Από τα πογκρόμ του ’90 στην κάλπη της Σαξονίας: Η νέα ακροδεξιά διαδρομή της Γερμανίας/ συνέντευξη στο parallaxi mag Θεσσαλονίκης

Από τα πογκρόμ του ’90 στην κάλπη της Σαξονίας: Η νέα ακροδεξιά διαδρομή της Γερμανίας 

H ατελής επανένωση, το αίσθημα του «πολίτη δεύτερης κατηγορίας» και τα ξενοφοβικά αντανακλαστικά δεκαετιών. 

https://parallaximag.gr/epikairotita/diethni/apo-ta-pogkrom-toy-039-90-stin-kalpi-tis-saxonias-i-akrodexia-diadromi-tis-germanias-mechri-tin-epikratisi-toy-afd

 Θ. Τσίκας: Η ανατολικογερμανική ταυτότητα και το αίσθημα του «πολίτη δεύτερης κατηγορίας» 

Ο Θοδωρής Τσίκας είναι Διεθνολόγος και Πολιτικός Επιστήμονας, με πολυετή πείρα στην ανάλυση της ευρωπαϊκής πολιτικής, των διεθνών συσχετισμών και της δυναμικής των κομματικών συστημάτων. Η συμβολή του στην παρούσα έρευνα είναι καθοριστική, καθώς επιχειρεί μια βαθιά ακτινογραφία στο πολιτικό και γεωπολιτικό υπόβαθρο της γερμανικής ακροδεξιάς. Αναλύει πώς οι εσωτερικοί συσχετισμοί της Γερμανίας συνδέονται με τις διεθνείς πιέσεις (όπως η τακτική του Ντόναλντ Τραμπ και της Ρωσίας του Βλαντιμίρ Πούτιν) και εξηγεί γιατί η άνοδος του AfD στην Ανατολική πλευρά της χώρας, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής και γεωπολιτικής πρόκλησης. 

-Κ. Τσίκα, παρατηρούμε μια διαχρονική πολιτική και κοινωνική ιδιαιτερότητα στα ανατολικά κρατίδια της Γερμανίας. Πώς διαμορφώθηκε αυτή η ανατολικογερμανική ταυτότητα μετά την επανένωση;  

Θοδωρής Τσίκας: Μετά το 1990 - 91 παρέμεινε μια ιδιαίτερη ανατολικογερμανική ταυτότητα στους κατοίκους της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΛΔΓ). Αυτό συνέβη διότι, ουσιαστικά, οι άνθρωποι αυτοί «προσαρτήθηκαν» στη Δυτική Γερμανία. Με τα χρόνια δημιουργήθηκε σε ένα τμήμα των πολιτών η αίσθηση ότι αντιμετωπίζονται ως «πολίτες δεύτερης κατηγορίας». Αυτό δεν είναι απολύτως ακριβές βέβαια από οικονομικής απόψεως, καθώς έγιναν τεράστιες επενδύσεις και χρηματοδοτήσεις από τα δυτικά προς τα ανατολικά κρατίδια. Αλλά σημασία δεν έχει πάντα τι είναι αντικειμενικά ακριβές, αλλά το προσλαμβάνουν οι ίδιοι οι πολίτες. 

-Ποιος ήταν ο ρόλος της Άνγκελα Μέρκελ σε αυτή τη σχέση Ανατολής και εξουσίας;

  Θ.Τ.: Η Μέρκελ ως γεννημένη Ανατολικογερμανίδα, είχε μια ιδιαίτερη σημασία. Λόγω της καταγωγής της, είχε τον τρόπο να απευθύνεται στους κατοίκους αυτών περιοχών και να τους χειρίζεται. Οι πολίτες στην Ανατολική Γερμανία τη θεωρούσαν - μέσα σε εισαγωγικά - «δική τους» στην κορυφή της εξουσίας, γεγονός που λειτουργούσε ως ένας συνδετικός κρίκος.

 Ξενοφοβία χωρίς... μετανάστες: Η καλλιέργεια του φόβου 

-Βλέπουμε μια έξαρση αντιμεταναστευτικών κινητοποιήσεων στην Ανατολική Γερμανία, από το Ρόστοκ το 1992 μέχρι το Τσέμνιτς το 2018. Πού οφείλεται αυτό το φαινόμενο; 

 Θ.Τ.: Σε ανθρώπους που βρίσκονται σε δύσκολη οικονομική και κοινωνική κατάσταση είναι πάντα εύκολο να εμφυσήσεις έναν «εχθρό» - ότι φταίει ο μετανάστης, ο ξένος που έρχεται και σου παίρνει τη δουλειά κλπ. Όμως εδώ υπάρχει μια τεράστια ιδιαιτερότητα: αυτή η φοβία δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική εμπειρία των κατοίκων στα ανατολικά κρατίδια. Η παρουσία των μεταναστών στη Σαξονία και τις γύρω περιοχές είναι πολύ μικρή, ενώ οι πρόσφυγες είναι ελάχιστοι. Πρόκειται καθαρά για καλλιέργεια φόβου από ακραίες, ακροδεξιές και ρατσιστικές δυνάμεις. Λένε στους πολίτες «έρχονται για να σου πάρουν τη δουλειά», τη στιγμή που η οικονομία της Ανατολικής Γερμανίας υποφέρει από έλλειψη εργατικών χεριών, καθώς οι παραγωγικές ηλικίες μεταναστεύουν προς τα δυτικά. Άλλο πράγμα η πραγματική οικονομία και άλλο η πρόσληψη της πραγματικότητας από τον πολίτη, που χρησιμοποιεί την ακροδεξιά ως ψήφο διαμαρτυρίας. 

Το «Τείχος Προστασίας» (Brandmauer) και το μοντέλο των κυβερνήσεων συνασπισμού 

- Πώς επηρεάζει η δομή του γερμανικού πολιτικού συστήματος την ενίσχυση των άκρων; 

 Θ.Τ.: Η Γερμανία δεν είχε ποτέ μονοκομματικές κυβερνήσεις· στηρίζεται πάντα σε κυβερνήσεις συνεργασίας, τόσο σε ομοσπονδιακό όσο και σε κρατιδιακό επίπεδο. Αυτό δημιουργεί μια εικόνα σύγκλισης των βασικών πολιτικών δυνάμεων, όπου οι μεταξύ τους διαφορές θολώνουν λόγω των αναγκαίων συμβιβασμών. Έτσι, οι πιο ακραίες δυνάμεις καταφέρνουν να εμφανίζονται ως πιο «καθαρές» και αιχμηρές. 

-Υπάρχει κίνδυνος το AfD να αναλάβει τη διακυβέρνηση στη Σαξονία - Άνχαλτ ή σε άλλα κρατίδια; 

 Θ.Τ.: Στη Γερμανία υπάρχει ένα ισχυρό πολιτικό ταμπού. Όλα τα δημοκρατικά κόμματα - από τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU) μέχρι την Αριστερά - διατηρούν το λεγόμενο «τείχος προστασίας» (Brandmauer), δηλαδή αρνούνται κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με το AfD. Παρόλο που το AfD ήρθε πρώτο, δεν διαθέτει αυτοδυναμία. Επομένως, είναι πολύ πιθανό τα υπόλοιπα δημοκρατικά κόμματα, είτε με συμμετοχή, είτε με ανοχή, να σχηματίσουν κυβέρνηση συνεργασίας, κρατώντας την ακροδεξιά έξω από την τοπική εξουσία. Καμιά πολιτική δύναμη δεν θα ρισκάρει να κατηγορηθεί ότι άνοιξε ρωγμή στο τείχος για να μπει η ακροδεξιά στην κυβέρνηση. 

Η γεωπολιτική διάσταση: Η στήριξη από Τραμπ και Πούτιν

 -Ποιος είναι ο ρόλος του διεθνούς παράγοντα στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής και γερμανικής ακροδεξιάς;

  Θ.Τ.: Τα ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη ενισχύονται διπλά: Από τον Ντόναλντ Τραμπ και το περιβάλλον του: Στελέχη των Ρεπουμπλικανών ενισχύουν ανοικτά την ακροδεξιά στην Ευρώπη (AfD, Όρμπαν, Λεπέν, Φάρατζ). Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, συνάντησε επισήμως την ηγέτιδα του AfD, Άλις Βάιντελ - την οποία αρνούνται να δουν οι Γερμανοί δημοκρατικοί ηγέτες - δίνοντάς της διεθνή νομιμοποίηση. Παράλληλα, προσωπικότητες όπως ο Ίλον Μασκ προσφέρουν τεράστια ορατότητα σε αυτές τις δυνάμεις μέσω της πλατφόρμας Χ. Από τη Ρωσία του Πούτιν: Πολλά ακροδεξιά κόμματα στηρίζονται, μπολιάζονται και χρηματοδοτούνται από τη Μόσχα. Ειδικά για το AfD υπάρχουν πολλά στοιχεία: στελέχη του καλούνται τακτικά σε δεξιώσεις της Ρωσικής Πρεσβείας και πραγματοποιούν επίσημες επισκέψεις στην πρωτεύουσα της χώρας. Η ενίσχυση αυτών των κομμάτων αποτελεί μέσο πίεσης και αποσταθεροποίησης της Ευρώπης τόσο από την Ουάσιγκτον (επί Τραμπ) όσο και από τη Μόσχα. 

«Επιστρέφει το μαύρο σύννεφο πάνω από την Ευρώπη;»

 -Φτάνουμε στο σημείο όπου το ιστορικό παρελθόν της Γερμανίας αρχίζει να αναβιώνει; Υπάρχει ένα ρητό που λέει πως «το μόνο που χρειάζεται για να ανθίσει το κακό είναι να μην κάνουν τίποτα οι καλοί άνθρωποι». Είμαστε σε αυτό το σημείο;  

Θ.Τ.: Θέλει προσοχή. Η εκτίμηση ότι η Γερμανία οδεύει προς φασιστικοποίηση είναι υπερβολική. Η Σαξονία π.χ. είναι μόλις ένα από τα 16 κρατίδια της Γερμανίας, με πληθυσμό περίπου 2 εκατομμύρια σε σύνολο 84 εκατομμυρίων στη χώρα. Είναι σαν να λέγαμε ότι εκλέξαμε έναν ακροδεξιό δήμαρχο σε μια επαρχιακή πόλη της Ελλάδας. Επιπλέον, η δύναμη της ακροδεξιάς στα δυτικά κρατίδια είναι λιγότερη από τη μισή συγκριτικά με την Ανατολή. Χρειάζεται ασφαλώς εγρήγορση, κινητοποίηση των δημοκρατικών πολιτών και διατήρηση του «τείχους προστασίας» από τα πολιτικά κόμματα, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να φτάνουμε σε καταστροφολογικούς αφορισμούς..