημα περί «αντι-τουρκικών αξόνων».

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αναπτύσσει διεθνείς συνεργασίες. Σημαίνει όμως ότι, εφόσον στρατηγικός στόχος είναι η ειρηνική διευθέτηση των διαφορών, δεν υπάρχει λόγος να ενισχύονται οι φοβίες απειλών της άλλης πλευράς. Η διαχείριση των αντιλήψεων ασφάλειας αποτελεί κρίσιμο στοιχείο κάθε σοβαρής στρατηγικής. Η Αθήνα οφείλει να αποδεικνύει εμπράκτως ότι οι συνεργασίες της δεν συνιστούν έναν ενιαίο και συνεκτικό αντι-τουρκικό συνασπισμό, αλλά επιμέρους συμπράξεις με διαφορετικά κίνητρα.

Αντίστοιχα, απαιτείται μεγαλύτερη νηφαλιότητα και ως προς τις λεγόμενες «στρατηγικές συμμαχίες». Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα συνεχίσουν να λειτουργούν -στην καλύτερη περίπτωση- με λογική ισορροπίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Πολύ περισσότερο, σε μια περίοδο κατά την οποία η προνομιακή προσωπική σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η εκτίμηση που ο Αμερικανός πρόεδρος εκφράζει για τη γεωπολιτική βαρύτητα της Τουρκίας είναι εμφανείς. Οι ψευδαισθήσεις περί μονομερούς αμερικανικής στήριξης της Ελλάδας δεν βοηθούν τη στρατηγική σκέψη.

Το ίδιο ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Παρά τις ορθές επικρίσεις προς την Αγκυρα για το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Τουρκία παραμένει για την Ευρώπη κρίσιμος εταίρος σε ζητήματα ασφάλειας, μετανάστευσης και περιφερειακής σταθερότητας. Δεν είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας να επενδύει σε μια στρατηγική «απομόνωσης» της Τουρκίας από την Ευρώπη. Αντιθέτως, μια περισσότερο ευρωπαϊκά δεσμευμένη Τουρκία θα ήταν πιθανότατα πιο προβλέψιμη και θεσμικά ελέγξιμη.

Ακόμα και η στενή σχέση με τη Γαλλία χρειάζεται μέτρο και σχετική αυτονομία. Η Γαλλία επιχειρεί να αναδειχτεί κεντρική δύναμη στη Μεσόγειο. Αυτό μπορεί να δημιουργεί κάποιες ευκαιρίες για την Ελλάδα, αλλά εγκυμονεί και κινδύνους εάν η ελληνική πολιτική ευθυγραμμιστεί άκριτα με γαλλικές στρατηγικές επιδιώξεις. Η διαρκής προσπάθεια «εξαγοράς» πολιτικής στήριξης μέσω πανάκριβων γαλλικών εξοπλιστικών προγραμμάτων δεν μπορεί να αποτελεί υποκατάστατο εθνικής στρατηγικής. Ο εξοπλιστικός ανταγωνισμός με την Τουρκία δεν λύνει προβλήματα. Απλώς τα μεταθέτει χρονικά, επιβαρύνοντας οικονομικά και κοινωνικά τις δύο χώρες.

Το βασικό ζήτημα παραμένει πολιτικό: χωρίς ουσιαστική διευθέτηση, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα συνεχίσουν να ταλαντεύονται μεταξύ πρόσκαιρης ύφεσης και περιοδικών κρίσεων, με διαρκή κίνδυνο ατυχήματος ή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Κομβικής σημασίας θα ήταν να επιδειχθεί πολιτική βούληση και πολιτικό θάρρος των δύο ηγεσιών να προχωρήσουν πέρα από τα «εύκολα» ζητήματα και να αγγίξουν τον «σκληρό πυρήνα» των διμερών διαφορών. Η μόνη σοβαρή στρατηγική είναι η επιτάχυνση και εμβάθυνση του ελληνοτουρκικού διαλόγου, με στόχο είτε μια αμοιβαία αποδεκτή συμφωνία είτε την κοινή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ή με συνδυασμό των δύο.

Καμία λύση δεν μπορεί να υπάρξει άνευ πολιτικού θάρρους, δίχως ευελιξία και χωρίς κατανόηση της οπτικής, των φόβων και των νόμιμων συμφερόντων της άλλης πλευράς. Η πραγματική ασφάλεια δεν οικοδομείται πάνω σε «άξονες», ούτε μπορεί να είναι «δανεισμός» από τρίτους. Οικοδομείται μόνο μέσα από σταθερές σχέσεις, θεσμικές διευθετήσεις και βιώσιμες συμφωνίες.

*Πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος

Η Ευρώπη χρειάζεται μια «Ένωση 2.0» για να επιβιώσει

"ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ", 12/5/2026

www.metarithmisi.gr/content/e-europe-khreiazetai-mia-enose-20-gia-na-epibiosei

Για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε το πιο επιτυχημένο ειρηνευτικό σχέδιο στην ιστορία. Αυτή η επιτυχία, ωστόσο, σχεδιάστηκε για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια. Η ΕΕ οικοδομήθηκε για να τιθασεύσει τους ευρωπαϊκούς εθνικισμούς, όχι για να ανταγωνιστεί ηπειρωτικές αυτοκρατορίες. Σήμερα, ο διεθνής καταμερισμός ισχύος καθορίζεται από γίγαντες και η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί σε ρυθμιστικό αντικείμενο αντί για υποκείμενο.

Η τριπλή κρίση που απειλεί το ευρωπαϊκό μοντέλο

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τρεις παράλληλες, υπαρξιακές πιέσεις.

Πρώτον, είναι μια γηράσκουσα ήπειρος που υστερεί συστηματικά έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας σε ανάπτυξη και παραγωγικότητα. Οι χαμηλές επενδύσεις υπονομεύουν την καινοτομία, ενώ το κοινωνικό μοντέλο χρηματοδοτείται όλο και πιο δύσκολα. 

Δεύτερον, το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει μεταβληθεί ριζικά. Η Ρωσία αποτελεί άμεση στρατιωτική απειλή από την Ανατολή. Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο παραδοσιακός σύμμαχος της Ευρώπης, μετακινούνται από τον ρόλο του εγγυητή ασφαλείας σε εκείνον του αναξιόπιστου εταίρου ή ακόμη και του ανταγωνιστή.

Τρίτον, η Ένωση πάσχει από θεσμική παράλυση. Με μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού και ένα φθίνον μερίδιο στην παγκόσμια οικονομία, μόνο μια οικονομικά και πολιτικά ενωμένη Ευρώπη, ικανή να διασφαλίζει η ίδια την άμυνά της, μπορεί να σταθεί απέναντι σε δυνάμεις που επιδιώκουν να διαιρέσουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής. Κι όμως, ακόμη και μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τις απειλές για τη Γροιλανδία, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν παρουσιάσει καμία τολμηρή πρωτοβουλία αναβάθμισης της Ένωσης.

Οι λύσεις υπάρχουν. Λείπει η συναίνεση

Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη σχεδίων. Οι Εκθέσεις των πρώην πρωθυπουργών της Ιταλίας, Λέτα και Ντράγκι, κατέθεσαν μια σαφή δέσμη πολιτικών: ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων σε στρατηγικούς τομείς. Η άρση των εθνικών φραγμών στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τις τηλεπικοινωνίες, τις ψηφιακές αγορές και την ενέργεια θα έδινε άμεση ώθηση στην οικονομία της ΕΕ. Το ίδιο ισχύει για την εναρμόνιση του πτωχευτικού και του εταιρικού δικαίου. 

Η ολοκλήρωση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και της Τραπεζικής Ένωσης είναι προϋπόθεση για να παραμείνουν οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις εντός Ευρώπης και να χρηματοδοτήσουν την καινοτομία. Ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν θα επανεκκινούσε μόνο την ευημερία. Θα παρείχε και την τεχνολογική και οικονομική βάση για να προβάλλει ισχύ η Ευρώπη διεθνώς, υπερασπιζόμενη τις αξίες και τα συμφέροντά της.

Το «βέτο» κρατά την Ευρώπη όμηρο

Η οικονομική ενοποίηση, όμως, δεν αρκεί. Η Ευρώπη οφείλει να οικοδομήσει το δικό της αμυντικό σύστημα, δεδομένης της αναξιοπιστίας των ΗΠΑ και άρα του ΝΑΤΟ, και να υιοθετήσει τη λήψη αποφάσεων με πλειοψηφία στην εξωτερική πολιτική. Η Συνθήκη της Λισαβόνας, που ρυθμίζει την λειτουργία της Ε.Ε., προβλέπει ήδη τις νομικές οδούς. Η πολιτική βούληση απουσιάζει.

Τα πρόσφατα γεγονότα είναι αποκαλυπτικά. Ο πόλεμος στο Ιράν, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ και οι βομβαρδισμοί στον Λίβανο έδειξαν ότι ακόμη και μια κοινή δήλωση της ΕΕ μπορεί να παραλύσει από το «βέτο» ενός και μόνο κράτους-μέλους. Το «βέτο» του μέχρι πρόσφατα πρωθυπουργού της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, μπλόκαρε δάνειο 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία και το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Η Ουγγαρία, με 1% του ΑΕΠ και 2% του πληθυσμού της ΕΕ, έθεσε σε κίνδυνο την ασφάλεια 450 εκατομμυρίων Ευρωπαίων.

Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών της Ε.Ε. εξακολουθούν να αδυνατούν να συμφωνήσουν σε ενιαίο ρυθμιστή για ψηφιακές υπηρεσίες, τηλεπικοινωνίες και χρηματοπιστωτικά, σε Ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης Καταθέσεων ή σε φορολογική εναρμόνιση. Ισχυρά εθνικά συμφέροντα έχουν ουσιαστικά αιχμαλωτίσει κυβερνήσεις και επιβάλλουν την ομοφωνία ακόμη και εκεί που δεν απαιτείται νομικά.

Η απάντηση: Μια ομοσπονδιακή πρωτοπορία

Για τεχνικές μεταρρυθμίσεις της ενιαίας αγοράς αρκεί η ειδική πλειοψηφία. Για φορολογία, χρέος, εξωτερική πολιτική και άμυνα, τα εθνικά «βέτο» παραμένουν. Εάν δεν αποδεχόμαστε την παρακμή της Ευρώπης ως ανεξάρτητου δρώντα, η λύση είναι ιστορικά δοκιμασμένη: μια «Ένωση εντός της Ένωσης». Έτσι δημιουργήθηκε η «Ζώνη Σένγκεν». Έτσι δημιουργήθηκε το ευρώ.

Αυτή η πρωτοπορία πρόθυμων κρατών-μελών θα ολοκλήρωνε την εσωτερική αγορά και θα συνέθετε κυριαρχία στο ευρώ, τη φορολογία και τις επενδύσεις μεγάλης κλίμακας στην τεχνολογία, την κλιματική πολιτική, την ενεργειακή ανεξαρτησία μέσω Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και την αμυντική βιομηχανία. Θα ίδρυε Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας και Αμυντικό Σύστημα με πολιτικές δυνατότητες και δική του αλυσίδα διοίκησης. Θα υιοθετούσε τη λήψη αποφάσεων με πλειοψηφία σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της εξωτερικής πολιτικής, της άμυνας, της φορολογίας και των χρηματοπιστωτικών.

Το νομικό εργαλείο υπάρχει: «ενισχυμένες συνεργασίες» με ομοιογενή σύνθεση, υποστηριζόμενες από μια λειτουργική Συνθήκη που θα ρυθμίζει τη λήψη αποφάσεων και θα διασφαλίζει τη δημοκρατική λογοδοσία.

Η Ιστορία δεν θα συγχωρήσει την αδράνεια

Σε έναν κόσμο όπου η ασφάλεια και η επιβίωση της Ευρώπης διακυβεύονται ανοιχτά, είναι αδιανόητο μία πρωτεύουσα να κρατά ομήρους όλους τους υπόλοιπους. Εάν ορισμένες σημαντικές χώρες ηγηθούν αυτής της «Ένωσης 2.0» (ανοιχτής σε όλα τα κράτη-μέλη), αυτό θα λειτουργήσει ως μαγνήτης για όσους σήμερα διστάζουν.

Άρθρο του Θ. Τσίκα στην “ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ”: Η Ευρώπη επανεξετάζει τη σχέση με τις ΗΠΑ

www.iapogevmatini.gr/kosmos/242845/arthro-toy-th-tsika-stin-a-i-eyropi-epanexetazei-ti-schesi-me-tis-ipa/

Πίσω από την επιφανειακή ευγένεια που χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές επαφές με τον Ντόναλντ Τραμπ από τις αρχές του 2025 εξελίσσεται μια πολύ πιο ουσιαστική διαδικασία: μια σταδιακή αλλά βαθιά αναθεώρηση της διατλαντικής σχέσης. Χωρίς θορυβώδεις δηλώσεις ή θεαματικές ρήξεις, ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες προχωρούν σε επιλογές που υποδηλώνουν στρατηγική αποστασιοποίηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η μετατόπιση αυτή γίνεται πιο εμφανής στους πλέον κρίσιμους τομείς ισχύος, την άμυνα, την τεχνολογία και το διάστημα. Εκεί όπου για δεκαετίες κυριαρχούσε σχεδόν αυτόματα η προτίμηση σε αμερικανικά συστήματα και πλατφόρμες, παρατηρείται πλέον μια αυξανόμενη διάθεση αναζήτησης ευρωπαϊκών εναλλακτικών. Δεν πρόκειται απλώς για οικονομική διαφοροποίηση αλλά για συνειδητή πολιτική στάθμιση κινδύνου απέναντι σε μια Ουάσινγκτον που θεωρείται ολοένα και λιγότερο προβλέψιμη και αξιόπιστη.

Ενδεικτικές είναι πρόσφατες αποφάσεις που μέχρι πρότινος θα θεωρούνταν αδιανόητες: από την επιλογή ευρωπαϊκών παρόχων υπηρεσιών cloud αντί αμερικανικών κολοσσών έως την προμήθεια αντιαεροπορικών συστημάτων ευρωπαϊκής κατασκευής αντί των καθιερωμένων αμερικανικών. Οι επιλογές αυτές αντανακλούν μια νέα προτεραιότητα: την ενίσχυση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας σε κρίσιμες υποδομές και δυνατότητες.

Η στροφή αυτή δεν πραγματοποιείται χωρίς κόστος. Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν ότι βραχυπρόθεσμα ενδέχεται να υποστούν απώλειες σε επίπεδο αποτελεσματικότητας, οικονομιών κλίμακας ή διαλειτουργικότητας με το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, το βασικό κίνητρο δεν είναι η διαχείριση της ιδιοσυγκρασίας ενός προέδρου αλλά μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς το ίδιο το αμερικανικό σύστημα διακυβέρνησης και τη συνέπεια της εξωτερικής του πολιτικής.

Καθοριστικό σημείο καμπής υπήρξε ο πρόσφατος πόλεμος στο Ιράν. Η αδυναμία των ΗΠΑ να επιβάλουν ταχεία έκβαση και να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έπληξε καίρια την αξιοπιστία της αμερικανικής αποτροπής. Για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες, σύμμαχοι βρέθηκαν να αμφισβητούν έμπρακτα την ικανότητα της Ουάσινγκτον να εγγυηθεί βασικά δημόσια αγαθά της διεθνούς τάξης, ενώ ορισμένοι επιχείρησαν να περιορίσουν ακόμη και τη στρατιωτική της διευκόλυνση.

Το σοκ αυτό υπερβαίνει την Ευρώπη. Από τον Περσικό Κόλπο έως την Ασία, παραδοσιακοί εταίροι των ΗΠΑ επανεξετάζουν σιωπηρά τις στρατηγικές τους εξαρτήσεις, την ώρα που δυνάμεις όπως η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν ενισχύουν τη μεταξύ τους συνεργασία. Η σχετική αποδυνάμωση της αμερικανικής ηγεμονίας δεν αποτελεί πλέον αφηρημένη πρόβλεψη αλλά εξελισσόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα.

Η Ευρώπη έχει κάνει πολλά σημαντικά βήματα τον τελευταίο χρόνο. Πρωτοβουλίες όπως οι «συνασπισμοί των προθύμων» ή η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά υπάρχει ακόμα πολλή δουλειά για τη στρατηγική αυτονομία της.

Η διατλαντική σχέση δεν καταρρέει, τουλάχιστον όχι άμεσα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό πυλώνα της δυτικής ισχύος και αναντικατάστατο σύμμαχο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ωστόσο, το γεγονός ότι τίθενται πλέον ανοιχτά ερωτήματα για την αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας συνιστά ιστορική τομή.

Η Ευρώπη δεν εγκαταλείπει τις ΗΠΑ. Αλλά για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, αρχίζει να προετοιμάζεται σοβαρά για ένα ενδεχόμενο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητο: ότι όταν θα τις χρειαστεί, ίσως να μην είναι εκεί.

Ο κ. Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Από το Ορμούζ στην πράσινη αυτονομία της Ευρώπης

 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΤΑ ΝΕΑ - Σαββατοκύριακο" - 25/4/2026

www.tanea.gr/print/2026/04/25/opinions/apo-to-ormouz-stin-prasini-aytonomia-tis-eyropis/

Θόδωρος Τσίκας

Ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν και το ανοιγοκλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επαναφέρουν με βίαιο τρόπο μια παλιά – διαρκώς όμως υποτιμημένη – αλήθεια: η ενεργειακή εξάρτηση δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά θεμελιώδης παράγοντας γεωπολιτικής ευαλωτότητας. Για την Ευρώπη, που εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, το σοκ αυτό δεν είναι άλλη μια κρίση. Είναι στρατηγικό καμπανάκι κινδύνου. Η Ιστορία προσφέρει χρήσιμα προηγούμενα.

Μετά τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ μεταξύ Ισραήλ και αραβικών χωρών (που οδήγησε στην πετρελαϊκή κρίση του 1973), οι δυτικές οικονομίες αναγκάστηκαν να αναθεωρήσουν το ενεργειακό μοντέλο τους, επενδύοντας στη διαφοροποίηση πηγών και στην ενεργειακή αποδοτικότητα. Πρόσφατα, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία λειτούργησε ως καταλύτης για δραστική μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Σήμερα, η πρόκληση είναι ποιοτικά διαφορετική. Δεν αρκεί αντικατάσταση ενός προμηθευτή από άλλον. Η λογική της «ενεργειακής μετατόπισης» εντός των ίδιων εξαρτήσεων έχει εξαντλήσει τα όριά της.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει να επιταχύνει αποφασιστικά την ενεργειακή μετάβαση, όχι μόνο ως περιβαλλοντική επιλογή, αλλά και ως στρατηγική αναγκαιότητα. Οι φωνές που – στο όνομα της «ασφάλειας» – εισηγούνται επιστροφή στον άνθρακα και τον λιγνίτη ή επιβράδυνση της απεξάρτησης από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, δεν συνιστούν ρεαλισμό. Συνιστούν ανακύκλωση της ευαλωτότητας. 

Κάθε καθυστέρηση στην πράσινη μετάβαση παρατείνει την έκθεση της Ευρώπης σε γεωπολιτικούς εκβιασμούς και κρίσεις τιμών. Η μετάβαση σε καθαρή, άφθονη και κατά το δυνατόν εγχώρια ενέργεια είναι η μόνη αξιόπιστη οδός για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας. Η κρίση στον Περσικό Κόλπο, με εκτίναξη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστά αυτή την ανάγκη ακόμη πιο επείγουσα. Η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με ένα μοντέλο, στο οποίο η ενεργειακή ασφάλειά της εξαρτάται από ασταθείς περιοχές και ευάλωτες θαλάσσιες οδούς.

Η επιτάχυνση της πορείας προς Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως ηλιακή και αιολική ενέργεια, αποτελεί κεντρικό πυλώνα αυτής της στρατηγικής. Τόσο γιατί αυτές μειώνουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αλλά και διότι περιορίζουν την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές και συμβάλλουν στη σταθερότητα των τιμών.

Παράλληλα, η ενίσχυση των ευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων, η αποθήκευση ενέργειας και η διασύνδεση των αγορών πρέπει να προχωρήσουν με ταχύτερους και πιο συντονισμένους ρυθμούς. Την ίδια στιγμή, θα ήταν χρήσιμο η Ευρώπη να επενδύσει πιο επιθετικά σε τεχνολογίες-γέφυρες, όπως το «πράσινο» υδρογόνο και η γεωθερμία, που μπορούν να καλύψουν τα κενά της μετάβασης και να ενισχύσουν την ενεργειακή επάρκεια.

Είναι αναγκαίο, η ενεργειακή μετάβαση να ενσωματωθεί στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής, συμπεριλαμβανομένης της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Η ενίσχυση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών καθαρής τεχνολογίας είναι βεβαίως παράγοντας ανάπτυξης, συμβάλλει όμως και στη στρατηγική ανθεκτικότητα της Ενωσης.

Είναι λανθασμένο το δίλημμα μεταξύ ενεργειακής ασφάλειας και πράσινης μετάβασης: η πράσινη μετάβαση είναι όρος ενεργειακής ασφάλειας. Το διακύβευμα είναι σαφές. Δεν σχετίζεται αποκλειστικά με την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας ή τη συμμόρφωση με τη διεθνή Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. Αφορά και τη δυνατότητα της Ευρώπης να διαμορφώνει αυτόνομα την πολιτική της σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον. Αν δεν επιταχύνει τώρα, θα συνεχίσει να πληρώνει το κόστος της εξάρτησης, οικονομικά, πολιτικά και στρατηγικά.

Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Ανάσα ειρήνης ή αρχή της επόμενης κρίσης;

"ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ"

www.metarithmisi.gr/content/anasa-eirenes-e-arkhe-tes-epomenes-krises

Θόδωρος Τσίκας     09 Απρ 2026

Η εύθραυστη εκεχειρία δύο εβδομάδων στο μέτωπο της πολεμικής σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ διαμορφώνει ένα προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης, χωρίς ωστόσο να επιλύει τις βαθιές γεωπολιτικές αντιθέσεις. 

Η έννοια της «νίκης» παραμένει σχετική και πολυεπίπεδη, καθώς κάθε πλευρά επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει διαφορετικά αποτελέσματα της σύγκρουσης.

 1. Ποιος κέρδισε τελικά; 

Στρατιωτικά το Ιράν έχει υποστεί σημαντική φθορά. Οι ζημιές στις αμυντικές δυνατότητες του, στο Ναυτικό, στην αεράμυνα και σε κρίσιμες υποδομές εκτιμάται ότι θα χρειαστούν μεγάλο χρονικό διάστημα για να αποκατασταθούν. Παράλληλα, έχουν πληγεί καίρια εγκαταστάσεις που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του, καθώς και η ικανότητα εκτόξευσης βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.

Ωστόσο, σε πολιτικό επίπεδο, η ηγεσία του Ιράν μπορεί να προβάλλει ως «νίκη» τη διατήρηση του καθεστώτος στην εξουσία. Η επιβίωση του θεοκρατικού καθεστώτος αποτέλεσε πρωταρχικό στόχο της Τεχεράνης, ακόμη και εις βάρος της ευρύτερης κατάστασης της χώρας. 

Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ, μπορούν να υποστηρίξουν ότι πέτυχαν τους βασικούς στρατιωτικούς τους στόχους: την αποδυνάμωση του Ιράν και τον περιορισμό των στρατηγικών του δυνατοτήτων. Ωστόσο, δεν επετεύχθη ο μαξιμαλιστικός στόχος της ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος.

 2. Ο κρίσιμος ρόλος των Στενών του Ορμούζ

Καθοριστικό σημείο στην εξέλιξη της σύγκρουσης αποτέλεσε το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ. Το προσωρινό κλείσιμό τους από το Ιράν προκάλεσε σοβαρές ανησυχίες για την παγκόσμια οικονομία, καθώς πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς ενέργειας διεθνώς.

Η εκεχειρία φαίνεται να συνδέεται άμεσα με το άνοιγμα των Στενών, καθώς η Ουάσιγκτον δεν μπορούσε να αποδεχθεί μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας που θα επηρέαζε τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η δημιουργία πολυεθνικής ναυτικής δύναμης για την επιτήρηση της περιοχής, με τη συμμετοχή δεκάδων χωρών από την Ευρώπη, την Ασία και τον αραβικό κόσμο, προκειμένου να διασφαλιστεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

 3. Δύσκολες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα

Οι επικείμενες διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ αναμένεται να είναι ιδιαίτερα απαιτητικές.

Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο βασικά ζητήματα:

Το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν, το οποίο σήμερα φέρεται να έχει φτάσει έως και το 60%, πολύ πάνω από τα όρια προηγούμενων Συμφωνιών, όπως εκείνης της εποχής του Μπαράκ Ομπάμα.

Η τύχη των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, που εκτιμάται ότι ανέρχονται σε περίπου 450 κιλά.

Παράλληλα, κρίσιμο παραμένει το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων, με τις θέσεις των δύο πλευρών να παραμένουν σημαντικά αποκλίνουσες.

 4. Ο ρόλος της Κίνας και του Πακιστάν

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην παρέμβαση της Κίνας, η οποία φαίνεται να συνέβαλε καθοριστικά στην επίτευξη της εκεχειρίας. Το Πεκίνο, ως βασικός ενεργειακός εταίρος του Ιράν, είχε ισχυρό κίνητρο να διασφαλίσει την ομαλή ροή πετρελαίου και να αποτρέψει περαιτέρω αποσταθεροποίηση.

Παράλληλα, το Πακιστάν αναδεικνύεται σε κρίσιμο διαμεσολαβητή, ενισχύοντας τον γεωπολιτικό του ρόλο. Μαζί με την Τουρκία και την Αίγυπτο, συμμετείχε σε έναν άτυπο άξονα διαπραγμάτευσης, με καθοριστική συμβολή και του στρατιωτικού κατεστημένου του Πακιστάν.

 5. Ανοιχτό μέτωπο στον Λίβανο και στο βάθος εκλογές στο Ισραήλ

Την ίδια ώρα, η εκεχειρία δεν καλύπτει το μέτωπο μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου. Το Ισραήλ αναμένεται να συνεχίσει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ, επιδιώκοντας την πλήρη αποδυνάμωσή της.

Η στρατηγική αυτή συνδέεται τόσο με ζητήματα ασφάλειας του βορείου Ισραήλ, όσο και με εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες, καθώς ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να ενισχύει τη δημοτικότητά του μέσω της συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενόψει εκλογών.

Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας-Διεθνολόγος, Επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Ιράν-Ανατολική Μεσόγειος: Επικίνδυνη σύγκλιση κρίσεων 

εφημερίδα "ΤΑ ΝΕΑ - Σαββατοκύριακο", 21/3/26

www.tanea.gr/print/2026/03/21/opinions/epikindyni-sygklisi-kriseon/

Θόδωρος Τσίκας

Η επίθεση με drone στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου στην Κύπρο φέρνει την ευρωπαϊκή πραγματικότητα ένα βήμα πιο κοντά σε εμπλοκή στη σύγκρουση με το Ιράν. Μέσα στην «ομίχλη» του πολέμου, παλιές εστίες έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο επανενεργοποιούνται.

Μετά την έναρξη της μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, η Τεχεράνη απαντά σε πολλαπλά μέτωπα: από το Ισραήλ και αμερικανικούς στόχους μέχρι συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, τα Στενά του Ορμούζ και τον Καύκασο. Πλέον, όμως, στο κάδρο εισέρχεται δυναμικά και η Ανατολική Μεσόγειος. Είτε πρόκειται για στοχευμένη ενέργεια είτε για επιχειρησιακή αστοχία, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η Ευρώπη εμπλέκεται έμμεσα στη σύγκρουση.

Μέχρι πρόσφατα, η Ευρώπη διατηρούσε περιθωριακό ρόλο. Ούτε το Ισραήλ ούτε οι ΗΠΑ επένδυαν ουσιαστικά στις ευρωπαϊκές θέσεις ή δυνατότητες, πολιτικά ή στρατιωτικά. Οι διαφωνίες για το Ιράν και το Παλαιστινιακό παραμένουν έντονες, ενώ η Ουάσιγκτον τα τελευταία χρόνια προσπαθεί να περιορίσει τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι εποχές που η ΕΕ μπορούσε να λειτουργεί ως αξιόπιστος μεσολαβητής, όπως στη συμφωνία του 2015 επί αμερικανικής προεδρίας Ομπάμα για τα πυρηνικά του Ιράν, μοιάζουν μακρινές.

Το μήνυμα του πλήγματος στη βρετανική βάση ήταν πολλαπλό: προς το Ηνωμένο Βασίλειο και κατ’ επέκταση το ΝΑΤΟ, προς την Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος-μέλος της ΕΕ, αλλά και προς την Τουρκία, η οποία διατηρεί στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα του νησιού. Λίγες ημέρες αργότερα, ιρανικοί πύραυλοι που κατευθύνονταν δυτικά αναχαιτίστηκαν πάνω από τη Συρία και την Τουρκία. Η πτώση συντριμμιών σε τουρκικές περιοχές προκάλεσε έντονη αντίδραση της Αγκυρας.

Κάποιες ευρωπαϊκές χώρες ενίσχυσαν την άμυνα της Κύπρου με ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, ενώ η Τουρκία απάντησε αναπτύσσοντας μαχητικά αεροσκάφη F-16 και αντιαεροπορικά συστήματα στη Βόρεια Κύπρο. Οι παράλληλες αυτές κινήσεις ανοίγουν ένα νέο, επικίνδυνο κεφάλαιο. Το Κυπριακό – μια «παγωμένη» σύγκρουση δεκαετιών – επιστρέφει στο προσκήνιο. Οι εξελίξεις δημιουργούν πραγματικό κίνδυνο στρατιωτικού επεισοδίου, ιδίως στον αέρα και τη θάλασσα.

Η στρατιωτική κινητοποίηση ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών ήταν ίσως αναπόφευκτη, αν και δεν έπρεπε να γίνει σε διμερές επίπεδο. Το σωστό θα ήταν η Κυπριακή Δημοκρατία να επικαλεστεί το άρθρο 42.7 της ευρωπαϊκής Συνθήκης της Λισαβόνας, που προβλέπει ευρωπαϊκή συνδρομή σε κράτος-μέλος. Η τουρκική αντίδραση ήταν εξίσου αναμενόμενη, ακόμη και χωρίς σαφή ένδειξη ότι αποτελούσε στόχο. Η ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στη Βόρεια Κύπρο μπορεί να εξυπηρετεί και πολιτικούς στόχους, ενισχύοντας τη θέση της περί «λύσης δύο κρατών» στο Κυπριακό. Και από τις δύο πλευρές οι κινήσεις αυτές παρουσιάζονται στο εσωτερικό ακροατήριό τους ως απολύτως δικαιολογημένες.

Το ανησυχητικό στοιχείο είναι άλλο: οι εντάσεις αυτές αποκτούν δική τους δυναμική, ανεξάρτητη από τον πόλεμο στο Ιράν, δημιουργώντας ένα παράλληλο μέτωπο αστάθειας στα σύνορα της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα είναι μια επικίνδυνη σύγκλιση παλιών και νέων συγκρούσεων: Ελλάδα – Τουρκία, ΕΕ – Τουρκία, Ισραήλ – Τουρκία. Ακόμη κι αν δεν αποτελεί κεντρικό θέατρο επιχειρήσεων, η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται εκ νέου σε ζώνη υψηλού ρίσκου.

Σε ένα περιβάλλον όπου το απρόβλεπτο κυριαρχεί, η ελάχιστη προϋπόθεση σταθερότητας είναι η συνεννόηση. Ενας αξιόπιστος μηχανισμός αποτροπής επεισοδίων μεταξύ Τουρκίας και ευρωπαϊκών δυνάμεων δεν είναι απλώς επιθυμητός. Είναι αναγκαίος, πριν μια «στραβή» στον αέρα ή τη θάλασσα εξελιχθεί σε ανεξέλεγκτη κρίση.

Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Ιράν: Η ώρα της ευρωπαϊκής στρατηγικής

ΕΘΝΟΣ - ethnos.gr , 13/3/2026

www.ethnos.gr/opinions/article/401153/iranhorathseyropaikhsstrathgikhs

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχουν ανοίξει μια νέα και επικίνδυνη φάση αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Η ευρωπαϊκή επισήμανση ότι οι ενέργειες αυτές παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο είναι απολύτως δικαιολογημένη. Ωστόσο, αν η αντίδραση της Ευρώπης εξαντληθεί σε αυτή τη διαπίστωση, τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να περιοριστεί στον ρόλο του θεατή σε μια κρίση που επηρεάζει άμεσα τη δική της ασφάλεια και τα στρατηγικά της συμφέροντα.

Η Ευρώπη οφείλει να εξετάσει πώς μπορεί να εμπλακεί ενεργά - χωρίς στρατιωτικά μέσα - στην επόμενη φάση της κρίσης. Το διεθνές σύστημα περιλαμβάνει κανόνες τόσο κατά της στρατιωτικής επιθετικότητας όσο και υπέρ της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πρόκληση είναι αν η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία προϋποθέσεων για ένα πιο δημοκρατικό πολιτικό σύστημα στο Ιράν.

Η ευρωπαϊκή συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στον επικίνδυνο τυχοδιωκτισμό του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, η εστίαση αποκλειστικά στη νομιμότητα των αμερικανικών ενεργειών κινδυνεύει να επισκιάσει ευρύτερες πολιτικές δυναμικές στο εσωτερικό του Ιράν.

Ο εθνικολαϊκισμός βλάπτει σοβαρά

"Η Εφημερίδα των Συντακτών", 9/3/2026

www.efsyn.gr/stiles/apopseis/503510_o-ethnikolaikismos-blaptei-sobara

Η αμυντική συνδρομή στην Κύπρο δεν έπρεπε να γίνει διμερώς. Σωστό θα ήταν η Κυπριακή Δημοκρατία να ζητήσει ενεργοποίηση του άρθρου 42.7, της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ενωσης-ΣΕΕ (Συνθήκη της Λισαβόνας). Το άρθρο προβλέπει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε κράτος-μέλος που δέχεται επίθεση.

Σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε η Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες να παράσχουν τη συνδρομή τους. Ετσι θα αποφεύγονταν κάθε είδους παρεξηγήσεις και παρερμηνείες.

Αλλά, έστω, η απόφαση ελήφθη. Εστάλησαν φρεγάτες και αεροσκάφη. Γιατί κρίθηκε αναγκαία η επίσκεψη του υπουργού Αμυνας της Ελλάδας στην Κύπρο, η συνάντησή του με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι δηλώσεις μπροστά στις κάμερες κ.λπ.; Σε τι αποσκοπούσε αυτή η «πολιτική σκηνοθεσία»;

Ακούστηκαν τοποθετήσεις σε Ελλάδα και Κύπρο ότι αυτά έγιναν λόγω του ρόλου της Ελλάδας ως Εγγυήτριας Δύναμης της Κυπριακής Δημοκρατίας, για υπεράσπιση του «οικουμενικού Ελληνισμού», στο πλαίσιο του «Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος» Ελλάδας-Κύπρου κ.ά.

Η παρωχημένη αυτή ορολογία αντανακλά προβληματική πρόσληψη των σχέσεων Ελλάδας-Κύπρου. Αδυνατίζει στα μάτια τρίτων τη διεθνή οντότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία συμπεριλαμβάνει Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους.

Είναι λάθος η Κύπρος να εμφανίζεται σχεδόν ως «νομός» της Ελλάδας, τον οποίο αυτή υπερασπίζεται. Το μεγάλο «όπλο» μας στο Κυπριακό είναι η ανάδειξη της διεθνούς προσωπικότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, της οποίας ζητούμε επανένωση μετά από λύση του Κυπριακού.

Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι είναι εγγυήτρια των Τουρκοκυπρίων και της αυτοαποκαλούμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου». Αν η Ελλάδα αρχίσει να προβάλλει τον εαυτό της ως εγγυήτρια του ελεύθερου τμήματος της Κύπρου, διαμορφώνεται μια εικόνα της Κύπρου στην οποία από τη μία πλευρά βρίσκεται η Τουρκία και από την άλλη η Ελλάδα.

Αυτό μπορεί να διαμορφώσει σε διεθνείς παράγοντες την αντίληψη ότι η de facto διαίρεση του νησιού είναι ουσιαστικά αποδεκτή και θα μπορούσε να οδηγήσει σε de jure διχοτόμηση. Οτι το Κυπριακό είναι διμερές πρόβλημα Ελλάδας-Τουρκίας και όχι διεθνές ζήτημα που συζητείται στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

Για την εγκατάσταση των πυραύλων Patriot στην Κάρπαθο, η αντίδραση της Τουρκίας ήταν πολιτικά και διπλωματικά αναμενόμενη, αφού υπάρχει διαφωνία στην ερμηνεία των Συνθηκών της Λωζάννης (1923) και των Παρισίων (1947), περί αποστρατιωτικοποίησης ή καθεστώτος μερικής αποστρατιωτικοποίησης των νησιών. Το πρόβλημα επιτείνεται από την επιλογή των ελληνικών Αρχών να εκδώσουν επιπλέον και επίσημη ανακοίνωση (!) για την εγκατάστασή τους.

Δεν πρέπει να δίνεται η εντύπωση ότι ως χώρα επιχειρούμε κινήσεις που μπορεί να δημιουργήσουν ένταση. Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου ήδη υπάρχει μεγάλη αναταραχή, κανείς διεθνώς δεν θα κατανοήσει μια νέα κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Είναι ανιστόρητη η σκέψη ότι μπορεί να επιτευχθεί ανατροπή στρατιωτικού συσχετισμού δυνάμεων ώστε να επιλυθούν ελληνοτουρκικές διαφορές και Κυπριακό. Εχουν ξεκινήσει ελληνοτουρκικός διάλογος και συναντήσεις για το Κυπριακό, διότι θεωρείται ότι μέσω αυτών θα επιτευχθεί λύση. Πραγματοποιήθηκαν ορισμένα θετικά βήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Θα ήταν απαράδεκτο να «ξηλωθεί» αυτή η μικρή πρόοδος.

Δεν είναι στιγμή για προβολή ισχύος μέσω εξοπλισμών, ούτε για «επίδειξη σημαίας» της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο εθνικολαϊκισμός βλάπτει σοβαρά την εξωτερική πολιτική.

*Πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος Θεωρίας και Πρακτικής των Διεθνών Σχέσεων στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Θεόδωρος Τσίκας: Τα όρια της κλιμάκωσης με το Ιράν

εφημερίδα ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, 6/3/2026

www.iapogevmatini.gr/politiki/220701/theodoros-tsikas-ta-oria-tis-klimakosis-me-to-iran/

Η στρατιωτική αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν κινείται, προς το παρόν, σε ένα πλαίσιο «ελεγχόμενης» κλιμάκωσης. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις για ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη υπάρχουν. Το ιρανικό καθεστώς επιδιώκει να αποδείξει ότι μπορεί να σύρει την περιοχή σε γενικευμένη σύρραξη, αξιοποιώντας πιέσεις και επιθέσεις σε γειτονικά κράτη. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ δύσκολα θα επιτρέψουν σε συμμάχους τους στον Κόλπο να εμπλακούν ενεργά, διότι μια περιφερειακή επέκταση θα υπονόμευε τον σχεδιασμό τους.

Οι στρατηγικοί στόχοι Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ δεν ταυτίζονται απολύτως. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι, όσο υφίσταται το ιρανικό καθεστώς, η απειλή κατά του Ισραήλ παραμένει υπαρξιακή, λόγω της διακηρυγμένης εχθρότητας και του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης. Αντιθέτως, ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να αρκεστεί σε μια συμφωνία που θα περιορίζει ουσιαστικά το πυρηνικό και το βαλλιστικό πρόγραμμα, ακόμη και χωρίς αλλαγή καθεστώτος. Η απόκλιση αυτή είναι κρίσιμη: αν οι στόχοι μείνουν περιορισμένοι η σύγκρουση μπορεί να είναι χρονικά οριοθετημένη, αν τεθεί ζήτημα ανατροπής το τοπίο περιπλέκεται δραματικά.

Η Τεχεράνη επιχειρεί, μέσω ρητορικής και συμβολικών ενεργειών, να ωθήσει τρίτες χώρες να πιέσουν τις ΗΠΑ για αποκλιμάκωση. Δεν πρέπει να υπερτιμάται η απειλή, αλλά απαιτείται επαγρύπνηση. Η ενεργοποίηση περιφερειακών πληρεξουσίων, όπως η Χεζμπολάχ ή οι αντάρτες Χούθι, είναι πιθανή κυρίως για λόγους συμβολισμού και περιορισμένων επιχειρησιακών παρεμβάσεων – ιδίως κατά της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Είναι «ιστορικό λάθος» της Τεχεράνης το γεγονός ότι οι επιθέσεις πλήττουν πλέον κυρίαρχα τα αραβικά κράτη, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε μια ριζική αναδιαμόρφωση των συμμαχιών στην περιοχή, καθώς χώρες που τηρούσαν ουδέτερη ή και φιλική στάση προς το Ιράν, πλέον συντονίζουν την αεράμυνά τους με τη Σαουδική Αραβία, μετατρεπόμενες σε ανοιχτούς αντιπάλους του καθεστώτος.

Το κρίσιμο γεωοικονομικό ερώτημα αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο θα προκαλούσε ενεργειακό σοκ, άνοδο ναύλων και ασφαλίστρων, πληθωριστικές πιέσεις και αναταράξεις στην εφοδιαστική αλυσίδα. Όμως πρόκειται για «όπλο δύο καννών»: θα έπληττε όχι μόνο τις αραβικές εξαγωγές αλλά και τα ίδια τα ιρανικά έσοδα, ενώ θα δυσαρεστούσε και την Κίνα, βασικό αποδέκτη ιρανικού πετρελαίου.

Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι πολυεπίπεδο. Η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, η ναυτιλία και η ενεργειακή ασφάλεια συνδέονται άμεσα με την εθνική οικονομία και την αρχιτεκτονική ασφάλειας. Οι αποτρεπτικές κινήσεις στην Κύπρο έχουν και ψυχολογική διάσταση, αλλά απαιτούν προσεκτική διαχείριση, ώστε να μη δημιουργηθούν παρερμηνείες ή πρόσθετες εντάσεις. Η σύγκρουση δεν θα λήξει άμεσα. Χερσαίες επιχειρήσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ δεν διαφαίνονται, καθώς θα συνεπάγονταν τεράστιο πολιτικό και στρατηγικό κόστος. Το ερώτημα είναι αν θα παραμείνει χρονικά και γεωγραφικά περιορισμένη.

* Ο κ. Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος Θεωρίας και Πρακτικής των Διεθνών Σχέσεων στο ΙΔΟΣ

Θόδωρος Τσίκας / Ένας ακόμη πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Νομιμότητα, στρατηγική και αβεβαιότητα

ANATROPI NEWS, 3/3/2026

www.anatropinews.gr/2026/03/thodoros-tsikas-enas-akomi-polemos-sti-mesi-anatoli-nomimotita-stratigiki-kai-avevaiotita/

Η απόφαση των ΗΠΑ, υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, σε σύμπλευση με την ισραηλινή ηγεσία του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, να προχωρήσουν σε πολεμική αναμέτρηση με το Ιράν σηματοδοτεί μια επικίνδυνη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή. Και τούτο διότι οι επιδιώξεις της επιχείρησης φαίνεται να υπερβαίνουν την ανάσχεση του ιρανικού πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος, αγγίζοντας ευθέως το ζήτημα της ανατροπής του καθεστώτος στην Τεχεράνη.

Του Θόδωρου Τσίκα*

Η επιλογή της στρατιωτικής οδού έρχεται σε αντίθεση με τη ρητορική Τραμπ περί τερματισμού των «αιώνιων πολέμων». Η  εγκατάλειψη της διπλωματικής διαδικασίας ενισχύει την εκτίμηση ότι η σύγκρουση θεωρήθηκε πολιτικά επωφελής ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών και του κινδύνου απώλειας της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στο Κογκρέσο.

Σε επίπεδο διεθνούς νομιμότητας, η επιχείρηση εγείρει σοβαρά ζητήματα. Δεν υφίσταται εξουσιοδότηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπως προβλέπει ο Καταστατικός Χάρτης του διεθνούς οργανισμού. Παράλληλα, στο εσωτερικό των ΗΠΑ, τίθεται θέμα συνταγματικής τάξης, καθώς στρατιωτική εμπλοκή τέτοιου εύρους απαιτεί έγκριση του Κογκρέσου. Η παράκαμψη αυτών των θεσμικών προϋποθέσεων εντείνει την ανησυχία για τη διάβρωση κανόνων που συγκροτούν τη διεθνή και αμερικανική έννομη τάξη.

ΗΠΑ και Ισραήλ δεν έχουν απολύτως ταυτόσημους στόχους. Ενώ συμφωνούν στην αποδυνάμωση (τουλάχιστον) του πυρηνικού προγράμματος και του αποθέματος βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, ο Τραμπ δεν θα είχε αντίρρηση να συνομιλήσει με το σημερινό ιρανικό καθεστώς εφόσον αυτό του προσφέρει λύσεις συμβατές με τις απαιτήσεις που έχει ο ίδιος διατυπώσει.  Αντιθέτως, ο Νετανιάχου θεωρεί αναγκαία την ανατροπή του καθεστώτος, το οποίο θεωρεί υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ.

Η περιφερειακή διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης έχει ήδη ενεργοποιήσει αντίποινα, στοχεύοντας αμερικανικές βάσεις και ισραηλινούς στόχους, ενώ φιλοϊρανικές ακραίες και τρομοκρατικές δυνάμεις, όπως η οργάνωση των σιιτών μουσουλμάνων του Λιβάνου Χεζμπολάχ και οι αντάρτες Χούθι που έχουν καταλάβει μεγάλο μέρος της Υεμένης, μπορούν να πλήξουν τη ναυσιπλοΐα και την ενεργειακή ασφάλεια. Η σύγκρουση απειλεί να διαταράξει εύθραυστες ισορροπίες και να συμπαρασύρει ολόκληρη την περιοχή σε παρατεταμένη αστάθεια.

Είναι «ιστορικό λάθος» της Τεχεράνης το γεγονός ότι οι επιθέσεις πλήττουν πλέον κυρίαρχα αραβικά κράτη, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε μια ριζική αναδιαμόρφωση των συμμαχιών στην περιοχή, καθώς χώρες που τηρούσαν ουδέτερη ή και φιλική στάση προς το Ιράν, πλέον συντονίζουν την αεράμυνά τους με τη Σαουδική Αραβία, μετατρεπόμενες σε ανοιχτούς αντιπάλους του καθεστώτος.

Η Μέση Ανατολή -και το διεθνές σύστημα συνολικά- δεν είχε ανάγκη από έναν ακόμη πόλεμο. Ο στόχος της αποτροπής της πυρηνικής εξάπλωσης του Ιράν είναι θεμιτός. Το ερώτημα είναι εάν μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικότερα και με μικρότερο κόστος μέσω       της διπλωματίας και της πολυμερούς διαπραγμάτευσης, αντί  της στρατιωτικής κλιμάκωσης με αβέβαιη κατάληξη.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας- διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος Θεωρίας και Πρακτικής των Διεθνών Σχέσεων στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Η κατάρρευση της διπλωματίας

"Η Εφημερίδα των Συντακτών", 2/3/2026

www.efsyn.gr/stiles/apopseis/502788_i-katarreysi-tis-diplomatias#goog_rewarded

Θόδωρος Τσίκας*

Η απόφαση των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ, σε σύμπραξη με την ισραηλινή ηγεσία του Νετανιάχου, να προχωρήσουν σε πολεμική επιχείρηση κατά του Ιράν σηματοδοτεί μια επικίνδυνη καμπή για τη Μέση Ανατολή. Και τούτο διότι οι στόχοι δεν φαίνεται να περιορίζονται στη ματαίωση του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης, αλλά φαίνεται να εκτείνονται σε επιδίωξη «αλλαγής καθεστώτος». Η εγκατάλειψη της διπλωματίας υπέρ της στρατιωτικής κλιμάκωσης συνιστά όχι μόνο στρατηγικό ρίσκο αλλά και πολιτική αντίφαση για έναν Αμερικανό πρόεδρο που είχε δεσμευτεί να τερματίσει τους «αιώνιους πολέμους».

Από πλευράς διεθνούς νομιμότητας, η επιχείρηση δεν διαθέτει εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπως απαιτεί ο Καταστατικός Χάρτης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η παράκαμψη του θεσμικού πλαισίου υπονομεύει τον κανόνα της συλλογικής ασφάλειας και ενισχύει τη λογική της μονομερούς χρήσης βίας. Παράλληλα, εγείρονται σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας εντός των ΗΠΑ, καθώς η κήρυξη πολέμου εναπόκειται στο Κογκρέσο.

Η ιστορική εμπειρία από το Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη δείχνει ότι οι εξωτερικά επιβαλλόμενες «αλλαγές καθεστώτος» οδηγούν συχνά σε χάος, εμφύλιες συγκρούσεις και αυταρχικές αναδιπλώσεις.

Ηδη το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν απαντά πλήττοντας αμερικανικούς στόχους στην περιοχή, ενώ η ενεργοποίηση συμμάχων του, όπως ακραίες και τρομοκρατικές οργανώσεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, απειλεί τη ναυσιπλοΐα και τη σταθερότητα συνολικά. Ο θεμιτός στόχος του ελέγχου και του περιορισμού του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος μπορεί και οφείλει να επιδιωχθεί μέσω επαναφοράς της διπλωματίας και της πολυμερούς διαπραγμάτευσης, όχι μέσω μιας σύγκρουσης με άδηλο τέλος.

* Πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος Θεωρίας και Πρακτικής των Διεθνών Σχέσεων στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

«America 250»: Πατριωτισμός, μνήμη και η δοκιμασία της αμερικανικής δημοκρατίας

"ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ"

www.metarithmisi.gr/content/america-250-patriotismos-mneme-kai-e-dokimasia-tes-amerikanikes-demokratias?fbclid=IwY2xjawQEPXtleHRuA2FlbQIxMABicmlkETE3OFF2VkplcDUxTmpKWFgwc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHudhL9FUhnFr_TRlqghzhrRdHUTs1JrZxVtOtbfJqLs1v0ixIPqn1n_go2bb_aem_Akgg9QzWWFlXqM6MX5aNCA

 Θόδωρος Τσίκας/ Μαρωβήτα Νικολαΐδου

Φέτος οι Ηνωμένες Πολιτείες συμπληρώνουν 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας τους. Η επέτειος οργανώνεται θεσμικά μέσω της U.S. Semiquincentennial Commission (“America 250”) και φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως εθνική στιγμή ενότητας. Όμως, σε αντίθεση με το «Bicentennial» (επέτειος των 200 χρόνων) του 1976, η χώρα εισέρχεται σε αυτή τη φάση υπό συνθήκες βαθιάς πολιτικής πόλωσης, θεσμικής αμφισβήτησης και συγκρουσιακής επαναδιαπραγμάτευσης της ιστορικής της μνήμης.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι ποια μορφή πατριωτισμού θα πλαισιώσει τον εορτασμό των 250 ετών και τι είδους δημοκρατική ταυτότητα θα προκύψει από αυτόν.

Ι. Πατριωτισμός: από την αγάπη στην ηθική δέσμευση

Η κλασική φιλοσοφική συζήτηση ορίζει τον πατριωτισμό ως «αγάπη για την πατρίδα». Όμως, όπως έχει αναλυθεί στη σύγχρονη πολιτική θεωρία, η έννοια είναι πολυεπίπεδη. Μπορούμε να διακρίνουμε τουλάχιστον τρεις βασικές μορφές:

1. Ταυτοτικός/κοσμικός πατριωτισμός (Billig, 1995): έμφαση στα επιτεύγματα, στην ισχύ, στην εθνική υπερηφάνεια.

2. Συνταγματικός πατριωτισμός (Habermas, 1992): αφοσίωση στους δημοκρατικούς θεσμούς, στο Σύνταγμα και στα δικαιώματα.

3. Ηθικός πατριωτισμός (MacIntyre, 1984): ιδιαίτερη μέριμνα για την ηθική ακεραιότητα της χώρας — για το αν ενεργεί δίκαια στο εσωτερικό και διεθνώς.

Η σύγκρουση που παρατηρούμε σήμερα στις ΗΠΑ είναι μεν ιδεολογική, αλλά κυρίως αποτελεί σύγκρουση ανάμεσα σε διαφορετικές αντιλήψεις του πατριωτισμού.

Στον σύγχρονο δημόσιο διάλογο στις Ηνωμένες Πολιτείες αναδύεται με αυξανόμενη ένταση μια θεμελιώδης διάκριση: αν ο πατριωτισμός σημαίνει αφοσίωση σε πρόσωπα και πολιτικές ηγεσίες ή αν σημαίνει προσήλωση σε θεσμικές αρχές που δεσμεύουν άπαντες ανεξαιρέτως.

Η συζήτηση αυτή δεν αφορά απλώς τη ρητορική· αφορά τον ίδιο τον ορισμό της δημοκρατικής νομιμότητας. Μια ισχυρή τάση υποστηρίζει ότι η πίστη στην Αμερική δεν μπορεί να ταυτίζεται με πίστη στην εκάστοτε κυβέρνηση ή σε χαρισματικές πολιτικές φυσιογνωμίες, αλλά οφείλει να εδράζεται σε κανόνες: κράτος δικαίου, διάκριση εξουσιών, εκλογική λογοδοσία και συνταγματική συνέχεια.

Πρόκειται για μια κατανόηση του πατριωτισμού που μετατοπίζει το επίκεντρο από την πολιτική ταύτιση στη θεσμική αυτοδέσμευση — από το «ποιος κυβερνά» στο «υπό ποιους κανόνες κυβερνά». Σε αυτό το πλαίσιο, η δημοκρατική αφοσίωση αποκτά διαδικαστικό χαρακτήρα: η νομιμότητα προηγείται της εξουσίας και δεν απορρέει από αυτήν. Αυτή η διάκριση αποκτά κομβική σημασία κατά τον εορτασμό America 250.

ΙΙ. Η σύγκρουση για τη μνήμη: ποιος ορίζει το «εμείς»;

Η επέτειος συμπίπτει με τα 100 χρόνια από τη θεσμοθέτηση της « Black History Week»(1926), που αργότερα εξελίχθηκε σε «Black History Month». Ωστόσο, η συγκυρία χαρακτηρίζεται από:

• Νομοθετικές παρεμβάσεις σε πολιτείες που περιορίζουν το περιεχόμενο διδασκαλίας γύρω από φυλή, δουλεία και ανισότητες.

• Αναθεώρηση ή αποδυνάμωση προγραμμάτων «Diversity, Equity & Inclusion» (DEI).

• Την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου (Students for Fair Admissions v. Harvard, 2023), που έκρινε αντισυνταγματική τη χρήση φυλετικών κριτηρίων στις πανεπιστημιακές εισαγωγές.

• Καταγγελίες για διαγραφή ή συρρίκνωση ομοσπονδιακών δεδομένων σχετικών με ανισότητες.

Η διαμάχη δεν αφορά απλώς εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Όπως έχει δείξει ο Benedict Anderson, τα έθνη είναι «φαντασιακές κοινότητες» — συγκροτούνται μέσα από κοινές αφηγήσεις. Και, όπως θα προσέθετε ο Pierre Bourdieu, η επιλογή του τι διδάσκεται και τι αποσιωπάται είναι άσκηση συμβολικής ισχύος.

Η εθνική μνήμη δεν είναι ουδέτερη. Είναι πολιτική.

Όταν περιορίζεται η διδασκαλία για τη δουλεία, τη φυλετική βία ή τις κοινωνικοοικονομικές συνέπειες των ανισοτήτων, δεν αφαιρούνται απλώς κεφάλαια από βιβλία. Αναδιαμορφώνονται τα όρια του συλλογικού «εμείς».

Η σύγκρουση για τη «Μαύρη Ιστορία» είναι σύγκρουση για τον ορισμό της ίδιας της αμερικανικής δημοκρατίας.

ΙΙΙ. Ο μύθος της «ουδετερότητας»

Η επίσημη ρητορική που συνοδεύει την αναθεώρηση προγραμμάτων DEI επικαλείται την «ουδετερότητα». Ωστόσο, στη φιλοσοφία της πολιτικής γνώσης, η ουδετερότητα δεν είναι απουσία πολιτικής· είναι επιλογή πλαισίου.

Ο Simon Keller έχει επισημάνει ότι ο πατριωτισμός συχνά εμπεριέχει μια μορφή «κακής πίστης» — επιλεκτική ανάγνωση της ιστορίας που προστατεύει μια ταυτότητα από την ηθική της έκθεση. Όταν η μνήμη γίνεται επιλεκτική, ο πατριωτισμός μετατρέπεται από ηθική στάση σε μυθολογική αυτοεπιβεβαίωση.

Αντίθετα, ο ηθικός πατριωτισμός δεν φοβάται τη σκοτεινή πλευρά του παρελθόντος. Τη θεωρεί αναγκαία για τη δημοκρατική ωρίμανση.

Ο εορτασμός «America 250» αναμένεται να λειτουργήσει ως κρίσιμο τεστ για τον δημοκρατικό χαρακτήρα της σύγχρονης αμερικανικής διοίκησης: θα αποτελέσει μια επέτειο αυτάρεσκης αυτοεπιβεβαίωσης ή μια ώριμη στιγμή συλλογικής αυτοκριτικής;

Το καίριο ερώτημα πολιτικής φιλοσοφίας εδώ δεν αφορά απλώς τον τρόπο εορτασμού, αλλά το περιεχόμενο και τον συμβολισμό του. Ποια εκδοχή πατριωτισμού θα κυριαρχήσει — μια εορταστική, ενοποιητική αφήγηση χωρίς ρωγμές ή μια κριτική προσέγγιση που αναγνωρίζει τις αντιφάσεις της αμερικανικής εμπειρίας; Και, κατ’ επέκταση, ποια μορφή δημοκρατικής ταυτότητας μπορεί να αναδυθεί σε μια συγκυρία όπου η συλλογική μνήμη, η θεσμική νομιμότητα και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δοκιμάζονται ταυτόχρονα.

IV. Αποσύνδεση και «μηδενιστική βία»

Η πολιτική πόλωση των τελευταίων ετών, η αμφισβήτηση εκλογικών αποτελεσμάτων, η ρητορική απαξίωσης των θεσμών και τα επίμονα υψηλά επίπεδα ένοπλης βίας συνιστούν όχι μόνο κοινωνικό πρόβλημα αλλά και σύμπτωμα πολιτισμικής αποσύνδεσης.

Όταν διαρρηγνύεται η κοινή αφήγηση, διαρρηγνύεται και η κοινή ταυτότητα.

Σε συνθήκες όπου:

• οι θεσμοί αμφισβητούνται,

• η ιστορική μνήμη κατακερματίζεται,

• η πολιτική ταυτότητα αναδομείται με όρους φυλετικής ή ιδεολογικής απόλυσης,

αναδύεται αυτό που θα μπορούσε να περιγραφεί ως «μηδενιστική βία»: βία αποσυνδεδεμένη από συλλογικό όραμα, βία ως έκφραση ταυτότητας και όχι πολιτικού προγράμματος.

Η απουσία κοινού ηθικού πατριωτισμού αφήνει κενό που συχνά καλύπτεται από φυλετικό ή πολιτισμικό απολυταρχισμό.

Τα δεδομένα είναι αποκαλυπτικά: το 57% φοβάται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε πορεία προς έναν εμφύλιο πόλεμο. Το 60% εκτιμά ότι οι φυλετικές σχέσεις επιδεινώνονται — ποσοστό αισθητά αυξημένο σε σχέση με πέρυσι. Το 69% των μη λευκών ψηφοφόρων δηλώνει ανησυχία για την άνοδο της λευκής υπεροχής, επίσης αυξημένο σε σύγκριση με το 2024. Και όμως, ταυτόχρονα, το 88% των Αμερικανών ψηφοφόρων συνεχίζει να συμφωνεί — το 66% συμφωνεί απόλυτα — ότι η ποικιλομορφία καθιστά τη χώρα ισχυρότερη, ποσοστό αμετάβλητο από το 2023.

V. «America 250»: εορτασμός ή δημοκρατικό δημοψήφισμα;

Το «Bicentennial» του 1976 πραγματοποιήθηκε μετά το τραύμα του Watergate αλλά σε ένα πλαίσιο όπου η θεσμική πίστη παρέμενε ισχυρή. Σήμερα, η συγκυρία είναι διαφορετική.

Η «America 250» συμπίπτει με:

• βαθιά κομματική πόλωση,

• συζήτηση περί θεσμικής νομιμότητας,

• επαναδιαπραγμάτευση της εθνικής αφήγησης,

• μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης γύρω από θέματα ταυτότητας και ελευθερίας του λόγου.

Η επέτειος πέρα από συμβολική στιγμή είναι και πολιτικό γεγονός. Το ερώτημα δεν είναι αν οι Αμερικανοί αγαπούν τη χώρα τους. Το ερώτημα είναι τι σημαίνει να την αγαπούν.

• Αν πατριωτισμός σημαίνει άκριτη υπερηφάνεια, τότε η μνήμη θα συρρικνωθεί.

• Αν πατριωτισμός σημαίνει πίστη σε αρχές, τότε η μνήμη θα διευρυνθεί.

• Αν πατριωτισμός σημαίνει ηθική ευθύνη, τότε η επέτειος θα είναι ευκαιρία αυτοκριτικής και θεσμικής ενίσχυσης.

Η σύγκρουση για τη «Μαύρη Ιστορία», για τα προγράμματα DEI, για το τι συνιστά «ουδετερότητα», για τη σχέση πίστης στο Σύνταγμα έναντι πίστης σε πρόσωπα — όλα αυτά συγκλίνουν σε ένα θεμελιώδες ζήτημα:

Θα οικοδομηθεί η «America 250» πάνω σε έναν μυθολογικό πατριωτισμό ή σε έναν ηθικό και συνταγματικό πατριωτισμό;

Η απάντηση δεν αφορά μόνο τον εορτασμό. Αφορά τη συνοχή της αμερικανικής δημοκρατίας. Γιατί κάθε κοινωνία που επιλέγει τι θυμάται, επιλέγει ταυτόχρονα ποια θέλει να γίνει.

Είναι ομαλός ο δρόμος των ενεργειακών συμφωνιών;

Είναι ομαλός ο δρόμος των ενεργειακών συμφωνιών;

Επανασύνδεση με την «Διακήρυξη των Αθηνών»

"ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ", 12/2/2026

www.metarithmisi.gr/content/epanasundese-me-ten-diakeruxe-ton-athenon

Η συνεδρίαση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας και η συνάντηση των δύο ηγετών στην Άγκυρα είχε θετικά αποτελέσματα. Ίσως ήταν ένα βήμα επιπλέον, από ό,τι αναμενόταν με βάση το κλίμα που είχε διαμορφωθεί πριν από αυτήν.

Επιβεβαιώθηκε ότι οι δύο χώρες διατηρούν και επαναφέρουν το πνεύμα της «Διακήρυξης των Αθηνών για Φιλικές Σχέσεις και Καλή Γειτονία», που είχαν υπογράψει τον Δεκέμβριο του 2023. Ότι παρά το ότι παραμένουν η καθεμία στις βασικές θέσεις της, δεν επιθυμούν να οδηγούνται σε ένταση, σε κρίση ή -ακόμα περισσότερο- σε σύγκρουση.

Σε αυτήν την κατεύθυνση, ιδιαιτέρως σημαντικές είναι οι αναφορές της γραπτής Κοινής Δήλωσης:

«Η Τουρκία και η Ελλάδα επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για βελτίωση αποτελεσματικών διαύλων και μηχανισμών επικοινωνίας σε όλα τα επίπεδα, καθώς και για την εξάλειψη αδικαιολόγητων πηγών έντασης, προκειμένου να αποφευχθούν πιθανές κλιμακώσεις και κίνδυνοι για την επιτυχή διαχείριση των διμερών τους σχέσεων.

Και οι δύο πλευρές επανέλαβαν ότι η εκτεταμένη διμερής συνεργασία, με πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, θα ενισχύσει περαιτέρω την περιφερειακή ειρήνη, σταθερότητα και ευημερία και θα τονώσει την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.»

Επιπλέον, σημασία έχει το γεγονός ότι ο Πρόεδρος Ερντογάν ανέφερε πως παρότι τα ζητήματα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου είναι «ακανθώδη», αλλά όχι άλυτα με βάση το Διεθνές Δίκαιο.

Αν αυτό συνδυαστεί με πρόσφατη δήλωση του Τούρκου υπουργού, Χακάν Φιντάν ότι πρέπει και μπορεί να επιλυθεί «το πρόβλημα του Αιγαίου», θα μπορούσε να διακρίνει κανείς μια προσπάθεια διαμόρφωσης της τουρκικής θέσης, με τρόπο που να μην τίθενται εξ υπαρχής εμπόδια στην διαδικασία διαπραγμάτευσης που θα πρέπει να ξεκινήσει.

Σε όλα αυτά θα πρέπει να προστεθεί το συμφιλιωτικό και ήπιο κλίμα, μέσα στο οποίο διεξήχθη η συζήτηση, ακόμα και όταν γινόταν αναφορά σε θέσεις με τις διαφωνεί η κάθε πλευρά.

Σημαίνουν όλα αυτά ότι μπαίνουμε σε διαδικασία επίλυσης των διμερών διαφορών; Όχι. Διότι οι δύο ηγεσίες άφησαν ανεκμετάλλευτο το χρονικό διάστημα των 2 και πλέον χρόνων που μεσολάβησε από την “Διακήρυξη των Αθηνών” και τώρα πλέον πλησιάζουμε στον εκλογικό κύκλο. Το αργότερο την επόμενη χρονιά στην Ελλάδα και το 2027-2028 στην Τουρκία.

Αν οι δύο πλευρές θεωρούν ότι με το να συζητούν απλώς, μπορούν να απομακρύνουν το ενδεχόμενο παρέμβασης τρίτων, εξωτερικών παραγόντων (βλέπε Τραμπ) για διευθέτηση των εκκρεμοτήτων, κάνουν λάθος. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και η ανάγκη ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης από τη Μ. Ανατολή, προϋποθέτουν συνθήκες ασφάλειας και σταθερότητας.

Και αυτά μόνο ένας διάλογος ουσίας, που θα αγγίζει και τα δύσκολα ζητήματα, και θα οδηγεί στην επίλυση -είτε μέσω των απευθείας διαπραγματεύσεων είτε μέσω Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης- μπορεί να τα εξασφαλίσει.

Επομένως και πάλι η πολιτική βούληση είναι αναγκαία. Ιδού η Ρόδος...

"Ο κόσμος αλλάζει, αλλά προς τα πού;" 

Άρθρο του Θόδωρου Τσίκα, Πολιτικού Επιστήμονα - Διεθνολόγου, στο Nonpapers.gr

nonpapers.gr/o-kosmos-allazei-alla-pros-ta-pou/

Ο κόσμος που γνωρίσαμε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου φαίνεται να απομακρύνεται οριστικά. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες επικράτησε -έστω με αντιφάσεις και ασυνέχειες- η αίσθηση ότι το διεθνές σύστημα κινείται προς μεγαλύτερη συνεργασία, θεσμική ρύθμιση και σταδιακή επικράτηση κανόνων δικαίου έναντι της ωμής ισχύος.

Σήμερα, αυτή η εικόνα έχει ανατραπεί. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην κορυφή της αμερικανικής πολιτικής ζωής δεν είναι απλώς μεμονωμένα γεγονότα. Αποτελούν συμπτώματα μιας βαθύτερης μετάβασης σε μια νέα, πιο ασταθή και συγκρουσιακή διεθνή τάξη.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, συνιστά τομή ιστορικών διαστάσεων. Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ένα μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ επιχειρεί, με στρατιωτικά μέσα, να καταργήσει την κυριαρχία ενός γειτονικού κράτους και να αναθεωρήσει δια της βίας τα σύνορα στην Ευρώπη. Δεν πρόκειται απλώς για έναν περιφερειακό πόλεμο. Είναι μια ανοιχτή αμφισβήτηση των βασικών αρχών πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η μεταπολεμική διεθνής τάξη: της απαγόρευσης της χρήσης βίας, του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχικής ισότητας των κρατών.

Ταυτόχρονα, η πολιτική Τραμπ σηματοδοτεί μια βαθιά κρίση στο εσωτερικό του ίδιου του δυτικού κόσμου. Η αμφισβήτηση των συμμαχιών, η επιφυλακτικότητα -αν όχι η εχθρότητα- απέναντι στους διεθνείς θεσμούς, ο οικονομικός εθνικισμός και η λογική των διμερών «συναλλαγών» αντί της πολυμερούς συνεργασίας συνθέτουν ένα νέο πρότυπο άσκησης ισχύος.

Οι δύο αυτές εξελίξεις, αν και διαφορετικής προέλευσης, συγκλίνουν σε ένα κρίσιμο σημείο: υπονομεύουν το πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας και θεσμικής σταθερότητας που χαρακτήρισε τη μεταπολεμική εποχή. Ο ΟΗΕ, το ΝΑΤΟ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και μια σειρά εξειδικευμένων οργανισμών συγκρότησαν, μεταπολεμικά, ένα πυκνό δίκτυο κανόνων και διαδικασιών που επέτρεψε, παρά τις εντάσεις, τη σχετική σταθερότητα και προβλεψιμότητα του συστήματος.

Αυτό το θεσμικό οικοδόμημα δοκιμάζεται σκληρά: η παράκαμψη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η εργαλειοποίηση των διεθνών οργανισμών και η αποδυνάμωση των μηχανισμών επίλυσης διαφορών υπονομεύουν τη νομιμοποιητική βάση της διεθνούς τάξης.
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο υλικά συμφέροντα, αλλά και ανταγωνιστικά οράματα για τη διεθνή τάξη: φιλελεύθερη δημοκρατία έναντι αυταρχικών μοντέλων διακυβέρνησης, πολυμερής συνεργασία έναντι μονομερούς επιβολής, κανόνες έναντι σφαιρών επιρροής. Σε αυτό το επίπεδο, η κρίση των διεθνών οργανισμών είναι ταυτόχρονα θεσμική και ιδεολογική.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι κίνδυνοι γενικευμένων συγκρούσεων αυξάνονται. Η Ουκρανία είναι μόνο μία από τις πιθανές εστίες ανάφλεξης. Η Μέση Ανατολή, η Ανατολική Μεσόγειος, η Νότια Σινική Θάλασσα και η Ταϊβάν αποτελούν περιοχές όπου ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων μπορεί εύκολα να κλιμακωθεί. Παράλληλα, νέες μορφές αντιπαράθεσης -υβριδικός πόλεμος, κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακή και τεχνολογική εξάρτηση- μεταβάλλουν τη φύση της ισχύος και καθιστούν πιο δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ ειρήνης και πολέμου.

Πολυκεντρικό ή πολυμερές διεθνές σύστημα;

Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται μια κρίσιμη αντίστιξη για το μέλλον του διεθνούς συστήματος: «πολυπολικό» ή πολυμερές; Το «πολυπολικό»-ή ευρύτερα πολυκεντρικό- σύστημα περιγράφει έναν κόσμο όπου πολλαπλά κέντρα ισχύος συνυπάρχουν χωρίς ισχυρούς και δεσμευτικούς κανόνες. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η λογική των σφαιρών επιρροής τείνει να επανέρχεται στο προσκήνιο.

Οι μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις ανταγωνίζονται για τον έλεγχο γεωπολιτικών χώρων, ενεργειακών διαδρόμων, πρώτων υλών και στρατηγικών τεχνολογιών. Η εκμετάλλευση πλουτοπαραγωγικών πηγών, οι θαλάσσιες ζώνες, οι κρίσιμες υποδομές και οι αγορές καθίστανται αντικείμενα έντονης αντιπαράθεσης.

Η εμπειρία της Ουκρανίας, αλλά και οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και στην Ασία, δείχνουν ότι ένα χαλαρά ρυθμιζόμενο «πολυπολικό» σύστημα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πεδίο συγκρούσεων και ασταθών ισορροπιών. Αντίθετα, το πολυμερές σύστημα δεν ορίζεται πρωτίστως από τον αριθμό των πόλων ισχύος, αλλά από την ποιότητα των κανόνων και των θεσμών που ρυθμίζουν τις μεταξύ τους σχέσεις. Η πολυμερής συνεργασία, μέσω διεθνών οργανισμών, καθεστώτων και συμφωνιών, μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός εξισορρόπησης, πρόληψης κρίσεων και ειρηνικής διαχείρισης ανταγωνισμών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ισχύς δεν εξαφανίζεται, αλλά εντάσσεται σε ένα πλέγμα κανόνων που περιορίζει τη μονομερή δράση και ενθαρρύνει τις συνεργασίες σε τομείς όπως η ασφάλεια, η ενέργεια, το εμπόριο και η κλιματική αλλαγή. Ένα λειτουργικό πολυμερές σύστημα μπορεί να παράγει νέες ισορροπίες, βασισμένες όχι μόνο στη στρατιωτική ισχύ, αλλά και στη θεσμική αξιοπιστία και τη νομιμοποίηση.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι απλώς αν ο κόσμος αλλάζει. Αυτό είναι ήδη δεδομένο. Το κρίσιμο ζήτημα είναι προς ποια κατεύθυνση και με ποιους όρους. Αν επικρατήσει η λογική του ανεξέλεγκτου “πολυπολικού” ανταγωνισμού, των σφαιρών επιρροής και της ωμής ισχύος, ο 21ος αιώνας κινδυνεύει να εξελιχθεί σε περίοδο διαρκών κρίσεων, ανασφάλειας και υπονόμευσης της διεθνούς νομιμότητας. Σε έναν τέτοιο κόσμο, οι μικρότερες και μεσαίες χώρες θα βρεθούν ιδιαίτερα εκτεθειμένες, χωρίς επαρκή θεσμικά αναχώματα απέναντι στις πιέσεις των ισχυρών.

Η συνειδητή επιλογή της πολυμερούς συνεργασίας και της ενίσχυσης των διεθνών οργανισμών μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα μιας νέας, πιο σταθερής διεθνούς τάξης. Η αναβάθμιση του ρόλου του ΟΗΕ και η μεταρρύθμιση του, η μεταρρύθμιση των μηχανισμών συλλογικής ασφάλειας, η ενίσχυση των καθεστώτων ελέγχου εξοπλισμών και η θεσμική ρύθμιση νέων πεδίων, όπως ο κυβερνοχώρος και οι τεχνολογίες αιχμής, δεν είναι απλώς τεχνικές παρεμβάσεις. Συνιστούν πολιτικές επιλογές με βαθύ κανονιστικό περιεχόμενο, που αφορούν το ίδιο το είδος της διεθνούς τάξης που επιθυμούμε.

Ο ρόλος της Ευρώπης

Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος της Ευρώπης αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη πόλο ισχύος, αλλά ένα μοναδικό ιστορικό πείραμα υπερεθνικής διακυβέρνησης, βασισμένο σε κανόνες, θεσμούς και αμοιβαίους περιορισμούς. Σε έναν κόσμο που τείνει προς την “πολυπολικότητα” και τον ανταγωνισμό σφαιρών επιρροής, η Ευρώπη μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας και εγγυητής της πολυμερούς λογικής, προωθώντας ένα πρότυπο διεθνούς τάξης θεμελιωμένο στο διεθνές δίκαιο και στη θεσμική συνεργασία.

Η Ευρώπη καλείται να αναλάβει αυξημένη ευθύνη. Όχι μόνο για την ίδια την ασφάλεια της, αλλά και για τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες. Η επιτάχυνση και εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης σε όλους τους τομείς -πολιτικό, οικονομικό, αμυντικό- αποτελεί στρατηγική αναγκαιότητα. Ακόμη και αν αυτό απαιτήσει μορφές ενισχυμένης συνεργασίας και ομοσπονδιακής κατεύθυνσης, με τη συμμετοχή όχι όλων αλλά όσων είναι έτοιμοι να προχωρήσουν.

Θόδωρος Τσίκας / Η Γροιλανδία και η ρωγμή στη Δύση: Τραμπ, ΝΑΤΟ και το μέλλον των ευρωατλαντικών σχέσεων

ANATROPI NEWS 

www.anatropinews.gr/2026/01/thodoros-tsikas-i-groilandia-kai-i-rogmi-sti-dysi-trab-nato-kai-to-mellon-ton-evroatlantikon-scheseon/

Του Θόδωρου Τσίκα*

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για το ενδεχόμενο αμερικανικής «απόκτησης» της Γροιλανδίας, καθώς και η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ακολούθησε, δεν αφορούν απλώς ένα ιδιόμορφο διπλωματικό επεισόδιο. Αγγίζουν τον πυρήνα των ευρωατλαντικών σχέσεων και θέτουν εκ νέου το ερώτημα της συνοχής της Δύσης σε μια στιγμή κατά την οποία στην Ουκρανία διεξάγεται ο μεγαλύτερος πόλεμος στην Ευρώπη μετά το 1945.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν βρίσκεται στο στρατηγικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την Γροιλανδία, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε το ζήτημα. Με όρους συναλλαγής και σχεδόν αποικιακής λογικής, αμφισβήτησε εμμέσως το καθεστώς ενός εδάφους που ανήκει – με καθεστώς αυτονομίας – στη Δανία, κράτος–μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Η στάση αυτή δεν συνιστά απλώς διπλωματική απερισκεψία. Υπονομεύει θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια την ευρωπαϊκή κυριαρχία.

Η αντίδραση της Ε.Ε., μέσω της έκτακτης Συνόδου Κορυφής, υπήρξε συγκρατημένη αλλά αποκαλυπτική. Πίσω από τις προσεκτικές διατυπώσεις διαφάνηκε ο φόβος ότι μια πιθανή νέα προεδρία Τραμπ θα επαναφέρει μια αμερικανική εξωτερική πολιτική απρόβλεπτη, μονομερή και ανοιχτά συναλλακτική. Μια πολιτική που έχει ήδη στο παρελθόν απειλήσει με αποχώρηση από το ΝΑΤΟ, έχει αμφισβητήσει τις συμμαχικές δεσμεύσεις και έχει παρουσιάσει τη συλλογική ασφάλεια ως βάρος και όχι ως στρατηγικό πλεονέκτημα.

Διότι, ακόμη και αν η άμεση κρίση φαίνεται προς το παρόν να αποκλιμακώνεται, το υποκείμενο πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί. Κάτι έχει σπάσει. Κάτι έχει ραγίσει. Ένα επικίνδυνο προηγούμενο έχει τεθεί: ένας σύμμαχος τόλμησε να απειλήσει, δημόσια και απροκάλυπτα, την κυριαρχία ενός άλλου συμμάχου.

Μπορεί το Άρθρο 5 της συλλογικής άμυνας να λειτουργήσει αξιόπιστα, όταν ο πολιτικός ηγέτης της ισχυρότερης χώρας της Συμμαχίας αφήνει να εννοηθεί ότι οι δεσμεύσεις ασφαλείας είναι διαπραγματεύσιμες; Μπορούν οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή απέναντι στη Ρωσία, να αισθάνονται ασφαλείς όταν βλέπουν την Ουάσιγκτον να φλερτάρει με τη λογική της επιλεκτικής προστασίας; Και μπορούν οι αντίπαλοι να μην εκλάβουν αυτές τις ρωγμές ως πρόσκληση για νέες δοκιμασίες;

Για την Ευρώπη, το ζήτημα της Γροιλανδίας λειτουργεί ως υπενθύμιση μιας δυσάρεστης πραγματικότητας. Παρά τις συζητήσεις περί «στρατηγικής αυτονομίας», η ευρωπαϊκή Άμυνα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία αποκαλύπτει τα όρια των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων.

Ταυτόχρονα, όμως, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αγνοεί το πολιτικό ρίσκο μιας σχέσης που εξαρτάται τόσο έντονα από τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ. Όταν ο βασικός σύμμαχος εμφανίζεται έτοιμος να αμφισβητήσει ευρωπαϊκά εδάφη, να υπονομεύσει τη συλλογική άμυνα ή ακόμη και να απειλήσει με αποχώρηση από το ΝΑΤΟ, τότε η ανάγκη για μεγαλύτερη πολιτική και στρατηγική αυτενέργεια καθίσταται επιτακτική.

Η υπόθεση της Γροιλανδίας δείχνει ότι η εποχή της αυτόματης ευθυγράμμισης έχει παρέλθει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αποκτήσει πιο ενιαία φωνή, να ενισχύσει ουσιαστικά τις αμυντικές της δυνατότητες και να οικοδομήσει μια πιο ισότιμη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, βασισμένη στη σταθερότητα των δεσμεύσεων και στον σεβασμό της κυριαρχίας.

Όμως, το ζήτημα δεν είναι μόνο η διαχείριση μιας δύσκολης συμμαχικής σχέσης. Είναι βαθύτερα πολιτικό και θεσμικό. Σε έναν κόσμο γενικευμένης αστάθειας, πολέμων και αναθεωρητικών δυνάμεων, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να επιβιώνει ως ατελής Ένωση Κρατών, εξαρτημένη στρατηγικά από τρίτους και πολιτικά κατακερματισμένη.

Η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι η επιτάχυνση και η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης σε όλους τους τομείς: πολιτικό, οικονομικό, δημοσιονομικό και, κυρίως, αμυντικό. Μια ενοποίηση με σαφή ομοσπονδιακό προσανατολισμό, που θα επιτρέψει στην Ευρώπη να αποκτήσει ενιαία εξωτερική πολιτική, κοινή άμυνα και πραγματική στρατηγική αυτονομία.

Αυτή η διαδικασία πρέπει άμεσα να ξεκινήσει, ακόμη και αν αυτή δεν μπορέσει, τουλάχιστον στο πρώτο στάδιο, να περιλάβει όλα τα κράτη-μέλη. Η «ενισχυμένη συνεργασία» μεταξύ εκείνων που είναι έτοιμοι να προχωρήσουν μπορεί και πρέπει να αποτελέσει τον πυρήνα μιας Ευρώπης πιο συνεκτικής, πιο “κυρίαρχης” και πιο αξιόπιστης στο διεθνές σύστημα.

Διότι σε τελική ανάλυση, η κρίση της Γροιλανδίας δεν αφορά μόνο ένα νησί στον αρκτικό κύκλο. Αφορά το αν η Ευρώπη θα παραμείνει θεατής των γεωπολιτικών εξελίξεων ή αν θα αναλάβει, επιτέλους, τον ρόλο που της αναλογεί ως αυτόνομος πολιτικός και στρατηγικός δρων σε έναν κόσμο όπου οι συμμαχίες δεν είναι πλέον δεδομένες, αλλά διαρκώς υπό διαπραγμάτευση.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Η Γροιλανδία δοκιμάζει τις αντοχές του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης

dailypost.gr

dailypost.gr/me-apopsi/i-groilandia-dokimazei-tis-antoches-toy-nato-kai-tis-eyropis/

✍️Ο Θόδωρος Τσίκας, Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη προκλητική παρέμβαση. Εντάσσονται σε μια ευρύτερη αντίληψη διεθνών σχέσεων, όπου η ισχύς, η συναλλαγή και ο εξαναγκασμός υπερισχύουν του Διεθνούς Δικαίου, των συμμαχιών και των θεσμικών δεσμεύσεων.

Η υπόθεση της Γροιλανδίας δεν δοκιμάζει μόνο την Ευρωπαϊκή Ένωση, δοκιμάζει τα όρια του ίδιου του ΝΑΤΟ. Η Γροιλανδία δεν είναι ένα «ακίνητο προς αξιοποίηση». Είναι τμήμα
της επικράτειας της Δανίας, κράτους-μέλους τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ, και κατοικείται από περίπου 57.000 ανθρώπους με πολιτική και κοινωνική υπόσταση. Η αντιμετώπισή της ως αντικείμενο αγοραπωλησίας ή γεωστρατηγικού παζαριού, παραπέμπει σε πρακτικές άλλων εποχών, ασύμβατες με τις αρχές που υποτίθεται ότι συγκροτούν τη δυτική πολιτική κοινότητα.

Η επικίνδυνη λογική της ισχύος

Η στρατιωτική επιλογή για την απόκτηση της Γροιλανδίας, την οποία άφησε να εννοηθεί ο Τραμπ, δεν είναι απλώς ανέφικτη. Είναι πολιτικά αυτοκαταστροφική. Μια τέτοια ενέργεια θα σήμαινε χρήση ή απειλή βίας εναντίον συμμάχου χώρας και θα οδηγούσε σε πρωτοφανή κρίση εντός του ΝΑΤΟ, ίσως και σε διάσπασή του.

Το ΝΑΤΟ βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και στη συλλογική εγγύηση της εδαφικής ακεραιότητας των μελών του. Αν ο ισχυρότερος σύμμαχος αμφισβητεί στην πράξη αυτή την αρχή, τότε η Συμμαχία παύει να είναι πλαίσιο ασφάλειας και μετατρέπεται σε μηχανισμό επιβολής ισχύος. Το μήνυμα προς τον υπόλοιπο κόσμο θα ήταν καταστροφικό: ότι οι κανόνες ισχύουν μόνο για τους αδύναμους.

Η ψευδαίσθηση της «αγοράς»

Εξίσου προβληματική είναι και η ιδέα της «αγοράς» της Γροιλανδίας. Στον 21ο αιώνα, η μεταβίβαση εδαφών δεν μπορεί να γίνεται ερήμην των πληθυσμών τους. Η αντίληψη ότι 57.000 άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν κυριαρχία ως αποτέλεσμα μιας διμερούς συμφωνίας
θυμίζει αποικιακές πρακτικές και όχι σύγχρονη δημοκρατική τάξη. Η εμμονή του Τραμπ σε τέτοιες λογικές δεν αποδυναμώνει μόνο την ευρωπαϊκή ασφάλεια, αλλά και τη διεθνή αξιοπιστία των ίδιων των ΗΠΑ ως εγγυήτριας δύναμης της μεταπολεμικής τάξης.

Ρεαλισμός χωρίς εκβιασμούς

Υπάρχει, ωστόσο, μια πιο ρεαλιστική οδός, η οποία δεν προϋποθέτει απειλές ή αμφισβήτηση κυριαρχίας. Η αύξηση της αμερικανικής παρουσίας στη Γροιλανδία, η ενίσχυση της στρατιωτικής ασφάλειας της περιοχής και η αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της από αμερικανικές εταιρείες μπορούν να συζητηθούν στο πλαίσιο συμφωνιών με τη Δανία, χωρίς ριζική αλλαγή του status της Γροιλανδίας και με σεβασμό στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο.

Η διαφορά είναι κρίσιμη: συνεργασία εντός θεσμών ή επιβολή δια της ισχύος. Ο Τραμπ δείχνει να προτιμά τη δεύτερη, υπονομεύοντας τη συνοχή της Δύσης.

Η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απέναντι σε αυτή τη στάση, η ΕΕ δεν μπορεί να παραμένει σιωπηλή. Η αποδοχή αμφισβητήσεων κυριαρχίας κράτους-μέλους, στο όνομα της «συμμαχικής ισορροπίας», θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο. Η Ευρώπη οφείλει να καταστήσει σαφές ότι η συμμαχία με τις ΗΠΑ δεν συνεπάγεται παραίτηση από βασικές αρχές.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια περιορισμένη και πολυεθνική ευρωπαϊκή αποτρεπτική παρουσία στη Γροιλανδία, κατόπιν αιτήματος της Δανίας, θα λειτουργούσε ως πολιτικό μήνυμα: ότι η ΕΕ είναι πυλώνας ασφάλειας εντός του ΝΑΤΟ και όχι παθητικός παρατηρητής.

ΝΑΤΟ και ΕΕ: συμπληρωματικοί οργανισμοί, όχι υποκατάστατοι

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), που προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης. Η ύπαρξή του υπενθυμίζει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν εξαντλείται στο ΝΑΤΟ και ότι η ΕΕ διαθέτει δικές της θεσμικές εγγυήσεις.

Αυτό δεν αποδυναμώνει τη Συμμαχία. Αντιθέτως, λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε μονομερείς λογικές ισχύος, ακόμη κι όταν αυτές προέρχονται από συμμάχους.

Συμπέρασμα

Η υπόθεση της Γροιλανδίας αποκαλύπτει το πραγματικό πρόβλημα: όχι τη γεωγραφία της Αρκτικής, αλλά τη σύγκρουση ανάμεσα σε μια θεσμική, βασισμένη σε κανόνες διεθνή τάξη και σε μια ωμή, συναλλακτική αντίληψη ισχύος που εκφράζει ο Ντόναλντ Τραμπ.

Η Ευρώπη καλείται να επιλέξει αν θα αποδεχθεί αυτή τη διολίσθηση αν θα υπερασπιστεί ενεργά τις αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η Δύση. Η απάντηση στη Γροιλανδία θα είναι, τελικά, απάντηση για το μέλλον του ΝΑΤΟ και της ίδιας της ευρωπαϊκής πολιτικής αυτονομίας.

Αμερικανικός αναθεωρητισμός και η ευρωπαϊκή στιγμή

Εφημερίδα Η ΑΥΓΗ, 11/1/2026

www.avgi.gr/diethni/516589_amerikanikos-anatheoritismos-kai-i-eyropaiki-stigmi

Θόδωρος Τσίκας

Η επίθεση κατά της Βενεζουέλας και η άνευ προηγουμένου απαγωγή του Προέδρου της στις 3 Ιανουαρίου 2026 που εκτελέστηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ είναι απολύτως καταδικαστέα. Παρά τον αυταρχικό και μη νομιμοποιημένο χαρακτήρα του καθεστώτος Μαδούρο, η ενέργεια αυτή συνιστά κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και ευθεία υπονόμευση των κανόνων που αποτελούν τη βάση της διεθνούς πολυμερούς τάξης πραγμάτων.

Οι ΗΠΑ παραβίασαν ευθέως τον Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος στο άρθρο 2 δεσμεύει τα κράτη-μέλη να «απέχουν από την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους». Ο ίδιος Χάρτης παρέχει θεσμικές οδούς πρόληψης ή και εξουσιοδότησης χρήσης βίας για την αποκατάσταση της ειρήνης μέσω του Κεφαλαίου VII. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν επιχείρησε καν να αξιοποιήσει τις δυνατότητες του ΟΗΕ, ενός οργανισμού που οι ίδιες οι ΗΠΑ ίδρυσαν το 1945. Η επιλογή αυτή επιβεβαιώνει την απομάκρυνση από τον πολυμερή θεσμικό ορθολογισμό και παγιώνει μια λογική μονομερούς επιβολής, όπου οι λαοί υφίστανται τις συνέπειες των επιλογών ισχύος.

Η υπόθεση της Βενεζουέλας εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική διολίσθησης της Ουάσιγκτον στον επεκτατισμό. Οι ανοιχτές εδαφικές βλέψεις σε Καναδά, Παναμά και Γροιλανδία -έδαφος του ΝΑΤΟ και εμμέσως της Ε.Ε. μέσω Δανίας- καθώς και οι προηγούμενες στρατιωτικές ενέργειες σε Ιράν και Νιγηρία συγκροτούν μια ανησυχητική κανονικοποίηση της βίας ως εργαλείου διεθνούς πολιτικής. Ο Τραμπ έχει υπαινιχθεί παρόμοιες κινήσεις ακόμα και προς Κούβα και Κολομβία, επιβεβαιώνοντας μια ρητορική και πρακτική αναθεωρητισμού.

Οι παγκόσμιες συνέπειες είναι βαθιές. Η μονομερής χρήση βίας από τις ΗΠΑ νομιμοποιεί ήδη εξελισσόμενους πολέμους επιθετικού χαρακτήρα, ιδίως της Ρωσίας, και ενθαρρύνει νέες αναθεωρητικές ενέργειες, όπως μια πιθανή κινεζική κίνηση κατά της Ταϊβάν. Εδραιώνεται έτσι μια παγκόσμια στρατηγική διαμοιρασμού του κόσμου σε «σφαίρες επιρροής» μεταξύ μεγάλων «αυτοκρατορικών» και πυρηνικών δυνάμεων, με τον πλανήτη να οδηγείται σε γεωπολιτική αναρχία και αυξημένο κίνδυνο γενικευμένης σύρραξης.

Μπροστά σε αυτή τη νέα φάση αμερικανικού αναθεωρητισμού η Ευρώπη οφείλει να αντλήσει κρίσιμα συμπεράσματα:

1. Ο Τραμπ πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κυριολεκτικά. Αυτό αφορά τόσο τις δημόσιες δηλώσεις του όσο και επίσημα στρατηγικά κείμενα, όπως η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ του Δεκεμβρίου 2025. Η αντίληψή του για την εξουσία δεν αναγνωρίζει ηθικούς ή νομικούς περιορισμούς. Διαπραγματεύεται από θέση απόλυτης υπεροχής, χρησιμοποιώντας στρατιωτική και οικονομική ισχύ ως αφετηρία κάθε διαλόγου, με στόχο τη μέγιστη παραχώρηση και υποταγή. Το μοντέλο αυτό έχει ήδη εφαρμοστεί επιτυχώς απέναντι στην Ε.Ε. στο πεδίο του εμπορίου. Κάθε επίκληση δημοκρατικών κινήτρων πίσω από τις κινήσεις αυτές είναι προσχηματική.

2. Η αδυναμία απέναντι στην κατάχρηση ισχύος παράγει περισσότερη κατάχρηση. Η απλή συνδιαλλαγή δεν ανέκοψε τον Χίτλερ ούτε θα ανακόψει τον Πούτιν ή τον Τραμπ. Η Ε.Ε. οφείλει να επαναβεβαιώσει την ανεξαρτησία της. Αυτό προϋποθέτει νέες στρατηγικές συμμαχίες με δημοκρατικές δυνάμεις: τη συνεργασία των χωρών Mercosur (στη Νότια Αμερική), την Αφρικανική Ένωση, τον περιφερειακό οργανισμό κρατών ASEAN (στη Νοτιοανατολική Ασία), την Ιαπωνία, τον Καναδά, την Αυστραλία. Προϋποθέτει, επίσης, άμεση εκκίνηση διαδικασίας πολιτικής ομοσπονδοποίησης, παράλληλα με την οικοδόμηση ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας και διπλωματίας ανεξάρτητης από τις ΗΠΑ.

Οι πολίτες στηρίζουν μαζικά τη δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού και ενιαίας διπλωματίας - κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω μιας ευρωπαϊκής ομοσπονδίας, ικανής να διασώσει τη δημοκρατία, την ειρήνη και την ελευθερία, με σεβασμό στην αυτονομία των κρατών-μελών.

3. Οι φιλοδοξίες του Τραμπ για αναβίωση του δόγματος Μονρόε και ηγεμονία στο «Δυτικό Ημισφαίριο» δεν περιορίζονται στην αμερικανική ήπειρο. Επεκτείνονται στη Γροιλανδία, σε τμήματα της Ευρώπης, της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και του Ειρηνικού. Ο Τραμπ φαίνεται να αναγνωρίζει μόνο δύο πρακτικούς περιορισμούς: τη Ρωσία και την Κίνα, πυρηνικές δυνάμεις στις οποίες παραχωρεί de facto ελευθερία δράσης σε διακριτές σφαίρες, υπό τον όρο μη αμφισβήτησης της δικής του - της ευρύτερης και ισχυρότερης.

Ως ευρωπαϊκοί λαοί γνωρίζουμε το τίμημα των αυταρχικών-ολοκληρωτικών καθεστώτων και των πολεμικών τυχοδιωκτισμών τους. Η ήπειρός μας έχει αφανίσει γενιές σε κύματα καταστροφής. Είναι ιστορικό καθήκον μας να ολοκληρώσουμε την ευρωπαϊκή ενοποίηση σε ομοσπονδία και να αποτρέψουμε την επιστροφή της ανθρωπότητας σε σκιές «Αποκάλυψης».

* Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος

Ενεργειακές Συμφωνίες Ελλάδας–ΗΠΑ και ανασύνταξη της Ανατολικής Μεσογείου

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ" ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ "REPORTER" , 4/1/2026

Link περιοδικού (το άρθρο στις σελίδες 40 - 43 ):

issuu.com/oikonomikanautiliakanea/docs/reporter_magazine_december_2025

ΤΟΥ  ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

1. Μια στιγμή αναδιάταξης

Οι πρόσφατες Συμφωνίες Ελλάδας-ΗΠΑ συνιστούν, αφενός, απότομη αλλαγή της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής και, αφετέρου, σημαντική συμβολή στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.

Η χρονική συγκυρία ήταν αποκαλυπτική: τρεις Αμερικανοί υπουργοί κατέφθασαν στην Αθήνα με ατζέντα ενεργειακής αναδιάταξης. Την ίδια ώρα η Παγκόσμια Διάσκεψη για το Κλίμα-COP30 συγκέντρωνε, στην καρδιά του Αμαζονίου της Βραζιλίας, την πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας που επιμένει ότι οι εξορύξεις πρέπει να σταματήσουν.

Η Ελλάδα καλείται να παίξει σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα. Ενισχύει τον γεωπολιτικό ρόλο της, αλλά ταυτόχρονα εντάσσεται σε πλέγμα συμμαχιών και απαιτήσεων που προϋποθέτουν μέγιστο βαθμό στρατηγικής προνοητικότητας.

2. Το διατλαντικό ενεργειακό σύστημα και η ρωσική εξασθένιση

Με ταχύ ρυθμό αναβάθμισης υποδομών, η χώρα μετατρέπεται στον σημαντικότερο νότιο κόμβο πρόσβασης της Ευρώπης στο αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).

Ο “Κάθετος Διάδρομος” από Αλεξανδρούπολη μέχρι Ουκρανία  -μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας- σταδιακά αντικαθιστά τις ρωσικές ροές και εγκαθιδρύει μια νέα, πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Παρά το γεγονός ότι το ρωσικό αέριο υποχωρεί, η Μόσχα εξακολουθεί να έχει εργαλεία για να προκαλέσει αναστάτωση.  Η πραγματική απεξάρτηση θα ολοκληρωθεί μόνο όταν η Ευρώπη, όχι μόνο η Ελλάδα, αποκτήσει επαρκή χωρητικότητα, διασυνδεσιμότητα και θεσμική αποφασιστικότητα ώστε να μη μπορεί το ρωσικό αέριο να επανεισέλθει.

3. Αμερικανική επάνοδος και νέο δόγμα εξορύξεων

Η Ουάσιγκτον επανέρχεται δυναμικά ως ο πιο αποφασιστικός παράγοντας στην Ανατολική Μεσόγειο. Με την επιστροφή Τραμπ, η αμερικανική ενεργειακή πολιτική αποκτά χαρακτηριστικά απρόσμενης συνέχειας: “Drill, baby, drill”, όχι ως σλόγκαν, αλλά ως οδηγός στρατηγικής.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα αναβαθμίζεται, όχι όμως ουδέτερα.  Η συνεργασία με τις εταιρείες ExxonMobil στο Ιόνιο και Chevron νότια της Κρήτης, συνδέει άμεσα την ελληνική ενεργειακή πολιτική με τις αμερικανικές προτεραιότητες.

Βέβαια για το Ιόνιο, οι ανακοινώσεις αναφέρουν ότι θα εξεταστεί μέσα στα επόμενα 1-2 χρόνια κατά πόσο θα προχωρήσουν “ερευνητικές” γεωτρήσεις. Οι πιθανότητες να εκτιμηθεί ότι τυχόν μελλοντικές εξορύξεις θα είναι οικονομικά συμφέρουσες, κινούνται στο 15%-18% μόνο.

Ταυτόχρονα, το αμερικανικό ενδιαφέρον για υποθαλάσσιες έρευνες μεταξύ Λιβύης-Κρήτης, αποκτά έντονη πολιτική διάσταση.  Η αμερικανική διπλωματία κινήθηκε για διαμεσολάβηση μεταξύ Ελλάδας-Λιβύης και Αιγύπτου-Λιβύης. Από αυτές τις διεργασίες επανήλθε η πρόταση για Διάσκεψη των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου.

Μπορεί οι Συμφωνίες να απελευθερώνουν γεωπολιτική δυναμική, αλλά ενέχουν το ερώτημα: η Ελλάδα αξιοποιεί την ευκαιρία ως αυτόνομος δρων ή μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο υλοποίησης της νέας αμερικανικής ενεργειακής γεωστρατηγικής;

Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι εκμετάλλευση σε μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα δεν επιτρέπεται από το Διεθνές Δίκαιο. Μονομερώς δεν μπορεί να οριοθετηθεί υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) από την Ελλάδα. Απαιτείται συνεννόηση με το κράτος που έχει απέναντι (“αντικείμενες”) ακτές. Η συνεννόηση της Ελλάδας με τη διεθνώς αναγνωρισμένη λιβυκή κυβέρνηση της Τρίπολης, είναι μονόδρομος.

4. Ευρωπαϊκή “πράσινη” πολιτική

Η ευρωπαϊκή “πράσινη” πολιτική εμφανίζεται τελευταία να παλινωδεί. Πάντως, παρά την ενεργειακή κρίση λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, την αλλαγή της αμερικανικής ενεργειακής πολιτικής και την ενίσχυση υπερσυντηρητικών και ακροδεξιών δυνάμεων στην Ευρώπη που ζητούν ανατροπή της “πράσινης” μετάβασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει στον στόχο: από το 2050 να μην χρησιμοποιεί καθόλου ορυκτά καύσιμα- όχι μόνο άνθρακα και πετρέλαιο, αλλά και φυσικό αέριο.

Υπό αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα κινδυνεύει να εμφανιστεί στους κύκλους της ΕΕ, ως χώρα που επιστρέφει στα ορυκτά καύσιμα. Καθώς η Ανατολική Μεσόγειος θεωρείται “hot spot” της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης, η Ελλάδα θα έπρεπε να πρωταγωνιστεί στην προώθηση νέων, “καθαρών” μορφών ενέργειας.

Η Παγκόσμια Διάσκεψη για το Κλίμα-COP30 αναδεικνύει με δραματικό τρόπο το παγκόσμιο χρηματοδοτικό κενό. Οι αναδυόμενες οικονομίες εξακολουθούν να λαμβάνουν μόνο ένα μικρό κλάσμα των αναγκαίων πόρων για την “πράσινη” μετάβαση. Δημιουργείται έτσι πίεση και για την Ευρώπη, που καλείται να συνδυάσει την αυτονόμηση μέσω ενέργειας και την ευθυγράμμιση με τις “πράσινες” αρχές της.

5. Ελλάδα: ούτε υπερδύναμη, ούτε νέο “Ελντοράντο”

Η Ελλάδα κερδίζει θέση σημαντικού κόμβου στη νέα ευρωπαϊκή ασφάλεια, επενδυτικό ενδιαφέρον, αποτρεπτικά οφέλη, στρατηγική ισχύ. Όμως η ίδια δυναμική εμπεριέχει κινδύνους: μακροχρόνια εξάρτηση από αμερικανικό LNG, πιθανή αστάθεια τιμών, περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις, αυξημένη έκθεση σε υβριδικές απειλές.

Εξάλλου, και αν ακόμα προχωρήσουν εξορύξεις σε βάθος χρόνου -με αγνόηση των περιβαλλοντικών κινδύνων, ιδιαιτέρως σε τουριστικές περιοχές- τίθεται ερώτημα: πού θα πωλείται το προϊόν τους, εφόσον η Ευρώπη τείνει να εγκαταλείψει την χρήση τους ;

Το ζητούμενο είναι να αντιληφθούμε ότι η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική συνεκτικότητα και βαθιά κατανόηση της ευρωπαϊκής κανονιστικής πραγματικότητας.

6. Η Ανατολική Μεσόγειος αλλάζει μπροστά στα μάτια μας

Η περιοχή μεταξύ Κύπρου, Ισραήλ, Κρήτης και Λιβύης εισέρχεται σε περίοδο εντυπωσιακής κινητικότητας.  

Η διακίνηση φυσικού αερίου, ηλεκτρισμού, υδρογόνου κ.α, από Μέση Ανατολή, Περσικό Κόλπο, Αραβική Θάλασσα και Βόρεια Αφρική προς Ευρώπη, γίνεται μέσω Ανατολικής Μεσογείου. Ειδικά μετά το “πάγωμα” της ρωσικής ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης, η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία.

Η μελλοντική προοπτική για έναν “διάδρομο” οικονομίας, εμπορίου, ενέργειας και ηλεκτρονικών δεδομένων (data) Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC) θα καταστήσει την περιοχή στρατηγικό κρίκο ενός νέου συστήματος. 

Αυτά δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν, αν δεν ρυθμιστούν υπάρχουσες διενέξεις, διαφορές μεταξύ χωρών της περιοχής και αλληλοεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις για ΑΟΖ.

Η διευθέτηση της σύγκρουσης στη Γάζα, η διεθνής στήριξη στην ομαλοποίηση της κατάστασης στη Συρία, η οριοθέτηση ΑΟΖ Λιβάνου-Ισραήλ με αμερικανική διαμεσολάβηση, καθώς και η προσπάθεια επέκτασης των “Συμφωνιών του Αβραάμ” για προσέγγιση και διπλωματική αλληλοαναγνώριση Ισραήλ- μετριοπαθών αραβικών χωρών (με βασικό ζητούμενο τη συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας), αποσκοπούν και στην υλοποίηση των προαναφερθέντων σχεδίων.  

7. Κλείσιμο ενός κύκλου και άνοιγμα νέου: Τουρκία και επόμενη μέρα

Η αμερικανική πολιτική θα δώσει ρόλο σε όλες τις βασικές χώρες της περιοχής. Η Τουρκία, ως χώρα με τη μεγαλύτερη ηπειρωτική ακτογραμμή στην Ανατολική Μεσόγειο και αυξημένο γεωπολιτικό βάρος, θα έχει θέση και λόγο στις διευθετήσεις.

Δεν νοείται οι ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο και το άλυτο Κυπριακό, να  δημιουργούν προβλήματα στην ομαλή υλοποίηση των σχεδιασμών. Η ανάγκη για ασφάλεια, τόσο της ενεργειακής τροφοδοσίας, όσο και των μεγάλων επενδύσεων που θα απαιτηθούν, θα “επιβάλλει” λύσεις.  

Οι εμπλεκόμενες πλευρές οφείλουν να αναλάβουν άμεσα πρωτοβουλίες για επίλυση των διαφορών τους, μέσω απευθείας διαπραγματεύσεων ή/και μέσω κοινής προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Να επιδείξουν πολιτική βούληση για εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτών και επωφελών λύσεων. Αν δεν το πράξουν συνεχίζοντας την πρακτική της ακινησίας, θα παρέμβουν εξωτερικοί παράγοντες για να ωθήσουν προς κάποιες ρυθμίσεις.

Απαιτείται η επιτάχυνση του ελληνοτουρκικού διαλόγου και η συζήτηση του “σκληρού πυρήνα” των διαφορών, όχι μόνο των εύκολων θεμάτων. Αντιστοίχως, πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο το αυξημένο ενδιαφέρον του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό και η εκλογή νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη, που τάσσεται υπέρ ομοσπονδιακής λύσης, ώστε να βρεθεί συμφωνία στα λίγα ζητήματα που απομένουν.

Η ηλεκτρική διασύνδεση με το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου (Great Sea Interconnector-GSI), δεν μπορεί να προχωρήσει δίχως οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών Ελλάδας-Τουρκίας ή χωρίς άτυπη συνεννόηση μεταξύ ελληνικής και τουρκικής κυβέρνησης. Αλλά και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει οριοθετήσει ΑΟΖ με την Τουρκία. Οι δύο χώρες δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις λόγω του Κυπριακού.

Το σχήμα “3+1” Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και ΗΠΑ, προς το παρόν παραμένει σε επίπεδο διακηρύξεων. Για την Ελλάδα, είναι κρίσιμο να μην εγκλωβιστεί στη λογική ότι η επιτυχία της προϋποθέτει αποκλεισμό της Τουρκίας. Ο στόχος είναι μια αρχιτεκτονική σταθερότητας. όπου η Αθήνα αξιοποιεί τα παράθυρα ευκαιρίας που ανοίγουν, χωρίς να εισέρχεται σε λογική “μηδενικού αθροίσματος”.

Αν η Ελλάδα καταφέρει να διατηρήσει αυτό το δύσκολο ισοζύγιο, τότε οι εξελίξεις μπορεί πραγματικά να διαμορφώσουν μια win–win συνθήκη για τη συνολική σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας - Διεθνολόγος

Θόδωρος Τσίκας – ανάλυση: Χρονιά διεθνών διευθετήσεων το 2026 ; 

Ελληνοτουρκικά-Κυπριακό, Ουκρανία, Γάζα

TODAY PRESS, free press εβδομαδιαία εφημερίδα

todaypress.gr/2025/12/27/thodoros-tsikas-analysi-chronia-diethnon-diefthetiseon-to-2026/

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ 

Πολιτικού Επιστήμονα – Διεθνολόγου

• Ελληνοτουρκικά – Κυπριακό: πολιτική βούληση για επίλυση ή εξωτερική παρέμβαση τρίτων 

Η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εισέρχεται σε περίοδο εντυπωσιακής κινητικότητας.  

Η διακίνηση φυσικού αερίου, ηλεκτρισμού, υδρογόνου κ.α, από τη Μέση Ανατολή προς Ευρώπη, γίνεται μέσω Ανατολικής Μεσογείου. Ειδικά μετά το “πάγωμα” της ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης από τη Ρωσία, η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία. 

Αυτά δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν, αν δεν ρυθμιστούν οι υπάρχουσες διενέξεις, οι διαφορές μεταξύ χωρών της περιοχής και  οι αλληλοεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις κρατών για Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες – ΑΟΖ στα διεθνή ύδατα.

Η αμερικανική πολιτική θα δώσει ρόλο σε όλες τις βασικές χώρες της περιοχής. Η Τουρκία, ως χώρα με τη μεγαλύτερη ηπειρωτική ακτογραμμή στην Ανατολική Μεσόγειο και αυξημένο γεωπολιτικό βάρος, θα έχει θέση και λόγο στις διευθετήσεις. 

Δεν θα γίνει αποδεκτό οι ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο και το άλυτο Κυπριακό, να  δημιουργήσουν προβλήματα στην ομαλή υλοποίηση των σχεδιασμών. Η ανάγκη για ασφάλεια, τόσο της ενεργειακής τροφοδοσίας, όσο και των μεγάλων επενδύσεων που θα απαιτηθούν, θα “επιβάλλει” λύσεις.  

Οι εμπλεκόμενες πλευρές οφείλουν να αναλάβουν άμεσα πρωτοβουλίες για επίλυση των διαφορών τους, μέσω απευθείας διαπραγματεύσεων ή/και μέσω κοινής προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Να επιδείξουν πολιτική βούληση για εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτών και επωφελών λύσεων. Αν δεν το πράξουν συνεχίζοντας την πρακτική της ακινησίας, θα παρέμβουν εξωτερικοί παράγοντες για να ωθήσουν προς κάποιες ρυθμίσεις.

Απαιτείται η επιτάχυνση του ελληνοτουρκικού διαλόγου και η συζήτηση του “σκληρού πυρήνα” των διαφορών, όχι μόνο των εύκολων θεμάτων. Αντιστοίχως, πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο το αυξημένο ενδιαφέρον του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό και η εκλογή νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη, που τάσσεται υπέρ ομοσπονδιακής λύσης, ώστε να βρεθεί συμφωνία στα λίγα ζητήματα που απομένουν. 

Είναι θετική η ανακοίνωση ότι μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2026 θα συγκληθεί το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας στην Άγκυρα, στο πλαίσιο του οποίου θα πραγματοποιηθεί και συνάντηση του Τούρκου προέδρου με τον Έλληνα πρωθυπουργό. Επίσης πρέπει να αξιοποιηθεί και η πρόταση για Διάσκεψη των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου. 

Η ηλεκτρική διασύνδεση με το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, δεν μπορεί να προχωρήσει δίχως οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών Ελλάδας-Τουρκίας ή χωρίς άτυπη συνεννόηση μεταξύ ελληνικής και τουρκικής κυβέρνησης. Ούτε η Κυπριακή Δημοκρατία έχει οριοθετήσει ΑΟΖ με την Τουρκία. Οι δύο χώρες δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις λόγω του Κυπριακού. 

Το σχήμα “3+1” Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και ΗΠΑ, προς το παρόν παραμένει σε επίπεδο διακηρύξεων. Για την Ελλάδα, είναι κρίσιμο να μην εγκλωβιστεί στην αντίληψη ότι η επιτυχία της προϋποθέτει αποκλεισμό της Τουρκίας. Ο στόχος είναι μια αρχιτεκτονική σταθερότητας. όπου η Αθήνα αξιοποιεί τα παράθυρα ευκαιρίας που ανοίγουν, χωρίς να εισέρχεται σε λογική “μηδενικού αθροίσματος”.

Αν η Ελλάδα καταφέρει να διατηρήσει αυτό το δύσκολο ισοζύγιο, τότε οι εξελίξεις μπορεί πραγματικά να διαμορφώσουν μια win–win συνθήκη για τη συνολική σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

• Ουκρανία: Σύγκρουση για τους όρους της ειρήνης

Το 2026 δεν προδιαγράφεται ως η χρονιά της στρατιωτικής λύσης στον πόλεμο της Ουκρανίας, αλλά ως η χρονιά της επιδίωξης για συνεννόηση γύρω από τους όρους της ειρήνης. Μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου φθοράς, χωρίς αποφασιστική ανατροπή στο πεδίο, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από τις επιχειρήσεις στη διπλωματία.

Εδώ, οι στρατηγικές αποκλίνουν. Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό την ηγεσία του Τραμπ, κινείται στη λογική του άμεσου “πραγματισμού”. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αντιμετωπίζεται ως ένα δαπανηρό και γεωπολιτικά δευτερεύον μέτωπο, που δεσμεύει πόρους και αποσπά την προσοχή από άλλες προτεραιότητες. Η ανυπομονησία του Τραμπ για μια οποιαδήποτε διευθέτηση, αποτυπώνει αυτή τη λογική.

Η προοπτική μιας συνολικής οικονομικής και εμπορικής επαναπροσέγγισης ΗΠΑ–Ρωσίας αποτελεί βασικό στοιχείο της σκέψης τόσο του Τραμπ όσο και του Πούτιν. Μια συμφωνία που θα οδηγούσε σε μερική άρση κυρώσεων, που έχουν επιβληθεί στη Ρωσία, και σε επαναφορά οικονομικών σχέσεων, θα εξυπηρετούσε και τις δύο πλευρές, ακόμη και αν το τίμημα ήταν ένας συμβιβασμός εις βάρος της Ουκρανίας.

Για την Ευρώπη, το διακύβευμα είναι διαφορετικό και υπαρξιακό.  Μια βεβιασμένη ειρήνη που θα παγίωνε εδαφικές απώλειες της Ουκρανίας και θα νομιμοποιούσε τον ρωσικό επεκτατισμό, δεν θα αποτελούσε σταθεροποίηση, αλλά στρατηγική ήττα. Θα έστελνε το μήνυμα ότι η χρήση στρατιωτικής ισχύος αποδίδει και ότι τα σύνορα στην Ευρώπη παραμένουν διαπραγματεύσιμα.

Γι’ αυτό οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιμένουν για μια «δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη». Η ευρωπαϊκή εμπειρία διδάσκει ότι οι ελλιπείς και άδικοι συμβιβασμοί δεν κλείνουν τις συγκρούσεις, απλώς τις μεταθέτουν χρονικά. Μια ειρήνη χωρίς σαφείς εγγυήσεις και χωρίς σεβασμό της ουκρανικής κυριαρχίας, θα άφηνε ανοιχτό τον δρόμο για την επόμενη κρίση, πιθανώς ακόμη πιο κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα.

Το 2026 δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα υπάρξει κατάπαυση του πυρός. Θα κριθεί από το ποια στρατηγική θα επικρατήσει: ο αμερικανικός “πραγματισμός” των μεγάλων συναλλαγών ισχύος –  ο οποίος οδηγεί στην πίεση προς τον αμυνόμενο και όχι προς τον επιτιθέμενο- ή η ευρωπαϊκή επιμονή σε μια τάξη βασισμένη σε κανόνες. 

Η Ουκρανία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης, αλλά το αποτέλεσμα θα αφορά ολόκληρη την Ευρώπη. Φαίνεται ότι έχουν υπάρξει ορισμένες θετικές συνεννοήσεις μεταξύ ΗΠΑ, Ευρωπαίων και Ουκρανίας, αλλά αυτές πρέπει να επιβεβαιωθούν στην πράξη. 

Αν η ειρήνη οικοδομηθεί πάνω στην κόπωση και  τη συναλλαγή, θα είναι εύθραυστη. Αν αντίθετα, στηριχθεί στη δικαιοσύνη και στις  εγγυήσεις ασφάλειας για την μεταπολεμική Ουκρανία, θα είναι δύσκολη αλλά διαρκέστερη. Αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα       της επόμενης χρονιάς.

• Γάζα: Τοπίο «ελεγχόμενης ανοικοδόμησης»

Η είσοδος στη δεύτερη φάση υλοποίησης του «Σχεδίου Τραμπ» για τη Γάζα σηματοδοτεί μια νέα, αλλά βαθιά αμφιλεγόμενη, περίοδο για τον παλαιστινιακό θύλακα. Πρόκειται για μια φάση που μετατοπίζει το βάρος από τη στρατιωτική διαχείριση της κρίσης στη διοικητική, οικονομική και γεωπολιτική αναδιάταξη της περιοχής, χωρίς ωστόσο να επιλύει το βασικό πολιτικό πρόβλημα.

Η δεύτερη φάση προτάσσει την ανοικοδόμηση, τη δημιουργία ζωνών οικονομικής δραστηριότητας και έναν νέο μηχανισμό διακυβέρνησης, με μειωμένο –ή μηδενικό– ρόλο της ισλαμο-φασιστικής Χαμάς.    Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται μια διεθνώς επιτηρούμενη Γάζα, με ισχυρή αμερικανική πολιτική επιρροή, χρηματοδότηση από αραβικά κράτη και λειτουργική εξάρτηση από το Ισραήλ σε ζητήματα ασφάλειας και μετακινήσεων.

Για το 2026, οι προβλέψεις συγκλίνουν σε ένα σενάριο σχετικής σταθεροποίησης χωρίς πραγματική κανονικότητα.           

Η ανοικοδόμηση βασικών υποδομών –ενέργεια, ύδρευση, υγεία– είναι πιθανό να προχωρήσει επιλεκτικά, κυρίως σε περιοχές που κρίνονται «διαχειρίσιμες» από τους διεθνείς εγγυητές. Ωστόσο, η οικονομική ανάκαμψη θα παραμείνει εύθραυστη, αν δεν συνοδεύεται από πολιτική κυριαρχία ή σαφή ορίζοντα παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης.

Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τη διακυβέρνηση. Αν η Γάζα μετατραπεί μόνο σε ένα είδος τεχνοκρατικού προτεκτοράτου, η έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης ενδέχεται να αναπαράγει κύκλους κοινωνικής έντασης και υπόγειας αντίστασης.                                              

Η αποστρατιωτικοποίηση, χωρίς παράλληλη πολιτική λύση στο Παλαιστινιακό – με αξιοποίηση της Παλαιστινιακής Εθνικής Αρχής του μετριοπαθούς Προέδρου, Μαχμούντ Αμπάς – δύσκολα μπορεί να αποδειχθεί βιώσιμη μεσοπρόθεσμα. Μια πορεία προς διευθέτηση του Παλαιστινιακού θα θωρακίσει και το δικαίωμα του Ισραήλ να ζει με ασφάλεια. 

Σε περιφερειακό επίπεδο, το 2026 η Γάζα θα λειτουργεί ως δοκιμαστικός σωλήνας για το ευρύτερο αμερικανικό σχέδιο στη Μέση Ανατολή: συνδυασμός οικονομικών κινήτρων, αυστηρής ασφάλειας και παράκαμψης του παλαιστινιακού πολιτικού ζητήματος. Αν το μοντέλο αυτό επιβιώσει χωρίς γενικευμένη ανάφλεξη, ενδέχεται να επιχειρηθεί η αναπαραγωγή του και σε άλλα μέτωπα.

Συνολικά, η δεύτερη φάση του Σχεδίου Τραμπ δεν προοιωνίζεται ειρήνη, αλλά μια διαχειριζόμενη παύση της σύγκρουσης. Για τη Γάζα, το βασικό διακύβευμα δεν θα είναι η ανοικοδόμηση αυτή καθαυτή, αλλά το αν αυτή θα οδηγήσει σε προοπτική επίλυσης     του Μεσανατολικού ή απλώς σε μια πιο σταθερή μορφή εγκλωβισμού.

Πόσο μοιάζει η Αμερική με την Ουγγαρία: Η νέα εποχή του Τραμπ

"ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ"

 Θόδωρος Τσίκας/ Μαρωβήτα Νικολαΐδου

www.metarithmisi.gr/content/poso-moiazei-e-amerike-me-ten-ouggaria-e-nea-epokhe-tou-tramp?fbclid=IwY2xjawOuNjVleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBxYm9ZWmtuOThuWnZzWXE2c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgus4UEI-HbVrJgHWMEPMpg-YtGAN1aYWPyKnoPcP-lzO-nlKKbQ7aR3iqM3_aem_IP2-fck4v4etGqt3TuKqnA

Ο ανταγωνιστικός αυταρχισμός στις ΗΠΑ: Από την εσωτερική διάβρωση στη διεθνή ανατροπή

Η δεύτερη προεδρία Τραμπ δεν δοκιμάζει απλώς την ανθεκτικότητα της αμερικανικής δημοκρατίας. Μετατρέπει τον ανταγωνιστικό αυταρχισμό σε εσωτερική πρακτική και την ιδεολογία MAGA σε εξωτερική στρατηγική, φέρνοντας την Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα νέο και λιγότερο φιλελεύθερο πρόσωπο της Ουάσινγκτον.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο τον Νοέμβριο του 2024, μεγάλο μέρος του αμερικανικού πολιτικού και θεσμικού κατεστημένου αντιμετώπισε την εξέλιξη με σχετική απάθεια. Η επανεκλογή του ήταν το αποτέλεσμα μιας δημοκρατικής διαδικασίας και, επιπλέον, η αμερικανική Δημοκρατία είχε αντέξει τους κραδασμούς της πρώτης του θητείας, ακόμη και την πρωτοφανή επίθεση στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021. Πολλοί υπέθεσαν ότι θα άντεχε και δεύτερη φορά.

Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική. Μέσα στο πρώτο έτος της δεύτερης θητείας του Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες μετακινήθηκαν ταχύτατα προς ένα καθεστώς ανταγωνιστικού αυταρχισμού. Πρόκειται για ένα σύστημα στο οποίο οι εκλογές συνεχίζουν να διεξάγονται και η αντιπολίτευση εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η εκτελεστική εξουσία χρησιμοποιεί συστηματικά τους θεσμούς του κράτους για να τιμωρεί αντιπάλους, να προστατεύει συμμάχους και να αλλοιώνει τους όρους του πολιτικού ανταγωνισμού.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι άγνωστο διεθνώς. Εμφανίστηκε νωρίτερα στη Βενεζουέλα του Ούγκο Τσάβες, στην Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν και στην Ινδία του Ναρέντρα Μόντι. Εκείνο που καθιστά την αμερικανική περίπτωση ιδιαίτερη δεν είναι η πρωτοτυπία των πρακτικών, αλλά η ταχύτητα, το βάθος και το γεγονός ότι εφαρμόζονται στο κράτος με τη μεγαλύτερη θεσμική ισχύ και διεθνή επιρροή στον κόσμο.

Η μετάβαση αυτή δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με την οριστική κατάρρευση της αμερικανικής δημοκρατίας. Όπως δείχνει η ίδια η φύση του ανταγωνιστικού αυταρχισμού, το πολιτικό παιχνίδι γίνεται πιο άνισο, αλλά δεν παύει να διεξάγεται. Οι δίοδοι αμφισβήτησης παραμένουν ανοιχτές, έστω και περιορισμένες. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την τρέχουσα συγκυρία τόσο κρίσιμη. Το αποτέλεσμα δεν έχει προεξοφληθεί, αλλά το κόστος της αυταρχικής διολίσθησης αρχίζει ήδη να γίνεται ορατό, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στο διεθνές αποτύπωμα τους.

Η κατάληψη των θεσμών και η εργαλειοποίηση του κράτους

Η εμπειρία από άλλα ανταγωνιστικά αυταρχικά καθεστώτα δείχνει ότι το πρώτο και καθοριστικό βήμα δεν είναι η κατάργηση των εκλογών, αλλά η σταδιακή αποδυνάμωση των ελεγκτικών θεσμών, ιδίως της Δικαιοσύνης, των ανεξάρτητων Αρχών και των Μέσων Ενημέρωσης.

Όπως επισημαίνουν οι Levitsky & Way στο έργο τους Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes After the Cold War (2010), τέτοια καθεστώτα διατηρούν δημοκρατικές "βιτρίνες", αλλά παραμορφώνουν το πολιτικό παιχνίδι μέσα από την εργαλειοποίηση κρατικών μηχανισμών.

Οι ΗΠΑ, στη δεύτερη προεδρία Τραμπ, φαίνεται να ακολουθούν παρόμοια πορεία, με ταχεία απομάκρυνση επαγγελματιών στελεχών από το Υπουργείο Δικαιοσύνης και την αντικατάστασή τους με πρόσωπα πιστά στον Πρόεδρο, φαινόμενο που έχει ήδη καταγραφεί από ανεξάρτητα μέσα όπως το ProPublica και το Brookings Institution.

Η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ κινήθηκε ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση. Υπουργείο Δικαιοσύνης, FBI και ανεξάρτητες ρυθμιστικές Αρχές υπέστησαν μια ταχεία διαδικασία εκκαθάρισης επαγγελματικών στελεχών και αντικατάστασής τους από πρόσωπα προσωπικά ή πολιτικά πιστά στον πρόεδρο.

Το μοτίβο θυμίζει έντονα την πορεία της Ουγγαρίας μετά το 2010, όταν – σύμφωνα με μελέτες του Freedom House και του Varieties of Democracy (V-Dem Institute) – η χώρα κατηγοριοποιήθηκε ως «εκλογικό αυταρχικό καθεστώς», κυρίως λόγω του περιορισμού της ανεξαρτησίας των θεσμών και των ΜΜΕ. Παρόμοιες πρακτικές είχαν προηγηθεί στην Τουρκία μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, όταν χιλιάδες δικαστικοί και αστυνομικοί απομακρύνθηκαν και αντικαταστάθηκαν με κομματικά ευθυγραμμισμένους αξιωματούχους. Στις ΗΠΑ, η διαδικασία αυτή υπήρξε ταχύτερη και πιο απροκάλυπτη από οτιδήποτε είχε παρατηρηθεί μεταπολεμικά.

Αφού οι θεσμοί αναδιαμορφώθηκαν, στράφηκαν εναντίον πολιτικών αντιπάλων. Έρευνες και διώξεις κινήθηκαν κατά προσώπων που θεωρούνταν εχθρικά προς τον Πρόεδρο, συχνά με αφορμή δευτερεύουσες ή τυπικές παραβάσεις. Η επιλεκτική εφαρμογή του νόμου αποτελεί κλασικό εργαλείο αυταρχικών καθεστώτων. Όταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί λειτουργούν με πολιτικά κριτήρια, σχεδόν πάντα μπορούν να εντοπίσουν κάποιο σφάλμα. Στη Βενεζουέλα, οι φορολογικοί έλεγχοι χρησιμοποιήθηκαν κατ’ επανάληψη για να εξουδετερώσουν αντιπολιτευόμενους δημάρχους και επιχειρηματίες. Στις ΗΠΑ, η ίδια λογική άρχισε να εφαρμόζεται σε πολιτικούς, εισαγγελείς, δωρητές και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Ακόμη και όταν τέτοιες υποθέσεις δεν οδηγούν σε καταδίκες, το ίδιο το βάρος της έρευνας λειτουργεί ως μέσο καταναγκασμού. Ο στόχος δεν είναι πάντα η φυλάκιση, αλλά η εξάντληση πόρων, η αποστροφή από τη δημόσια ζωή και η αποστολή ενός μηνύματος προς τρίτους. Παράλληλα, ένα πλήρως εργαλειοποιημένο σύστημα Δικαιοσύνης παρέχει ασυλία στους συμμάχους της εξουσίας. Η εκτεταμένη χρήση της προεδρικής χάρης, ιδίως προς πρόσωπα που εμπλέκονταν σε βίαιες ή παράνομες ενέργειες υπέρ του Προέδρου, μετέδωσε ένα σαφές μήνυμα: η παρανομία συγχωρείται όταν εξυπηρετεί τον σωστό πολιτικό σκοπό.

Από τη Δικαιοσύνη, στα Μέσα Ενημέρωσης και την κοινωνία των πολιτών

Η αυταρχική εδραίωση δεν περιορίζεται στους σκληρούς θεσμούς του κράτους. Επεκτείνεται στα Μέσα Ενημέρωσης, στα Πανεπιστήμια και στον ευρύτερο χώρο της κοινωνίας των πολιτών. Και εδώ, η αμερικανική εμπειρία αρχίζει να θυμίζει όλο και περισσότερο χώρες όπως η Ουγγαρία και η Ινδία, όπου η πίεση στα μέσα δεν ασκήθηκε αρχικά μέσω γενικευμένης λογοκρισίας, αλλά μέσω ρυθμιστικών ελέγχων, δικαστικών προσφυγών και αλλαγών ιδιοκτησίας.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι προσφυγές της κυβέρνησης κατά μεγάλων εφημερίδων και οι έρευνες της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Επικοινωνιών εις βάρος τηλεοπτικών δικτύων δημιούργησαν ένα περιβάλλον διαρκούς απειλής. Παράλληλα, η συγκέντρωση μιντιακής ιδιοκτησίας σε επιχειρηματικά σχήματα φιλικά προς την κυβέρνηση ενίσχυσε τη μετατόπιση του ενημερωτικού τοπίου. Στην Ουγγαρία, η μετάβαση αυτή χρειάστηκε σχεδόν μια δεκαετία. Στις ΗΠΑ, εξελίσσεται μέσα σε λίγα χρόνια.

Τα Πανεπιστήμια και τα νομικά Γραφεία βρέθηκαν επίσης στο στόχαστρο. Η απόσυρση κρατικής χρηματοδότησης, οι απειλές ακύρωσης συμβολαίων και η ανάκληση αδειών ασφαλείας λειτούργησαν ως μηχανισμοί πειθαναγκασμού. Στην Ινδία, η κυβέρνηση Μόντι χρησιμοποίησε παρόμοιες τακτικές για να περιορίσει τη δράση μη κυβερνητικών οργανώσεων και να ελέγξει ακαδημαϊκά ιδρύματα. Το αποτέλεσμα δεν ήταν άμεση φίμωση, αλλά σταδιακή προσαρμογή.

Το αόρατο κόστος και το σύνδρομο απόσυρσης

Το πιο επικίνδυνο αποτέλεσμα της αυταρχικής στροφής δεν είναι πάντα η καταστολή, αλλά η αποστράτευση. Όταν ο φόβος αντιποίνων οδηγεί πολίτες, δωρητές, επιχειρήσεις και θεσμούς σε σιωπηρή συμμόρφωση, η δημοκρατία αρχίζει να αποδυναμώνεται από μέσα. Η αυτολογοκρισία είναι αόρατη. Το κοινό βλέπει απολύσεις και ακυρώσεις εκπομπών, αλλά δεν μπορεί να γνωρίζει πόσα ρεπορτάζ δεν γράφτηκαν ποτέ και πόσες πρωτοβουλίες εγκαταλείφθηκαν προληπτικά.

Σε καθεστώτα όπως η Ρωσία και η Τουρκία, η απόσυρση των ελίτ από τον δημόσιο χώρο προηγήθηκε της πλήρους αυταρχικής παγίωσης. Κάτι αντίστοιχο αρχίζει να διαφαίνεται και στις ΗΠΑ. Η αποστασιοποίηση μεγάλων δωρητών, η συρρίκνωση της νομικής στήριξης προς την αντιπολίτευση και η απομάκρυνση επιχειρήσεων από προοδευτικές πρωτοβουλίες δημιουργούν μια άνιση πολιτική αρένα πολύ πριν από την ημέρα της κάλπης.

Οι ανασχετικοί παράγοντες και το παράθυρο ευκαιρίας

Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, ο ανταγωνιστικός αυταρχισμός δεν είναι μονόδρομος. Η Ιστορία προσφέρει παραδείγματα ανατροπής, ακόμη και υπό εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες. Στην Ινδία, το καθεστώς έκτακτης ανάγκης της Ίντιρα Γκάντι κατέρρευσε στις κάλπες το 1977. Στη Μαλαισία, μια αυταρχική κυριαρχία δεκαετιών έληξε μέσω εκλογών το 2018. Στην Πολωνία, η αντιπολίτευση επανήλθε στην εξουσία το 2023, παρά τον εκτεταμένο έλεγχο θεσμών και Μέσων από την κυβέρνηση.

Σε σύγκριση με πολλές από αυτές τις χώρες, η αμερικανική αντιπολίτευση διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα. Η Δικαιοσύνη παραμένει πιο ανεξάρτητη, οι Ένοπλες Δυνάμεις διατηρούν υψηλό βαθμό επαγγελματισμού και η ομοσπονδιακή δομή προσφέρει εναλλακτικά κέντρα ισχύος. Επιπλέον, η δημοτικότητα του ίδιου του Προέδρου δεν είναι συντριπτική, στοιχείο που ιστορικά δυσκολεύει τη μόνιμη αυταρχική εδραίωση.

Η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας ως εξωτερική προβολή του αυταρχισμού

Η εσωτερική διολίσθηση αποκτά διεθνή διάσταση με τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας. Το κείμενο αυτό δεν πρέπει να διαβαστεί ως τεχνικό εγχειρίδιο πολιτικής, αλλά ως ιδεολογική διακήρυξη. Για πρώτη φορά, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζονται όχι ως εγγυητής της φιλελεύθερης τάξης, αλλά ως δύναμη που είναι πρόθυμη να προωθήσει ένα ανελεύθερο διεθνές περιβάλλον.

Η σιωπή της στρατηγικής απέναντι στην Κίνα και η περιορισμένη αναφορά στη Ρωσία είναι ενδεικτικές. Αντί για τον παραδοσιακό ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων, το κείμενο εστιάζει στις πολιτισμικές και ιδεολογικές συγκρούσεις εντός της Δύσης. Η Ευρώπη παρουσιάζεται όχι ως αυτονόητος σύμμαχος, αλλά ως χώρος που χρειάζεται πολιτική «διόρθωση». Η λογική αυτή θυμίζει τον τρόπο με τον οποίο η Ρωσία προβάλλει την έννοια της «κυριαρχικής δημοκρατίας» και χρησιμοποιεί την εξωτερική πολιτική για να στηρίξει ιδεολογικά συγγενή καθεστώτα.

Η Ευρώπη στο επίκεντρο του νέου ρίσκου

Η αμερικανική αυταρχική διολίσθηση δεν αποτελεί εσωτερική υπόθεση των ΗΠΑ. Μετατρέπεται σε στρατηγικό παράγοντα που απειλεί τη συνοχή της Δύσης και την ίδια τη λειτουργία των ευρωπαϊκών Δημοκρατιών. Οι πρώτες δοκιμές παρέμβασης σε χώρες της Λατινικής Αμερικής δείχνουν πρόθεση χρήσης οικονομικής και πολιτικής ισχύος για την ενίσχυση ανελεύθερων συμμάχων.

Ένα ανοιχτό παράθυρο για το μέλλον

Το πιθανότερο σενάριο για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι ούτε η άμεση εγκαθίδρυση πλήρους αυταρχικού καθεστώτος ούτε η γρήγορη επιστροφή στη θεσμική κανονικότητα. Πιο ρεαλιστική μοιάζει μια παρατεταμένη περίοδος αστάθειας, όπου αυταρχικές ροπές και δημοκρατικά αντανακλαστικά θα συνυπάρχουν. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί λιγότερο από τη σκληρότητα της κυβέρνησης και περισσότερο από το αν αρκετοί πολίτες και θεσμοί θα συνεχίσουν να δρουν σαν να έχει νόημα η προσπάθεια.

Η διαχείριση της παρούσας κρίσιμης καμπής απαιτεί από τις δημοκρατικές δυνάμεις στις Ηνωμένες Πολιτείες —συμπεριλαμβανομένων των πολιτών, των θεσμών και των πολιτικών ελίτ— μια στάση διττή αλλά αναγκαία: αφενός, τη νηφάλια αναγνώριση της αυξανόμενης αυταρχικής παρέκκλισης· αφετέρου, τη συνειδητή αποφυγή της παραίτησης, η οποία ενέχει τον κίνδυνο μετατροπής μιας δυνητικής κρίσης σε μη αναστρέψιμη πραγματικότητα.

Η ιστορική εμπειρία καταδεικνύει ότι η παγίωση ανταγωνιστικών αυταρχικών καθεστώτων σπάνια επιτυγχάνεται αποκλειστικά μέσω της καταστολής. Συχνότερα, εγκαθιδρύεται σταδιακά, μέσω της σταθερής αποδυνάμωσης των μηχανισμών δημοκρατικής συμμετοχής και της αποστράτευσης πολιτικών και κοινωνικών δρώντων. Υπό συνθήκες θεσμικής ασυμμετρίας, η συνέχιση της πολιτικής δράσης —μέσω υποψηφιοτήτων, νομικών παρεμβάσεων, δημοσιογραφικής επιτήρησης και κοινωνικής κινητοποίησης— εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα αναχαίτισης της αυταρχικής εδραίωσης.

Το τελικό αποτέλεσμα της τρέχουσας μεταβατικής φάσης δεν είναι προδιαγεγραμμένο. Θα εξαρτηθεί όχι αποκλειστικά από τη συγκεντρωτική ισχύ της εκτελεστικής εξουσίας, αλλά κυρίως από τη βούληση και την επιμονή δημοκρατικών υποκειμένων να αξιοποιήσουν τα —έστω περιορισμένα— περιθώρια θεσμικής αμφισβήτησης που εξακολουθούν να υπάρχουν.

Η επιτυχής αντιμετώπιση αυτής της κρίσης προϋποθέτει την ταυτόχρονη αναγνώριση δύο πραγματικοτήτων: ότι η αμερικανική δημοκρατία υφίσταται σημαντική διάβρωση και ότι, παρά ταύτα, διατηρεί ακόμη λειτουργικούς μηχανισμούς πολιτικής ανατροφοδότησης και δυνατότητες ανανέωσης των όρων του δημοκρατικού ανταγωνισμού.

Ukraine and the EU should stand firm and come up with a proper peace plan for peace between Ukraine and Russia

"EUROPEAN INTEREST", 24/11/2025

www.europeaninterest.eu/ukraine-and-the-eu-should-stand-firm-and-come-up-with-a-proper-peace-plan-for-peace-between-ukraine-and-russia/

ByTheodoros Tsikas

On Thursday, November 20th, the Trump’s administration published 28 points for peace between Ukraine and Russia negotiated secretly with Russia without Ukraine and the EU. The US asked Ukraine to accept them by 27th of November without discussion. These points seem to have been dictated by Putin and resemble more a capitulation project rather than a peace project.

This is the darkest hour for Ukraine and for the EU. Our destinies, our freedom and dignity are intertwined, we will defend them together, or we will lose them together.

On Friday night, President Zelensky spoke to Ukrainians to recall his engagement for Ukraine’s sovereignty and independence. He affirmed that dignity and freedom of the Ukrainians cannot be neglected.

Kaja Kallas, the High Representative of the EU and several heads of States and Governments of the EU expressed their concerns and the requirement that any solution concerning Europe shall be taken with Ukraine and the EU. On November 22nd, several Heads of State and Government, the president of the European Council and the President of the European Commission issued a statement on Ukraine that welcomes in very diplomatic terms the US plan and restate their support for Ukraine. The time for cowardice is over, and courage and determination are needed to avoid being overwhelmed.

Ukraine and EU countries must strongly reject the attempt to impose the yoke of dictatorship on our continent: because that is what this plan is about, reducing us and Ukraine to puppets. Our governments must know how to react, to awaken our public opinion, which has often been left in the hands of propaganda, lacking the courage to overcome our powerlessness and show the way to truly take back control of our destiny and defend our freedom, our democracy, and our values.

We should ask the European Union:

• To fully support to Ukraine and Ukrainians to protect their sovereignty.
• To maintain the sanctions towards Russia as long as the war of aggression continues,
• To require a ceasefire which must be in place for starting any further negotiation because a peace agreement cannot be discussed under daily bombings,
• To immediately use the frozen Russian assets to support Ukraine. To this end, member states should be jointly liable together with Belgium in case of legal challenges.

We note the return to Great Power Politics. The EU cannot survive in this new reality if it remains divided. The rise of nationalism within the EU and the sovereignist approach of some member states tend to paralyse imminent joint action in the field of foreign policy and defence. If we do not overcome it, we cannot bring effective political support to Ukraine either. It is only by strengthening European sovereignty and uniting in a true federation that we can be free and secure in Europe.

If we want to be credible in that moment, and give an opportunity to Ukraine to negotiate, Ukraine and the EU shall come up with an alternative proposal to the 28 points plan of the US administration.

This proposal can be based on the principle already stated by Ukraine and the EU:

• Ukraine’s struggle for freedom constitutes an essential element for the maintenance of security and freedom in Europe ;
• The respect of International Law, including the jurisdiction of the International Court of Justice, must be fully part of the agreement, and convicted break through must be judged
• Any diplomatic initiative must include full recognition of Ukrainian sovereignty and respect for legitimate borders
• The potential exchange of territories must be discussed in presence directly by the two parts of the conflict, respecting international rules
• Ukraine shall keep its rights to defend itself and, as a sovereign state, decide on its own army
• A peace treaty shall contain elements on how to finance the reconstruction of Ukraine

As European integration experience shows, building peace requires democracy, respect of the Rule of Law and institutions that guarantee peace.

In the darkest hour, it is time for our EU governments to understand that they will only survive if they have a common project, only if they understand that it is time for true unity, that they must face together, as a single state, the powerful enemies who seek to destroy us.

In the darkest hour, it is time to relaunch the path towards federation. It is time to create the United States of Europe.

Author profile

Theodoros Tsikas

Mr. Theodoros TSIKAS is a Political Scientist - International Relations Expert, Vice-President of the Greek Union for the Federation of Europe – EEnOE/              UEF Greece

"Η Ευρώπη απέναντι στον τραμπισμό και την ευρωπαϊκή ριζοσπαστική Δεξιά"

"ΕΘΝΟΣ"- ethnos.gr

Άρθρο των Θόδωρου Τσίκα και Μαρωβήτας Νικολαϊδου

www.ethnos.gr/opinions/article/385668/heyrophapenantistontrampismokaithneyropaikhrizospastikhdexia

Βρίσκονται οι ΗΠΑ στο χείλος εμφύλιου πολέμου; 

"ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ"

www.metarithmisi.gr/content/briskontai-oi-epa-sto-kheilos-emphuliou-polemou

 Θόδωρος Τσίκας/ Μαρωβήτα Νικολαΐδου

Στη δημόσια συζήτηση ο όρος "εμφύλιος πόλεμος" χρησιμοποιείται συχνά με ευκολία, όμως κάθε μορφή πολιτικής βίας ή κάθε τραγικό γεγονός δεν είναι προάγγελος εσωτερικής σύγκρουσης. Ένας εμφύλιος πόλεμος, σύμφωνα με τους κορυφαίους μελετητές, είναι μια κρατική ένοπλη σύγκρουση μεταξύ κυβέρνησης και οργανωμένης εσωτερικής αντιπολίτευσης που οδηγεί σε τουλάχιστον 1.000 θανάτους σε πεδία μαχών.

Αυτό το όριο των θυμάτων είναι κρίσιμο: είναι αυτό που διαχωρίζει τον εμφύλιο πόλεμο από άλλες μορφές πολιτικής βίας, όπως η τρομοκρατία ή οι μεμονωμένες επιθέσεις. Επιπλέον, για να μιλήσουμε για εμφύλιο πόλεμο, πρέπει να υπάρχουν απώλειες και από τις δύο πλευρές της σύγκρουσης. Διαφορετικά, πρόκειται για μονόπλευρη βία, που στην ακραία της εκδοχή μπορεί να εξελιχθεί σε γενοκτονία.

Επίσης, ο εμφύλιος πόλεμος προϋποθέτει ένα θεμελιώδες πολιτικό διακύβευμα: μια ασυμβατότητα σχετικά με την εξουσία ή την επικράτεια μεταξύ κυβέρνησης και ομάδας οργανωμένης αντιπολίτευσης.

Χωρίς τα παραπάνω χαρακτηριστικά μιλάμε απλώς για πολιτική βία – φαινόμενο που, όπως γνωρίζουμε, είναι διαχρονικό στην αμερικανική Ιστορία. Ακόμη και συγκλονιστικά γεγονότα, όπως η δολοφονία του Charlie Kirk , όσο δραματικά κι αν είναι, δεν επαρκούν από μόνα τους για να μιλήσουμε για εμφύλιο πόλεμο.

Τι πυροδοτεί έναν εμφύλιο πόλεμο;

Παρά τη διάχυτη εντύπωση ότι η πολιτική πόλωση ή η ιδεολογική αντιπαράθεση αποτελούν τους βασικούς καταλύτες ενός εμφυλίου, η έρευνα δείχνει ότι χρειάζεται να ισχύουν κάποιες από τις εξής προϋποθέσεις και δομικές αδυναμίες: χαμηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, αδύναμη ή ανίσχυρη κεντρική κυβέρνηση, ύπαρξη ασφαλών καταφυγίων –όπως ορεινές ή δυσπρόσιτες περιοχές όπου μπορούν να επιχειρούν αντάρτες– και πρόσβαση σε εκμεταλλεύσιμους φυσικούς πόρους.

Συχνά απαιτείται και ένας κύκλος καταστολής και αντίδρασης: η κρατική βία οδηγεί σε μαζικές διαμαρτυρίες, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις κλιμακώνονται σε ένοπλη εξέγερση. Ακόμη κι έτσι, όμως, οι περισσότερες κρίσεις καταλήγουν σε κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας , όχι σε πόλεμο.

Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο στοιχείο της αμερικανικής περίπτωσης:
 

Οι ΗΠΑ δεν είναι αδύναμο κράτος ούτε οικονομία σε κατάρρευση. Η θεσμική τους αρχιτεκτονική βασίζεται σε ένα σύστημα ελέγχων και ισορροπιών που σχεδιάστηκε από τους Ιδρυτές με σκοπό να αποτρέψει την αυθαιρεσία, είτε προερχόμενη από το Κογκρέσο είτε από την εκτελεστική εξουσία.

Οι Ιδρυτές υποπτεύονταν τόσο την εκτελεστική αυθαιρεσία όσο και την «τυραννία της νομοθετικής εξουσίας». Η αρχιτεκτονική του Συντάγματος προϋποθέτει ότι κάθε λειτουργία θα προστατεύει τα όρια και τα προνόμιά της. Όταν όμως η κομματική πόλωση υπερκαλύπτει τον θεσμικό ρόλο, οι έλεγχοι ατονούν και η εξουσία τείνει να μετατοπίζεται προς το εκτελεστικό σκέλος.

Σήμερα, η εκτελεστική εξουσία διαθέτει περισσότερα από 120 νομοθετικά εργαλεία «έκτακτης ανάγκης» που της επιτρέπουν να επιβάλει δασμούς, να αναστέλλει εμπορικές συμφωνίες, να ρυθμίζει την τεχνολογία και να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς προηγούμενη κοινοβουλευτική έγκριση. Το αποτέλεσμα είναι ότι κρίσιμες πολιτικές μάχες διεξάγονται όλο και περισσότερο στα δικαστήρια, όχι στους δρόμους.

Η πολιτική βία στις ΗΠΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια χώρα που από τη γέννησή της γνώρισε ανά περιόδους ξεσπάσματα πολιτικής βίας. Από την «εξέγερση του ουίσκι» το 1791, το «αιματοβαμμένο Κάνσας» πριν τον Εμφύλιο , μέχρι τα κύματα τρομοκρατικών επιθέσεων των αναρχικών στις αρχές του 20ού αιώνα, η αμερικανική ιστορία είναι γεμάτη στιγμές όπου η πολιτική αντιπαράθεση πήρε βίαιη μορφή.

Ο ίδιος ο Εμφύλιος Πόλεμος του 1861–1865 αποτελεί ακραίο ιστορικό παράδειγμα: μια αποσχιστική σύγκρουση μεγάλης κλίμακας, με μαζικές στρατιωτικές αποστασίες, εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και τελική νίκη του Βορρά – μια έκβαση που, σύμφωνα με τις μελέτες, είναι η συνηθέστερη στους εμφυλίους πολέμους. Η περίοδος της Ανασυγκρότησης που ακολούθησε δεν έφερε αμέσως ειρήνη· αντίθετα, πολιτική και φυλετική βία συνέχισαν να μαστίζουν τον Νότο, με στοχοποίηση Ρεπουμπλικανών και των πρόσφατα απελευθερωμένων Αφροαμερικανών.

Η δεκαετία του 1960 και οι αρχές του 1970 αποτελούν ακόμη ένα κομβικό παράδειγμα: καθημερινές συγκρούσεις σε πανεπιστημιουπόλεις, η βομβιστική επίθεση στο Καπιτώλιο από την Weather Underground (εγχώρια τρομοκρατική οργάνωση), αλλά και οι εμβληματικές πολιτικές δολοφονίες του John F. Kennedy, του Martin Luther King Jr. και του Robert F. Kennedy .

Ίσως όμως η περίοδος που μοιάζει περισσότερο με τη σημερινή να είναι οι αρχές του 20ού αιώνα: τότε, οι ΗΠΑ γνώρισαν τρομοκρατικές ενέργειες αναρχικών, όπως η βομβιστική επίθεση στη Wall Street το 1920 που σκότωσε 38 ανθρώπους, η δολοφονία του Προέδρου William McKinley το 1901, καθώς και κύματα βομβιστικών επιθέσεων κατά βιομηχάνων. Παράλληλα, η χώρα αντιμετώπισε αναβίωση της Κου Κλουξ Κλαν και μαζικές κρατικές επιχειρήσεις καταστολής όπως οι Επιχειρήσεις Palmer και ο Πρώτος Κόκκινoς Τρόμος.

Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι όλες αυτές οι περίοδοι χαρακτηρίζονταν από υψηλότερα επίπεδα βίας και πόλωσης από ό,τι η σημερινή εποχή – χωρίς όμως να οδηγήσουν σε εμφύλιο πόλεμο. Η ιστορία δείχνει ότι η αμερικανική δημοκρατία έχει αντέξει πολύ πιο ακραίες κρίσεις χωρίς να διαρραγεί.

Ο φόβος του αμερικανικού εμφυλίου 

Ακόμη κι αν η επιστημονική βιβλιογραφία απορρίπτει την ιδέα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στο χείλος εμφυλίου, οι φόβοι μπορεί να αποκτήσουν δική τους δυναμική. Η έντονη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης και η συζήτηση στα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι η χώρα βρίσκεται σε πορεία σύγκρουσης. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η εντύπωση δεν αντικατοπτρίζει την πλειοψηφία της κοινής γνώμης.

Εθνική έρευνα του 2023 κατέγραψε ότι μόλις το 5,7% των Αμερικανών συμφωνεί έντονα ή πολύ έντονα με τη δήλωση ότι «θα υπάρξει εμφύλιος πόλεμος τα επόμενα λίγα χρόνια». Ακόμη λιγότεροι –μόνο το 3,8%– πιστεύουν ότι «ένας εμφύλιος πόλεμος είναι αναγκαίος για να μπει τάξη». Με απλά λόγια, η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών ούτε περιμένει ούτε επιθυμεί μια τέτοια εξέλιξη. Η ίδια έρευνα επαναλήφθηκε το 2024, επιβεβαιώνοντας τα ευρήματα.

Αυτό το χάσμα μεταξύ διαδικτυακής ρητορικής και πραγματικών στάσεων δείχνει ότι η «κρίση» που συζητείται στα media είναι σε μεγάλο βαθμό επικοινωνιακό φαινόμενο – όχι μια υπαρξιακή απειλή που αντανακλάται στην κοινωνία.

Στην πραγματικότητα, η «μάχη» διεξάγεται σε μεγάλο βαθμό στις αίθουσες δικαστηρίων. Το Ανώτατο Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει για την ερμηνεία της εκτελεστικής εξουσίας, την απομάκρυνση αξιωματούχων ανεξάρτητων αρχών, τα όρια των εκτελεστικών διαταγμάτων και την κανονιστική εξουσία των υπηρεσιών.

Κάθε απόφαση ανακατανέμει ισχύ ανάμεσα σε Πρόεδρο και Κογκρέσο, καθορίζοντας την ισορροπία της δημοκρατίας χωρίς να πέσει ούτε ένας πυροβολισμός.

Όχι, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βρίσκονται στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου

Το πραγματικό ρίσκο σήμερα δεν είναι ένας νέος εμφύλιος πόλεμος, αλλά η αύξηση μεμονωμένων πράξεων βίας που ενισχύονται από τα social media και διαβρώνουν την κοινωνική συνοχή. Παρά την έντονη πόλωση, η αμερικανική κοινωνία δεν βρίσκεται στα πρόθυρα εμφυλίου.

Η πρόκληση είναι θεσμική: κάθε κρίση ενισχύει τις εξουσίες της εκτελεστικής εξουσίας, δημιουργώντας τον κίνδυνο ενός μοντέλου «προεδρικής κυβέρνησης» με αδύναμα αντίβαρα. Ο διάλογος, η θεσμική αντιπαράθεση και η ειρηνική διαφωνία εξακολουθούν ως ένα βαθμό να αποτελούν τον πυρήνα του «αμερικανικού πειράματος».

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας-Διεθνολόγος, Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για την Ομοσπονδία της Ευρώπης-ΕΕνΟΕ ------- **Η Μαρωβήτα Νικολαΐδου είναι Επικοινωνιολόγος-Πολιτική Επιστήμονας, υπεύθυνη Επικοινωνίας της Ελληνικής Ένωσης για την Ομοσπονδία της Ευρώπης-ΕΕνΟΕ

Η  Γαλλία αναζητά συναινέσεις

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "One Voice", 11/9/2025

1voice.gr/i-gallia-anazita-synaineseis/

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΤΣΙΚΑ*

Το μεγάλο χρέος και το σοβαρό έλλειμμα της γαλλικής οικονομίας έφτασαν σε σημείο μη επιστροφής. Οι αγορές δείχνουν την ανησυχία τους, ανεβάζοντας το κόστος δανεισμού της χώρας πάνω από αυτό της Ελλάδας και της Ιταλίας. Όλοι σχεδόν συμφωνούν ότι πρέπει να ληφθούν κάποια μέτρα. Διαφωνούν όμως για το μείγμα.

Στην κατακερματισμένη γαλλική Εθνοσυνέλευση (Βουλή) δεν αρκούν μόνο οι δυνάμεις του κεντρώου συνασπισμού γύρω από τον πρόεδρο Μακρόν, και αυτών της συντηρητικής Δεξιάς με την παράδοση του Ντε Γκωλ και του Σαρκοζύ, για να στηριχθεί η νέα κυβέρνηση και ένας προϋπολογισμός διεξόδου από την κρίση.

Ο ένας βραχίονας της εκτελεστικής εξουσίας, με πολλές εξουσίες, ο Πρόεδρος, παραμένει. Αυτός  διόρισε τον νέο πρωθυπουργό. Ο νέος πρωθυπουργός και η νέα κυβέρνηση δεν είναι υποχρεωμένοι στο γαλλικό πολιτικό σύστημα να ζητήσουν ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή. Πρέπει όμως να μην ανατραπούν από πρόταση μομφής της αντιπολίτευσης και φυσικά να περνάνε κάποια νομοσχέδια και βεβαίως τον Προϋπολογισμό.

Άρα ο νέος πρωθυπουργός, θα πρέπει να αναζητήσει την ανοχή -αν όχι την στήριξη- και των σοσιαλιστών. Αυτό βέβαια θα σημαίνει και πλήρη ρήξη των τελευταίων με τη λαϊκιστική Αριστερά του Μελανσόν. Η “κυβερνητική υπευθυνότητα” δεν μπορεί να συνδυαστεί με συνεχείς διαμαρτυρίες, είτε από ορισμένες δυνάμεις της Αριστεράς, είτε από την ακροδεξιά της Λεπέν.

Προσφάτως ο ηγέτης των σοσιαλιστών δήλωσε: “Είμαστε έτοιμοι να κυβερνήσουμε”. Και για να δείξουν την ετοιμότητα τους, οι σοσιαλιστές πρότειναν ένα δικό τους πακέτο μεταρρυθμίσεων και περικοπών, ως λύση του οικονομικού προβλήματος. Βέβαια αυτό είναι το μισό (περίπου 22 δισ.) σε σχέση με αυτό που πρότεινε ο παραιτηθείς πρωθυπουργός Μπαϊρού (περίπου 44 δισ.). Δείχνει όμως την διάθεση των σοσιαλιστών να εμπλακούν σοβαρά σε διαπραγματεύσεις.

O Σεμπαστιάν Λεκορνύ, που επελέγη για την πρωθυπουργία, υπήρξε βασικός υπουργός, έχει επιβιώσει όλων των ανασχηματισμών και βρίσκεται πολύ κοντά στον Μακρόν. Στόχος του Προέδρου είναι αυτή η κυβέρνηση (ή και κάποια άλλη) να προχωρήσει, χωρίς να χρειαστεί να πάει σε βουλευτικές εκλογές μέχρι το 2027 που είναι προγραμματισμένες οι προεδρικές, ώστε αυτές να γίνουν ταυτόχρονα.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας -Διεθνολόγος, Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για την Ομοσπονδία της Ευρώπης (ΕΕνΟΕ)

Ο Πούτιν προκαλεί, η Ευρώπη πρέπει να ανασυνταχθεί

ANATROPI News 

www.anatropinews.gr/2025/09/11/%ce%bf-%cf%80%ce%bf%cf%8d%cf%84%ce%b9%ce%bd-%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b5%ce%af-%ce%b7-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%8e%cf%80%ce%b7-%cf%80%cf%81%ce%ad%cf%80%ce%b5%ce%b9-%ce%bd%ce%b1-%ce%b1%ce%bd/

Τα ρωσικά χτυπήματα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (κατασκευής του Ιράν) στην Πολωνία, δείχνουν ότι ο Πούτιν θέλει να δοκιμάσει τα όρια των ευρωπαϊκών χωρών και να αξιοποιήσει την απόσταση μεταξύ του Τραμπ και της Ευρώπης.

Η αμφιθυμία που έχει δείξει ο Αμερικανός πρόεδρος ως προς την υλοποίηση των δεσμεύσεων των ΗΠΑ προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, η διακηρυγμένη θέση του για μείωση των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη, η επιδίωξη του για αμερικανο-ρωσική οικονομική, εμπορική και ενεργειακή συμφωνία, ακόμα και σε βάρος της Ουκρανίας, έχουν ενθαρρύνει το αυταρχικό καθεστώς Πούτιν στα επεκτατικά σχέδια του.

Ο στόχος της “Μεγάλης Ρωσίας”, η ανασύσταση της ρωσικής αυτοκρατορίας, η διαμόρφωση μιας ευρείας ζώνης επιρροής της Μόσχας με κράτη-δορυφόρους γύρω της, αποτελεί συνεκτική ουσία για την ρωσική ηγετική ομάδα. Επενδύει σε αυτόν μακροπρόθεσμα και επιβιώνει από αυτόν. Δεν εξαντλείται μόνο στην Ουκρανία και η υλοποίηση του θα συνεχιστεί και μετά την όποια “διευθέτηση” της ουκρανικής κρίσης, όποτε κι αν αυτή επιτευχθεί. 

Το καλύτερη αντιμετώπιση είναι η συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής στήριξης της Ουκρανίας, και η επιβολή νέων κυρώσεων, όπως η επιβολή δασμών στα ρωσικά προϊόντα και κυρώσεων στις χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν  πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Ρωσία, χρηματοδοτώντας έτσι την ρωσική πολεμική μηχανή. Μόνο έτσι θα υποχρεωθεί κάποια στιγμή ο Πούτιν να έρθει σε σοβαρή διαπραγμάτευση και θα δοθεί στην Ουκρανία δυνατότητα να διαπραγματευθεί με αξιοπρέπεια και να μην οδηγηθεί σε παράδοση και υποταγή.

Η συμμετοχή των ΗΠΑ στα παραπάνω μέτρα θα ήταν σημαντική. Ήδη αυτά προβλέπονται σε σχέδιο νόμου που έχει ετοιμαστεί από Αμερικανούς βουλευτές και γερουσιαστές. Αν όμως ο Τραμπ θελήσει να αγνοήσει την ανάγκη να στηριχτεί η ανεξαρτησία και η εδαφική ακεραιότητα μιας χώρας, τότε η Ευρώπη θα χρειαστεί να το κάνει μόνη της.

Σε αυτό το πεδίο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμμάχους: τη Βρετανία, τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα. Αυτές οι χώρες βλέπουν τη συμμαχία των αυταρχικών ηγετών και των επεκτατικών καθεστώτων να διαμορφώνεται: Ρωσία, Κίνα, Ιράν, Βόρεια Κορέα. 

Η αλήθεια είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνειδητοποιήσει την ανάγκη να αναδειχθεί σε μια γεωπολιτική δύναμη και έχει αρχίσει -έστω και αργοπορημένα- να κάνει βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Η προσπάθεια να δημιουργηθεί κοινό σύστημα αμυντικών προμηθειών και η συγκρότηση κοινής ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας είναι οι πρώτες πράξεις. Δεν επαρκούν όμως και κυρίως πρέπει να επιταχυνθούν.

Η κοινή ευρωπαϊκή Άμυνα δεν πρέπει να είναι απλώς το άθροισμα των επιμέρους αμυντικών συστημάτων των κρατών-μελών της Ε.Ε. Πρέπει να υπάρξει κοινός ευρωπαϊκός αμυντικός σχεδιασμός, συμφωνία στο πώς θα αξιοποιηθούν οι νέες στρατιωτικές δυνατότητες, ποιοι είναι οι στόχοι και ποιες οι απειλές και βεβαίως κάτι σαν ευρωπαϊκό Γενικό Επιτελείο. Με λίγα λόγια, ενιαία πολιτική-στρατιωτική διοίκηση των ευρωπαϊκών δυνάμεων.

Η βασική προϋπόθεση για να γίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση ισχυρή διεθνής δύναμη, είναι να αποκτήσει πραγματικά Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας. Αυτή όμως δεν θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί όσο συνεχίζεται το σημερινό σύστημα λήψης αποφάσεων που απαιτεί ομοφωνία. Δεν μπορεί μόνο μία χώρα, όπως κάνει συστηματικά η Ουγγαρία του Όρμπαν, να έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει τις πρωτοβουλίες των άλλων κρατών-μελών. Ένα πιο ευέλικτο σύστημα αποφάσεων που θα μπορούν να λαμβάνονται κατά πλειοψηφία, είναι αναγκαίο.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος, Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για την Ομοσπονδία της Ευρώπης (ΕΕνΟΕ)

"ΕΘΝΟΣ"- ethnos.gr , 9/9/2025

www.ethnos.gr/opinions/article/380223/tokalodiodenproxoraxorisoriothethshhsynennohsh

Το καλώδιο δεν προχωρά χωρίς οριοθέτηση ή συνεννόηση