Ιράν: Η ώρα της ευρωπαϊκής στρατηγικής
ΕΘΝΟΣ - ethnos.gr , 13/3/2026
www.ethnos.gr/opinions/article/401153/iranhorathseyropaikhsstrathgikhs
Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχουν ανοίξει μια νέα και επικίνδυνη φάση αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Η ευρωπαϊκή επισήμανση ότι οι ενέργειες αυτές παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο είναι απολύτως δικαιολογημένη. Ωστόσο, αν η αντίδραση της Ευρώπης εξαντληθεί σε αυτή τη διαπίστωση, τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να περιοριστεί στον ρόλο του θεατή σε μια κρίση που επηρεάζει άμεσα τη δική της ασφάλεια και τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Η Ευρώπη οφείλει να εξετάσει πώς μπορεί να εμπλακεί ενεργά - χωρίς στρατιωτικά μέσα - στην επόμενη φάση της κρίσης. Το διεθνές σύστημα περιλαμβάνει κανόνες τόσο κατά της στρατιωτικής επιθετικότητας όσο και υπέρ της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πρόκληση είναι αν η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία προϋποθέσεων για ένα πιο δημοκρατικό πολιτικό σύστημα στο Ιράν.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στον επικίνδυνο τυχοδιωκτισμό του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, η εστίαση αποκλειστικά στη νομιμότητα των αμερικανικών ενεργειών κινδυνεύει να επισκιάσει ευρύτερες πολιτικές δυναμικές στο εσωτερικό του Ιράν.
Τα τελευταία χρόνια, η ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στο Ιράν επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, αφήνοντας στο περιθώριο τη στήριξη της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αν η Ευρώπη θέλει πραγματικά να επιδείξει στρατηγική αυτονομία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, μπορεί να το κάνει ενισχύοντας ενεργά τις δυνάμεις δημοκρατικής αλλαγής στο Ιράν. Βεβαίως, η αλλαγή δεν μπορεί να επιβληθεί από το εξωτερικό. Είναι έργο των ίδιων των Ιρανών. Ωστόσο, η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία συνθηκών που θα διευκολύνουν τέτοιες διαδικασίες.
Ένα πρώτο βήμα θα ήταν η δημιουργία ενός ευέλικτου ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης που θα ενεργοποιείται σε περιόδους πρωτοβουλιών για εκδημοκρατισμό. Στο Ιράν εμφανίζονται εδώ και δύο δεκαετίες κύματα κοινωνικής κινητοποίησης υπέρ των μεταρρυθμίσεων. Αυτές οι δυναμικές σπάνια οδηγούν από μόνες τους σε δημοκρατικές τομές, αλλά μπορούν να αποτελέσουν το υπόβαθρο για ευρύτερες μεταρρυθμιστικές συμμαχίες μεταξύ κοινωνίας των πολιτών, οικονομικών φορέων και τμημάτων του ίδιου του κρατικού μηχανισμού.
Η εύκολη επιλογή για την Ευρώπη θα ήταν να κρατήσει πλήρη απόσταση από τις εξελίξεις, όπως συνέβη μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003. Όμως μια τέτοια στάση θα σήμαινε ότι οι Ιρανοί πολίτες θα πλήρωναν το τίμημα ενός πολέμου για τον οποίο δεν ευθύνονται.
Αν η Ευρώπη στηρίξει με συνέπεια τις δυνάμεις της μεταρρύθμισης και διατηρήσει ζωντανή την προοπτική πολιτικού “ανοίγματος”, μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας στο Ιράν. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη μπορεί να επηρεάσει μόνη της τις εξελίξεις. Είναι αν θα επιλέξει να έχει ρόλο - ή αν θα αποδεχθεί ότι οι εξελίξεις σε μια κρίσιμη περιοχή θα καθορίζονται αποκλειστικά από άλλους.
