Γαλλία- Θ. Τσίκας: Το εκρηκτικό κοκτέιλ πίσω από την εξέγερση των μαθητών/ Συνέντευξη στο Liberal.gr

Γαλλία- Θ. Τσίκας: Το εκρηκτικό κοκτέιλ πίσω από την εξέγερση των μαθητών

Μεταναστευτικό. Οικονομική κρίση. Έλλειψη υποδομών στα σχολεία στα προάστια του Παρισιού και επανεμφάνιση των «κίτρινων γιλέκων». Ο διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας μιλά στο Liberal για την εξέγερση των μαθητών στη Γαλλία.

Συνέντευξη στον Νίκο Ταμπακόπουλο

Πού οφείλεται η οργή των μαθητών που βλέπουμε στη Γαλλία;

Κατ’ αρχάς, αυτή η εξέγερση των μαθητών, αφορά τις ελλείψεις στο εκπαιδευτικό σύστημα. Βέβαια, καμία κινητοποίηση, πουθενά στον κόσμο, δεν είναι απολύτως «καθαρή» ως προς τα αιτήματά της.

Τα κίνητρα είναι πολλά και διαφορετικά. Για παράδειγμα, είναι φανερό ότι υπάρχει μια πραγματικότητα ανισοτήτων στο εκπαιδευτικό σύστημα. Δεν είναι βέβαιο ότι τα σχολεία, για παράδειγμα, στα προάστια του Παρισιού, που κατοικούνται κυρίως από ανθρώπους, άρα και μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο, από χώρες της Βόρειας Αφρικής που ήταν παλιές αποικίες της Γαλλίας, όπως η Αλγερία και το Μαρόκο, έχουν τις ίδιες υποδομές και αριθμό εκπαιδευτικών  με σχολεία από άλλες περιοχές του Παρισιού και της Γαλλίας.

Ή, για παράδειγμα, μαθητές τέτοιων σχολείων μπορεί να έχουν και μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα λόγω του οικογενειακού τους background και, επομένως, να είναι πιο έντονη η ανάγκη να υπάρξει μια κινητοποίηση. Αλλά είναι φανερό, ότι αυτή τη στιγμή στη νεολαία υπάρχει μια οργή σε σχέση με την κατάσταση που επικρατεί, με τις προοπτικές της επαγγελματικής αποκατάστασης τους γενικότερα και με έναν φόβο περιθωριοποίησης σε μια κοινωνία που, όπως όλες οι ανεπτυγμένες κοινωνίες στην Ευρώπη, υφίσταται μετασχηματισμούς. Η αίσθηση της αβεβαιότητας για το μέλλον μπορεί να είναι πολύ σοβαρό κίνητρο για κινητοποιήσεις μαθητών.

Υπάρχει σύνδεση μεταξύ των μαθητικών εξεγέρσεων και του μεταναστευτικού;

Δεν θα το έλεγα με τόσο ευθεία διασύνδεση. Υπάρχουν ανισότητες, τόσο ευρύτερα κοινωνικές, όσο και στις υποδομές των σχολείων. Όμως ξέρουμε πως σε συγκεκριμένα προάστια του Παρισιού υπήρξαν στο παρελθόν άλλου τύπου εξεγέρσεις και διαμαρτυρίες. Άρα είναι πιθανό, για ένα τμήμα των μαθητών, αυτό να είναι ένα επιπλέον κίνητρο για να βγουν στους δρόμους.

Η γαλλική οικονομία γενικά δέχεται πιέσεις. Τα ομόλογα ανεβαίνουν και δεν υπάρχουν δημοσιονομικά περιθώρια. Υπάρχει δυνατότητα η Γαλλία να βελτιώσει τις υποδομές της;

Είναι ένα πολύ βασικό θέμα αυτό που θέτετε και απασχολεί γενικότερα τη γαλλική κοινωνία. Η Γαλλία οδεύει προς μια κρίση χρέους.

Δηλαδή, έχει ένα χρέος που είναι περίπου στο 120% του εθνικού εισοδήματος της, όταν με βάση τις ευρωπαϊκές Συνθήκες επιτρέπεται το 60%, το μισό δηλαδή. Και εδώ πρέπει να πούμε ότι όταν μιλάμε για το 120% του εθνικού εισοδήματος της Γαλλίας, μιλάμε για τεράστια ποσά σε πραγματικούς, απόλυτους αριθμούς. Γιατί δεν έχει η Γαλλία ως χώρα και ως οικονομία μεγέθη, όπως είναι τα αντίστοιχα μεγέθη στην Ελλάδα, για παράδειγμα. Αυτό είναι πάρα πολύ σοβαρό θέμα. 

Επίσης, έχει πρόβλημα και με το έλλειμμά της. Αντί για το 3% που επιτρέπει η Συνθήκη του Μάαστριχτ, έχει φτάσει στο 5%. Και όλα αυτά είναι με βάση τα επίσημα στοιχεία. Επομένως, έχει γενικότερα ένα σοβαρό θέμα, το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων. Πλην όμως, οι μεταρρυθμίσεις αυτές, είτε ως προς το περιεχόμενο είτε ως προς τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται, συναντούν τεράστιες αντιδράσεις.

Και δεν αντιδρούν μόνο οι μαθητές, αντιδρούν και άλλα κοινωνικά στρώματα. Σε μια, λοιπόν, Γαλλία στην οποία σε λίγο θα γίνουν προεδρικές εκλογές, υπάρχει άνοδος της ακροδεξιάς της Λεπέν. Υπάρχει ανάμειξη στις διαδηλώσεις της λαϊκιστικής Αριστεράς του Μελανσόν. Όλα αυτά αποκτούν ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα. 

Άρα, μπορούμε να πούμε ότι, στην ουσία, η Γαλλία περνάει μια κρίση ταυτότητας σε όλα τα επίπεδα;

Η Γαλλία περνάει μια πολύ σοβαρή κρίση, καθώς πλέον ο Πρόεδρος Μακρόν δεν έχει δικαίωμα να ξαναβάλει υποψηφιότητα. Με όλες τις αντιφάσεις του, ήταν μια σταθερή αναφορά στη γαλλική πολιτική ζωή επί δύο θητείες. Τώρα είναι εντελώς αβέβαιο το ποιος θα κυβερνήσει τη χώρα μετά τις εκλογές της άνοιξης. Θα γίνουν προεδρικές και μετά βουλευτικές εκλογές. Φαίνεται ότι αυτή τη στιγμή η εξέγερση συνεχίζεται και υπάρχουν πολλές πιθανότητες να κλιμακωθεί, καθώς πια, σιγά σιγά, μπαίνουν και άλλα κοινωνικά στρώματα σε κάποιες από αυτές τις κινητοποιήσεις.

Και έχουμε δει επίσης ένα φαινόμενο επιστροφής του κινήματος των λεγόμενων «κίτρινων γιλέκων». Πριν λίγα χρόνια, είχε ως αφορμή την αύξηση της τιμής των καυσίμων και των πετρελαιοειδών. Είχαν ξεσηκωθεί και, σε κάποιες περιπτώσεις, έκαναν και λεηλασίες στους δρόμους κ.λπ. Και τότε είχαν κατηγορηθεί ότι αξιοποιούσαν αυτές τις κινητοποιήσεις των «κίτρινων γιλέκων» τόσο η Ακροδεξιά της Λεπέν, όσο και η λαϊκιστική Αριστερά του Μελανσόν. 

Τώρα έχουμε αύξηση του πληθωρισμού. Έχουμε αύξηση των τιμών των πετρελαιοειδών, κυρίως λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή και στον Περσικό Κόλπο. Είναι πολύ πιθανό αυτές οι κινητοποιήσεις, όσο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, να ενταθούν.

Επομένως, απ’ ό,τι καταλαβαίνω, όλο αυτό προκαλεί ένα ντόμινο: μπαίνουν δηλαδή τα «κίτρινα γιλέκα» στην εξίσωση, όπως και η οικονομική κρίση. Μπορεί να βελτιωθεί η κατάσταση;

Δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια και η κατάσταση επιδεινώνεται από ορισμένες συμπεριφορές των Σωμάτων Ασφαλείας, τα οποία αντιδρούν πολλές φορές με υπερβολικό τρόπο, με αποτέλεσμα να έχουμε πολύ σοβαρούς τραυματισμούς διαδηλωτών και, άρα, νέες διαμαρτυρίες σε σχέση με την αντίδραση των σωμάτων ασφαλείας. Σε αυτές εμπλέκονται φυσικά και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και λοιπά.

Αυτή τη στιγμή γίνονται προσπάθειες από την κυβέρνηση του Μακρόν να διαχειριστεί κάπως την κατάσταση, να την κρατήσει μέσα σε ορισμένα όρια. Έχει ζητήσει επισήμως διάλογο με τους μαθητές. Δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι θα πετύχει. Πρέπει να το δούμε αυτό το επόμενο χρονικό διάστημα.

Οι Γάλλοι γιατί αντιδρούν τόσο έντονα στις μεταρρυθμίσεις;

Αν δει κανείς προσεκτικά τη γαλλική Ιστορία, θα δει ότι πολλές φορές οι Γάλλοι αντιδρούν στις αλλαγές. Είναι μια ιδιοτυπία της γαλλικής κοινωνίας.

Πολλές φορές αντιδρούν οι βολεμένοι, οι τακτοποιημένοι — δεν το λέω με αρνητικό τρόπο. Είναι άνθρωποι που, επειδή κατά κάποιον τρόπο έχουν συνηθίσει σε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής, φοβούνται ότι θα χάσουν το status τους.

Οπότε, πολλές φορές δεν αντιδρούν μόνο αυτοί που πραγματικά είναι φτωχοί και καταφρονεμένοι της κοινωνίας. Είναι συχνά άνθρωποι που δεν θέλουν να αλλάξουν κάποια δεδομένα στη ζωή τους. Και έχουμε δει πάρα πολλές φορές εξεγέρσεις, εσωτερικές εξεγέρσεις στη γαλλική κοινωνία: και τις τελευταίες δεκαετίες, και αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και πολύ παλιότερα. Θα λέγαμε ότι είναι μία «παράδοση» της γαλλικής κοινωνίας.

*Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος “Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων” στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)