Ελληνοτουρκικά: «Εγρήγορση χωρίς κινδυνολογία» – Τι λέει στο eReportaz ο διεθνολόγος Θόδωρος Τσίκας

Ελληνοτουρκικά: «Εγρήγορση χωρίς κινδυνολογία» – Τι λέει στο eReportaz ο διεθνολόγος Θόδωρος Τσίκας

www.ereportaz.gr/ellinotourkika-egrigorsi-choris-kindynologia-ti-leei-sto-ereportaz-o-diethnologos-thodoros-tsikas/

Ο Θόδωρος Τσίκας αναλύει στο eReportaz τις κινήσεις της Τουρκίας και τα περιθώρια Ελλάδας και Άγκυρας για διάλογο.

Της Μαρίας Τσολακίδου

Η Τουρκία, τα θαλάσσια πάρκα, οι ελληνοτουρκικές διαφορές και το ενδεχόμενο δημιουργίας τετελεσμένων στο πεδίο βρίσκονται στο επίκεντρο της συνέντευξης που παραχώρησε στο eReportaz ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος Θόδωρος Τσίκας, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).

Ο κ. Τσίκας εκτιμά ότι η Αθήνα οφείλει να παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Άγκυρας, χωρίς όμως να οδηγείται σε κινδυνολογία, ενώ υπογραμμίζει πως η Ελλάδα πρέπει να συνδυάζει την αποτροπή με την αναζήτηση πεδίων συνεννόησης. 

Τα θαλάσσια πάρκα και ο κίνδυνος δημιουργίας τετελεσμένων

Τα θαλάσσια πάρκα και ο κίνδυνος δημιουργίας τετελεσμένων

Αναφερόμενος στην τουρκική προσπάθεια να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της από τη θεωρία και τους χάρτες σε πρακτικές κινήσεις επί του πεδίου, ο Θόδωρος Τσίκας επισημαίνει ότι η εξέλιξη χρειάζεται προσοχή, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται με κινδυνολογία.

Όπως εξηγεί, η Τουρκία επιχειρεί μέσω των θαλάσσιων πάρκων να δώσει μια πιο πρακτική διάσταση στις αντιλήψεις της για τον θαλάσσιο χώρο που βρίσκεται στα διεθνή ύδατα. Πρόκειται για μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τον ίδιο, η Αθήνα πρέπει να παρακολουθεί και να αξιολογεί προσεκτικά.

Ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι μια μονομερής διοικητική πράξη δεν σημαίνει αυτομάτως τη δημιουργία ενός νέου νομικού τετελεσμένου.

Ο διεθνολόγος θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό να διαχωρίζονται τρεις έννοιες: διαφωνία, ανταγωνισμός και απειλή. Ελλάδα και Τουρκία έχουν πραγματικές διαφωνίες σε σειρά ζητημάτων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι εχθροί ή ότι κάθε τουρκική κίνηση συνιστά απειλή για την Ελλάδα.

Τα συγκεκριμένα θαλάσσια πάρκα έχουν, κατά τον ίδιο, πολιτική και συμβολική σημασία, καθώς βρίσκονται σε περιοχές όπου υπάρχουν γνωστές ελληνοτουρκικές διαφορές αναφορικά με λειτουργίες, αρμοδιότητες και δικαιώματα στα διεθνή ύδατα. Δεν δημιουργούν, όμως, από μόνα τους νέα κυριαρχικά δικαιώματα. 

«Η Ελλάδα ορθώς πρέπει να υπερασπιστεί τις θέσεις της, αλλά δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει κάθε τουρκική πρωτοβουλία ως προάγγελο κρίσης», είναι το πνεύμα της εκτίμησής του.

Ο κ. Τσίκας υπογραμμίζει ότι η ελληνική πλευρά χρειάζεται εγρήγορση χωρίς κινδυνολογία και αποτροπή χωρίς εχθροποίηση, με βασικό στόχο να μην μετατραπούν οι υφιστάμενες διαφορές σε μια αυτοτροφοδοτούμενη σχέση αντιπαράθεσης.

«Δεν θα έβλεπα την Τουρκία ως έναν αντίπαλο που σχεδιάζει πολλά μέτωπα»

«Δεν θα έβλεπα την Τουρκία ως έναν αντίπαλο που σχεδιάζει πολλά μέτωπα»

Σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο η Τουρκία να ανοίξει ταυτόχρονα πολλά μέτωπα, ο Θόδωρος Τσίκας εκτιμά ότι η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Όπως σημειώνει, η Τουρκία αποτελεί μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη με συμφέροντα σε πολλά διαφορετικά πεδία, από τη Συρία και το Ιράκ έως τη Λιβύη, την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλα αυτά αποτελούν μέτωπα εναντίον της Ελλάδας.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η Άγκυρα έχει σημαντικά συμφέροντα από τη συνεργασία με την Αθήνα. Η οικονομική αλληλεξάρτηση, το εμπόριο, ο τουρισμός, το μεταναστευτικό, η ενέργεια και η συμμετοχή και των δύο χωρών στο ΝΑΤΟ αποτελούν πεδία όπου υπάρχουν κοινά συμφέροντα.

Σε αυτά προσθέτει τη γενικότερη ανάγκη για σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Για τον ίδιο, επομένως, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι να μετρά η Ελλάδα πόσα «μέτωπα» θα μπορούσε να ανοίξει η Άγκυρα, αλλά να καθορίσει τι είδους σχέση θέλει να διαμορφώσει μαζί της.

Η Αθήνα, σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε μια διαρκή λογική αμοιβαίας καχυποψίας και στη δημιουργία κινήτρων που θα καθιστούν τη συνεργασία περισσότερο συμφέρουσα και για τις δύο πλευρές.

«Το μεγαλύτερο λάθος είναι να εγκλωβιστούμε στη λογική του εχθρού»

Ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος θεωρεί ότι το μεγαλύτερο λάθος της ελληνικής πλευράς θα ήταν να εγκλωβιστεί στην αντίληψη ότι απέναντί της βρίσκεται ένας εχθρός και ότι οτιδήποτε είναι θετικό για την Τουρκία είναι αυτομάτως αρνητικό για την Ελλάδα. 

Πρόκειται, όπως σημειώνει, για μια λογική «μηδενικού αθροίσματος», η οποία είναι στρατηγικά αδιέξοδη.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει ασφαλώς να υπερασπίζεται τα δικαιώματα και τις θέσεις της, αλλά παράλληλα πρέπει να έχει την αυτοπεποίθηση να διαπραγματευτεί.

Ο συμβιβασμός, όπως εξηγεί, δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Αντίθετα, αδυναμία είναι να μην μπορεί ένα κράτος να διαπραγματευτεί επειδή φοβάται ότι κάθε παραχώρηση θα εκληφθεί ως ήττα.

Στις ελληνοτουρκικές διαφορές, σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, δεν είναι όλα «άσπρο ή μαύρο». Υπάρχουν ζητήματα στα οποία η ελληνική επιχειρηματολογία είναι ισχυρότερη, άλλα στα οποία η τουρκική πλευρά διαθέτει επιχειρήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλα όπου υπάρχει ποσοστό δικαίου και στις δύο πλευρές.

Η επίλυση μιας διαφοράς μεταξύ δύο κρατών, τονίζει, δεν προϋποθέτει να αποδειχθεί ότι η μία πλευρά έχει δίκιο σε όλα και η άλλη άδικο σε όλα.

Οι «win-win» λύσεις και η ανάγκη αμοιβαιότητας

Οι «win-win» λύσεις και η ανάγκη αμοιβαιότητας

Ο Θόδωρος Τσίκας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έννοια της αμοιβαιότητας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Κάθε πλευρά, όπως αναφέρει, πρέπει να αναγνωρίζει τις εύλογες ανησυχίες της άλλης και να είναι διατεθειμένη να κάνει παραχωρήσεις εκεί όπου αυτό είναι απαραίτητο για μια συνολικά καλύτερη λύση.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσει και την ανάγκη για λύσεις που θα είναι επωφελείς και για τις δύο χώρες, τις λεγόμενες win-win λύσεις.

Αυτό, όπως διευκρινίζει, δεν σημαίνει ότι όλες οι πλευρές παίρνουν όλα όσα θέλουν. Σημαίνει ότι Ελλάδα και Τουρκία μπορούν να αποκομίσουν περισσότερα από μια συμφωνία παρά από τη διαιώνιση της αντιπαράθεσης. 

Ποια εξέλιξη θα ήταν πραγματικά ανησυχητική

Ποια εξέλιξη θα ήταν πραγματικά ανησυχητική

Κληθείς να εκτιμήσει ποια κίνηση της Άγκυρας τους επόμενους μήνες θα έπρεπε να προκαλέσει μεγαλύτερη ανησυχία στην Αθήνα, ο κ. Τσίκας αποφεύγει να προβλέψει συγκεκριμένο βήμα.

Αντί γι’ αυτό, προσδιορίζει ποια εξέλιξη θα αποτελούσε πραγματικά σοβαρή αλλαγή δεδομένων: η Τουρκία να περάσει από τις πολιτικές διακηρύξεις και τις διοικητικές πράξεις σε μια συστηματική προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων στο πεδίο.

Για παράδειγμα, ιδιαίτερα ανησυχητική θα ήταν μια προσπάθεια άσκησης στην πράξη αρμοδιοτήτων σε περιοχές όπου υπάρχει αμφισβητούμενη δικαιοδοσία ή η δημιουργία μιας κατάστασης που στη συνέχεια θα επιχειρούνταν να παρουσιαστεί ως δεδομένη.

Ωστόσο, ο διεθνολόγος προειδοποιεί και για έναν αντίστοιχο κίνδυνο από την ελληνική πλευρά: να δημιουργηθεί ένας ανταγωνισμός μονομερών ενεργειών, όπου κάθε τουρκική κίνηση θα προκαλεί μια ελληνική και κάθε ελληνική μια τουρκική.

Αυτός, όπως υπογραμμίζει, είναι ο φαύλος κύκλος από τον οποίο πρέπει να ξεφύγουν οι δύο χώρες.

«Η αυτοπεποίθηση δεν βρίσκεται μόνο στο να λες “όχι”»

«Η αυτοπεποίθηση δεν βρίσκεται μόνο στο να λες “όχι”»

Για τον Θόδωρο Τσίκα, η Ελλάδα χρειάζεται σταθερή υπεράσπιση των δικαιωμάτων της, αλλά ταυτόχρονα και μια πολιτική στρατηγική για την επίλυση των διαφορών.

«Η αυτοπεποίθηση δεν βρίσκεται μόνο στο να λες “όχι”. Βρίσκεται και στο να μπορείς να πεις “ναι”, όταν μια συμφωνία εξυπηρετεί τα συμφέροντά σου», είναι η χαρακτηριστική του θέση.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν θεωρεί ότι στρατηγικός στόχος της Ελλάδας θα πρέπει να είναι μια αποδυναμωμένη ή απομονωμένη Τουρκία.

Αντίθετα, θεωρεί ότι ο στόχος πρέπει να είναι μια Τουρκία που θα έχει ισχυρό κίνητρο να συνεργάζεται με την Ελλάδα και μια Ελλάδα αρκετά ισχυρή και σίγουρη για τον εαυτό της, ώστε να μπορεί να διαπραγματεύεται μαζί της χωρίς φοβικά σύνδρομα. 

Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, δεν είναι να πειστεί η Τουρκία ότι έχει άδικο σε όλα. Είναι να εντοπιστούν εκείνα στα οποία οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν, εκείνα στα οποία η Ελλάδα πρέπει να επιμείνει και εκείνα στα οποία μπορούν να υπάρξουν αμοιβαίες παραχωρήσεις.

«Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι η ουσία της διπλωματίας».