Συζήτηση στρογγυλής τράπεζας – “Η Δύση σήμερα: από την συνοχή στην αναδιάρθρωση;” - Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων 11.02.2026
2026-02-12 19:04
Συζήτηση στρογγυλής τράπεζας – “Η Δύση σήμερα: από την συνοχή στην αναδιάρθρωση;” - Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων 11.02.2026
Εισαγωγική τοποθέτηση ως συντονιστή της συζήτησης:
Στη διεθνή πολιτική, οι καθοριστικές αλλαγές είναι συχνότερα το αποτέλεσμα βραδέως εξελισσόμενων διεργασιών παρά αιφνίδιων γεγονότων. Το ίδιο ισχύει και για το διαφαινόμενο τέλος της δυτικής τάξης υπό αμερικανική ηγεμονία – μιας τάξης που σε αυτό το μέρος του κόσμου μάθαμε να εκτιμούμε και να αποτιμούμε μετά την καταστροφή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι μελλοντικοί ιστορικοί ενδέχεται να αναδείξουν το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός ως τη στιγμή κατά την οποία οι ρωγμές στη διατλαντική αλληλεγγύη αναδύθηκαν με αδιαμφισβήτητη ωμότητα.
Το ζήτημα δεν αφορά τόσο την εναλλαγή θέσεων του Αμερικανού προέδρου σχετικά με τη Γροιλανδία. Στο Νταβός κατέστη σαφές σε όλους ότι, διπλωματικά διατυπωμένο, η αμερικανική στήριξη προς τους συμμάχους της δεν είναι πλέον τόσο αδιαπραγμάτευτη όσο υπήρξε στο παρελθόν. Στην Ουάσιγκτον επικρατούν νέες προτεραιότητες: το επίκεντρο μετατοπίζεται προς τον Ινδο-Ειρηνικό και την ανάσχεση της Κίνας. Το μήνυμα, το οποίο μεταφέρεται μέσω διαφόρων διαύλων, είναι ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει στο εξής, σε μεγάλο βαθμό, να αναλάβουν μόνοι τους τη διαχείριση των κινδύνων ασφαλείας που αντιμετωπίζουν. Το μήνυμα δεν είναι εντελώς νέο. Ωστόσο, ο αδιάλλακτος τρόπος με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ το διατυπώνει – συνοδευόμενος από προσβολές και απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς – προκαλεί διαρκώς νέα ανησυχία στην Ευρώπη. Η στροφή της Αμερικής μακριά από τον πολυμερή προσανατολισμό αποτελεί μακρόχρονη τάση. Παρ’ όλα αυτά, οι Ευρωπαίοι δεν ήταν καθόλου επαρκώς προετοιμασμένοι για αυτή τη συνειδητοποίηση.
Οι ρωγμές στη διατλαντική κοινότητα πυροδοτούν θεμελιώδεις στρατηγικές αναθεωρήσεις στο εσωτερικό της δυτικής συμμαχίας – ή ό,τι έχει απομείνει από αυτήν – και στις δυτικές πρωτεύουσες. Οι κυνικοί θα μπορούσαν να περιγράψουν την πολυφωνία των απόψεων ως μια παραλυτική κακοφωνία. Η αλήθεια είναι ότι βρισκόμαστε σε μια φάση δημοκρατικής διαμόρφωσης γνώμης και αναπροσανατολισμού – μια διαδικασία για την οποία, εφόσον επιθυμούμε να παραμείνουμε πιστοί στις αξίες μας, δεν υπάρχει εναλλακτική.
Στο ένα άκρο του φάσματος βρίσκονται φωνές που χαρακτηρίζουν τις αναταράξεις που προέρχονται από τον Ντόναλντ Τραμπ ως «σημείο χωρίς επιστροφή». Η πιο εύγλωττη διατύπωση αυτής της οπτικής προήλθε από τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός. Το σχέδιό του για μια «χειραφέτηση των μεσαίων δυνάμεων» από τις επιταγές των υπερδυνάμεων συνιστά κάλεσμα προς τους Ευρωπαίους για μια ριζική νέα αρχή:
«Γνωρίζουμε ότι η παλαιά τάξη δεν πρόκειται να επιστρέψει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν αποτελεί στρατηγική, αλλά πιστεύουμε ότι από τη ρήξη μπορούμε να οικοδομήσουμε κάτι μεγαλύτερο, καλύτερο, ισχυρότερο, δικαιότερο. Αυτό είναι το καθήκον των μεσαίων δυνάμεων, των χωρών που έχουν τα περισσότερα να χάσουν από έναν κόσμο-φρούριο και τα περισσότερα να κερδίσουν από την ουσιαστική συνεργασία».
Ο ριζοσπαστισμός του Κάρνεϊ, που έχει βρει σημαντική απήχηση στα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης, συναντά πιο συγκρατημένη ανταπόκριση σε κυβερνητικό επίπεδο. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, δεν έχει εγκαταλείψει τους Αμερικανούς. Προειδοποιεί κατά της «πρόωρης διαγραφής της διατλαντικής εταιρικής σχέσης».
Μια διαφορετική γραμμή εκφράζει ο Μαρκ Ρούτε, γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ο οποίος, εκ της θέσεώς του, υποχρεούται, παρά τις ανησυχίες, να αναδεικνύει τα πλεονεκτήματα της διατλαντικής συνεργασίας. «Όποιος πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ, ονειρεύεται. Δεν μπορεί», δήλωσε ο Ολλανδός στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μιλώντας από θέση προνομιακής πρόσβασης στον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Ρούτε δεν είναι διατεθειμένος να απεμπολήσει την πεποίθηση ότι το ΝΑΤΟ, στη σημερινή του μορφή, έχει μέλλον. Διαβλέπει «πλήρη δέσμευση» των Αμερικανών στην αρχή της συλλογικής άμυνας και υποστηρίζει ακόμη ότι «οι ΗΠΑ χρειάζονται το ΝΑΤΟ».
Όπως συμβαίνει συχνά, η πραγματικότητα πιθανότατα βρίσκεται κάπου ενδιάμεσα. Η απάντηση στο ερώτημα για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων – άρρηκτα συνδεδεμένο με το μέλλον του ΝΑΤΟ – θα διαμορφωθεί μόνο με την πάροδο του χρόνου. Μια απότομη ρήξη είναι απίθανη. Οι Ευρωπαίοι, πρωτίστως, οφείλουν να προετοιμαστούν για μια σταδιακή απομάκρυνση, για μια βήμα προς βήμα αμερικανική απεμπλοκή. Η διαδικασία αυτή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και ωθεί τους Ευρωπαίους σε πρωτοφανείς και εκτεταμένες προσπάθειες, ιδίως στον τομέα των εξοπλισμών. Παράλληλα, τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε επίπεδο κρατών-μελών, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη η αναζήτηση εναλλακτικών συμμαχιών και εταίρων. Αυτό αφορά την οικονομική συνεργασία, αλλά ολοένα και περισσότερο και στρατιωτικά και αμυντικο-βιομηχανικά εγχειρήματα. Η εκτεταμένη εμπορική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία αποτυπώνει αυτή τη διαφοροποίηση και συνιστά ορόσημο στη δύσβατη πορεία προς τη μείωση των διατλαντικών εξαρτήσεων.
Δελτίο Τύπου με περιλήψεις των τοποθετήσεων:
video εκδήλωσης: youtu.be/oBpjCcYhyaU?si=157rfm8nrLjL5TAF
———
Πίσω