Θ. Τσίκας: Ο Πούτιν χρησιμοποιεί την Ακροδεξιά για να αποδυναμώσει την Ευρώπη/ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ LIBERAL.GR

Θ. Τσίκας: Ο Πούτιν χρησιμοποιεί την Ακροδεξιά για να αποδυναμώσει την Ευρώπη

LIBERAL.GR

 

www.liberal.gr/synenteyxeis/th-tsikas-o-poytin-hrisimopoiei-tin-akrodexia-gia-na-apodynamosei-tin-eyropi

 

Την ενίσχυση της ακροδεξιάς στη Γερμανία, τις πολιτικές και κοινωνικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στην ανατολική και τη δυτική χώρα, αλλά και τις ευρύτερες συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή η μετατόπιση για την Ευρώπη, ανέλυσε στη συνέντευξή του ο πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, Θεόδωρος Τσίκας, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ), μιλώντας στο Liberal, με αφορμή τα τελευταία εκλογικά αποτελέσματα σε Μεκλεμβούργο--Δυτική Πομερανία. Στάθηκε ιδιαίτερα στην περίπτωση της AfD, επισημαίνοντας ότι η άνοδός της δεν εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά από έναν συνδυασμό οικονομικής ανασφάλειας, αίσθησης κοινωνικού αποκλεισμού, μεταναστευτικού και απογοήτευσης από τα παραδοσιακά κόμματα.

Κατά την εκτίμησή του, στα ανατολικά κρατίδια της Γερμανίας παραμένει ισχυρή μια ιδιαίτερη πολιτική και κοινωνική ταυτότητα, η οποία συνδέεται με την αίσθηση ότι ένα μέρος των πολιτών δεν έχει επωφεληθεί στον ίδιο βαθμό από την οικονομική και τεχνολογική εξέλιξη της χώρας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ακροδεξιά αξιοποιεί τον φόβο, την ανασφάλεια και την αναζήτηση ενός «εχθρού», με βασικό σημείο αναφοράς το μεταναστευτικό. Την ίδια ώρα, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν, σύμφωνα με την ανάλυσή του, και το πρόβλημα της γερμανικής Κεντροδεξιάς, καθώς η στρατηγική του Φρίντριχ Μερτς για μετατόπιση προς τα δεξιά δεν φαίνεται να ανακόπτει τις διαρροές προς την AfD.

Η εικόνα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη Γερμανία. Όπως υπογράμμισε, η άνοδος ακροδεξιών κομμάτων αποτελεί ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση, η οποία τροφοδοτείται από την οικονομική ανασφάλεια, το μεταναστευτικό και την κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα. Η ενίσχυση αυτών των δυνάμεων, κατά την άποψή του, μπορεί να επηρεάσει άμεσα την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τη μεταναστευτική πολιτική και την κοινή άμυνα έως το ίδιο το ζήτημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς αρκετές από αυτές τις δυνάμεις προωθούν την επανεθνικοποίηση πολιτικών και μια πιο χαλαρή μορφή ευρωπαϊκής συνεργασίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο της Ρωσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν. Υποστήριξε ότι η συνεργασία της Μόσχας με ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη είναι υπαρκτή και αποτυπώνεται τόσο σε πολιτικές θέσεις όσο και σε σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί με κόμματα όπως η AfD. Κατά την εκτίμησή του, μέσω αυτών των δυνάμεων ασκείται πίεση για περιορισμό της ευρωπαϊκής στήριξης προς την Ουκρανία και για αποδυνάμωση της συνοχής της ΕΕ, καθώς μια περισσότερο κατακερματισμένη Ευρώπη διευκολύνει τη Μόσχα να διαπραγματεύεται με μεμονωμένα κράτη αντί με ένα ενιαίο ευρωπαϊκό μπλοκ.

Συνέντευξη στον Γιώργο Νόκο

Θα ήθελα μια πρώτη σας εκτίμηση μετά το αποτέλεσμα στη Γερμανία, στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στο Βερολίνο, σε συνδυασμό όμως με εκείνο της Σαξονίας-Άνχαλτ που είχε προηγηθεί.

Σε σχέση με το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, φαίνεται ότι επιβεβαιώνεται μια ιδιαιτερότητα που έχουν τα κρατίδια που προέρχονται από την παλιά Ανατολική Γερμανία.

Δηλαδή, εκεί οι πολίτες, ή ένα τμήμα των πολιτών, αισθάνεται ότι έχει μια ιδιαιτερότητα σε σχέση με τους υπόλοιπους κατοίκους της Γερμανίας. Ένα τμήμα τους αισθάνεται ότι υφίσταται κάποια διάκριση, ότι δεν έχει τις ίδιες ευκαιρίες με αυτές που έχουν οι κάτοικοι των κρατιδίων της παλιάς Δυτικής Γερμανίας.

Αυτό, βεβαίως, δεν είναι πάντοτε αληθές, διότι έχουν γίνει τεράστιες μεταφορές κεφαλαίων και επενδύσεις από τα δυτικά προς τα ανατολικά κρατίδια όλα αυτά τα χρόνια, μετά την επανένωση της Γερμανίας. Αλλά ένα τμήμα των πολιτών συνεχίζει να το εκλαμβάνει έτσι.

Επομένως, αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να κρατήσουμε. Και σε μια περίοδο που υπάρχει μια κρίση, αλλάζει το οικονομικό μοντέλο. Δηλαδή, η παλιά βιομηχανία, που ήταν το στήριγμα της Γερμανίας, μετεξελίσσεται με άλλες τεχνολογίες. Υπάρχουν άνθρωποι που φοβούνται ότι θα βρεθούν εκτός αυτών των εξελίξεων.

Έχουμε μια ανατολικογερμανική ταυτότητα, μια ιδιαιτερότητα. Έχουμε έναν φόβο από την κρίση, για το τι θα γίνει από τη στιγμή που ίσως ορισμένα στρώματα δεν έχουν τα ίδια προσόντα, τα ίδια ταλέντα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στις τεχνολογικές εξελίξεις.

Αυτό το καρπώνεται η Ακροδεξιά, η "Εναλλακτική για τη Γερμανία"-AFD, προσπαθώντας να εμφανίσει έναν εχθρό. Ποιος είναι ο εχθρός; Ο ξένος, ο μετανάστης, ο πρόσφυγας.

Το παράδοξο εδώ είναι ότι στα ανατολικά κρατίδια η παρουσία μεταναστών και προσφύγων είναι εξαιρετικά χαμηλή. Την ίδια στιγμή, μάλιστα, ειδικά στα ανατολικά κρατίδια, η ανάγκη για περισσότερα εργατικά χέρια είναι πολύ μεγάλη. Διότι, λόγω των οικονομικών δυσκολιών, έχει μετακινηθεί ένα κομμάτι του ενεργού παραγωγικού πληθυσμού προς τα δυτικά και χρειάζονται εργατικά χέρια. Πρακτικά, αυτά πρέπει να τα βρουν και σε ανθρώπους με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Αλλά αυτό δεν αναλύεται ορθολογικά. Το βρίσκει η Ακροδεξιά και επενδύει σε αυτό.

Θέλω, όμως, να τονίσω και το εξής για το Μεκλεμβούργο. Έχουμε μια εξαιρετικά σταθεροποιητική τάση για τους Σοσιαλδημοκράτες. Τους τελευταίους μήνες οι μετρήσεις τούς έδιναν πάρα πολύ χαμηλά και έκαναν ένα σπριντ οι Σοσιαλδημοκράτες. Μπορεί να μην έκοψαν το νήμα, έφτασαν όμως, με βάση πάντοτε τα exit poll που έχουμε αυτή τη στιγμή, καθώς δεν έχουμε πραγματικά αποτελέσματα, περίπου στο 1,5% διαφορά. Δηλαδή, είμαστε περίπου στο 37% έναντι 35,5%. Για τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι έχουν περάσει δύσκολα σε διάφορες κρατιδιακές εκλογές, είναι ένα ποσοστό εξαιρετικά σημαντικό.

Αυτό το ποσοστό δίνει τη δυνατότητα στα υπόλοιπα δημοκρατικά κόμματα να σχηματίσουν κυβέρνηση συνεργασίας που δεν θα περιλαμβάνει την άκρα δεξιά στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία. Διότι στη Γερμανία συνεχίζει να υπάρχει η αντίληψη του «τείχους προστασίας», τόσο κεντρικά όσο και στα επιμέρους κρατίδια, που λέει ότι δεν συνεργαζόμαστε πουθενά με την άκρα δεξιά. Επομένως, τα δημοκρατικά κόμματα μπορούν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Άρα εκεί δεν υπάρχει πιθανότητα να κυβερνήσει η άκρα δεξιά.

Θα πω κάτι για το Βερολίνο και μετά ένα συμπέρασμα που νομίζω ότι μπορεί να βγει. Στο Βερολίνο τα πράγματα είναι διαφορετικά.Το Βερολίνο έχει μέσα και το παλιό ανατολικό και το παλιό δυτικό Βερολίνο. Άρα εκεί τα πράγματα είναι λίγο πιο μπερδεμένα. Δεν είναι τόσο καθαρά. Φαίνεται ότι δεν αμφισβητεί κανείς αυτή την στιγμή ότι θα είναι πρώτο κόμμα η Αριστερά στο Βερολίνο, με επικεφαλής αυτή την κοπέλα τουρκικής καταγωγής, η οποία βάσισε την καμπάνια της σε δύο πράγματα. Το ένα ήταν ότι «εμείς που προερχόμαστε από τους παλιούς Gastarbeiter, που ήρθαμε να βοηθήσουμε την ανάπτυξη της μεταπολεμικής Γερμανίας, τώρα κατακτάμε τον χώρο μας και στην πολιτική ζωή». Και έκανε μια καμπάνια που στηριζόταν κυρίως στο θέμα των πολύ υψηλών ενοικίων, δηλαδή στο ζήτημα της στέγης στο Βερολίνο. Αυτό μας θυμίζει λίγο την καμπάνια του νέου δημάρχου, Μαμντάνι, στη Νέα Υόρκη. Διότι πράγματι στις μεγάλες μητροπόλεις έχουμε αυτό το μεγάλο πρόβλημα.

Τώρα, τι μπορούμε να βγάλουμε ως συμπέρασμα;

Φαίνεται ότι, εξάλλου στο Βερολίνο είναι τρίτη η άκρα δεξιά, άρα δεν έχουμε εκεί μείζον θέμα, παρότι ανέβηκε. Φαίνεται ότι, για να μην επαναληφθεί ο θρίαμβος της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, οι ψηφοφόροι των δημοκρατικών κομμάτων συσπειρώθηκαν: στο μεν Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία γύρω από τους Σοσιαλδημοκράτες, στο δε Βερολίνο γύρω από την Αριστερά.

Το πρόβλημα, λοιπόν, το έχει η κλασική Κεντροδεξιά των Χριστιανοδημοκρατών και ο καγκελάριος Μερτς, η οποία δείχνει να συρρικνώνεται.

Ο Μερτς, όταν διεκδικούσε την αρχηγία των Χριστιανοδημοκρατών, είχε μια ατζέντα που έλεγε ότι πρέπει να πάμε το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα πιο δεξιά σε σχέση με το στίγμα που είχε επί Μέρκελ. Η Μέρκελ είχε πάει προς το Κέντρο το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα. Ο Μερτς θα το πήγαινε πιο δεξιά, λέγοντας ότι με τη δική του ατζέντα θα σταματούσαν οι διαρροές και πιθανόν θα μπορούσαν να ξανακερδίσουν ψηφοφόρους από αυτούς που είχαν πάει ήδη στην άκρα δεξιά.

Αυτό δεν βγήκε. Το γεγονός ότι αυτό δεν επιβεβαιώνεται, ούτε από τις δημοσκοπήσεις για το κεντρικό πολιτικό σκηνικό της Γερμανίας, ούτε από τα αποτελέσματα στα επιμέρους κρατίδια, δημιουργεί μείζον πολιτικό θέμα. Αυτό είναι το βασικό ζήτημα που απασχολεί τώρα τον Μερτς και τους Χριστιανοδημοκράτες στη Γερμανία.

Για τη Γερμανία είναι μια συγκεκριμένη εικόνα την οποία αναλύσατε. Η άνοδος της Ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία θεωρείτε είναι ένα γερμανικό φαινόμενο ή μέρος μιας γενικότερης ανόδου της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη; Υπάρχει αυτός ο φόβος;

Σίγουρα είναι μια εποχή, μια περίοδος τα τελευταία χρόνια, κατά την οποία η Ακροδεξιά, πιο σκληροπυρηνικά ή λιγότερο σκληροπυρηνικά σχήματα, έχουν άνοδο. Κυρίως φαίνεται ότι το πρόβλημα εντάσσεται στο εξής: στρώματα της κοινωνίας θεωρούν ότι η οικονομική ανάπτυξη που υπάρχει τα αφήνει απ' έξω. Και, αντί να στρέφονται προς την Αριστερά, στρέφονται προς την Ακροδεξιά, διότι φαίνεται ότι βιώνουν ως απειλή το θέμα του μεταναστευτικού και του προσφυγικού.

Βέβαια, πρέπει να δούμε το ζήτημα προσεκτικά. Για παράδειγμα, η Ακροδεξιά στην Αυστρία ανεβαίνει. Η Αυστρία έχει ελάχιστο ποσοστό μεταναστών και σχεδόν μηδενικό ποσοστό προσφύγων. Η Λεπέν παίρνει στη Γαλλία ψήφους από αγροτικές κοινότητες, ψηλά στα βουνά, που είναι πολύ πιθανό να μην έχουν δει ποτέ στη ζωή τους μετανάστη ή πρόσφυγα. Άρα αυτό, σε έναν βαθμό, είναι και ένα αντικείμενο που καλλιεργείται. Είτε ιδεολογικά, είτε στα social media, είτε στα κλασικά ΜΜΕ.

Δηλαδή, τους δίνουν έναν εχθρό, ένα φόβητρο. Η Ακροδεξιά παίζει πάρα πολύ με τον φόβο. Δεν παίζει με την ελπίδα. Και υπάρχει ένα κομμάτι του πληθυσμού που τους πλησιάζει, θεωρώντας ότι τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα δεν έχουν δώσει τις λύσεις που θα ήθελε. Αυτός είναι ο εσωτερικός λόγος.

Υπάρχει όμως και ένας εξωτερικός, τον οποίο εγώ θεωρώ σημαντικό. Οι ακροδεξιές, ευρύτερα, δυνάμεις στην Ευρώπη έχουν πάρει πολύ αέρα από την άνοδο του Τραμπ στην εξουσία στις ΗΠΑ. Δηλαδή, αυτό το ρεύμα του MAGA και της άκρας δεξιάς πτέρυγας των Ρεπουμπλικανών, της τραμπικής Δεξιάς που ανέβηκε στις ΗΠΑ, δίνει ως έναν βαθμό ενθάρρυνση σε πολλές ακροδεξιές δυνάμεις. Λένε «δεν είμαστε μόνο εμείς, βλέπετε και τη μεγάλη χώρα, την Αμερική».

Και είναι βέβαιο, το ξέρουμε αυτό, ότι υπάρχουν άνθρωποι του Τραμπ οι οποίοι ενισχύουν ανοιχτά Ακροδεξιά κόμματα. Για τη Γερμανία να πω ότι πέρυσι, όταν είχε ανέβει ο Τραμπ στην εξουσία, πήγε ο αντιπρόεδρος Βανς στη Γερμανία, στο Μόναχο, όπου γινόταν η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Αφού επιτέθηκε στους Ευρωπαίους, την επόμενη ημέρα έκανε επίσημη συνάντηση με την αρχηγό της AfD στη Γερμανία, την Βάιντελ, ουσιαστικά νομιμοποιώντας την. Ή, για παράδειγμα, ο Ίλον Μασκ, που ακόμη τότε ήταν επίσημος σύμβουλος του Τραμπ, έδωσε στη Βάιντελ απίστευτο χρόνο προβολής μέσω του X, του πρώην Twitter. 

Την ίδια στιγμή, πολλά από τα ακροδεξιά αυτά κόμματα ενισχύονται πολλές φορές και χρηματικά από τον Πούτιν. Πολλά από αυτά είναι και φιλορωσικά. 

Από τους παράγοντες που απαριθμήσατε νωρίτερα, θεωρείτε ότι περισσότερο επηρεάζει το μεταναστευτικό, η οικονομική ανάπτυξη που δεν απευθύνεται σε όλη την κοινωνία ή η απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα;

Νομίζω ότι είναι ένα μείγμα όλων αυτών. Μπορεί σε κάθε χώρα να τονίζεται περισσότερο το ένα ή το άλλο στοιχείο. Αλλά νομίζω ότι το σύνολο αυτών των τριών παραγόντων, αν το δει κανείς, ισχύει για την άνοδο σχεδόν όλων των ακροδεξιών κομμάτων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επομένως, φαίνεται ότι αυτό είναι κάτι το οποίο ενισχύεται.

Και ενισχύεται κυρίως διότι τα ακροδεξιά κόμματα δημιουργούν έναν αντιευρωπαϊσμό. Λένε: «Τι έχουμε καταφέρει με την Ευρωπαϊκή Ένωση; Κρίση έχουμε. Άρα τι πρέπει να κάνουμε; Να γυρίσουμε στο παλιό εθνικό κράτος». Όμως, το παλιό εθνικό κράτος δεν μπορεί πια να αντιμετωπίσει τα μείζονα προβλήματα. Εδώ βάζει ο Τραμπ δασμούς και δημιουργείται οικονομική κρίση στην Ευρώπη. Άρα τα προβλήματα αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πολλές φορές και σε παγκόσμιο επίπεδο. Όπως η κλιματική αλλαγή κ.λπ.

Αλλά για ένα κομμάτι του πληθυσμού αυτό είναι λίγο ασαφές. Δεν έχουν μπορέσει τα παραδοσιακά κόμματα να τους εξηγήσουν πόσο ωφέλιμη είναι η συνεργασία και οι κοινές πολιτικές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ευρύτερα.  Και ο άλλος λέει «εντάξει, πάμε πίσω». Υπάρχει μια νοσταλγία. Αυτός ο εθνικισμός είναι βασικό στοιχείο της ακροδεξιάς προπαγάνδας. «Πάμε πίσω στο παλιό κράτος. Αυτό θα μας φέρει την παλιά καλή Γερμανία, την παλιά καλή Ελλάδα, την παλιά καλή Ιταλία, την παλιά καλή Αυστρία» κ.λπ.

Αυτό, βέβαια, είναι μια νοσταλγία. Δεν ανταποκρίνεται σε ορθολογικά κριτήρια, αλλά χρησιμοποιείται αυτό το στοιχείο. 

Για την Ευρώπη, για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τι σημαίνει αυτή η πολιτική μετατόπιση; Μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες σε ζητήματα όπως το μεταναστευτικό, η κοινή αντιμετώπιση του μεταναστευτικού, η κοινή πολιτική άμυνας και, τέλος, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση;

Νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι το τελευταίο. Δηλαδή, εάν ενισχυθούν αυτές οι δυνάμεις, πολύ περισσότερο εάν έρθουν στην εξουσία σε σημαντικές χώρες της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει ένα πισωγύρισμα. Αυτή τη στιγμή η Ευρώπη απειλείται από τη Ρωσία του Πούτιν, πιέζεται από τον Τραμπ και έχει σκληρό ανταγωνισμό από την Κίνα.

Για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυτά, πρέπει να προχωρήσει, να επιταχύνει και να εμβαθύνει την πολιτική ενοποίηση και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αλλά αυτές οι δυνάμεις, όπως είπαμε, δεν συμφωνούν με την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Θέλουν, αντίθετα, επανεθνικοποίηση των πολιτικών. Δεν λένε πια διάλυση ή έξοδο των χωρών από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως έλεγαν. Το έχουν λίγο αμβλύνει. Λένε ουσιαστικά να γυρίσουμε σε μια απλή συνεργασία εθνικών κρατών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό φυσικά σημαίνει μια χαλαρή μορφή ευρωπαϊκής συνεργασίας.

Αυτό είναι πολύ σημαντικός κίνδυνος, διότι ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο το αν θα κερδίσουν κάποια από αυτά τα κόμματα την κυβέρνηση.

Ο φόβος είναι ορισμένα κυβερνητικά σήμερα κόμματα, φοβούμενα ότι θα χάσουν ψήφους προς την Ακροδεξιά, ουσιαστικά να υιοθετήσουν κάποιες από τις θέσεις τους. Για την Ευρώπη  και την περαιτέρω ολοκλήρωση. Στο μεταναστευτικό είναι ήδη αρκετά αυστηρό το πλαίσιο. Το τελευταίο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο είναι ήδη μια αυστηροποίηση. Αλλά υπάρχουν ορισμένα κόμματα τα οποία, φοβούμενα ότι θα χάσουν ψήφους προς τα ακροδεξιά, μετατοπίζουν την ατζέντα τους. Αυτό, από την άλλη, νομιμοποιεί την Ακροδεξιά. Δηλαδή, σου λέει ο άλλος: «Εντάξει, εάν ένα mainstream κόμμα ακολουθεί αυτή την πολιτική, γιατί είναι κακή η πολιτική που μας λέει η Ακροδεξιά;». Άρα και η Ακροδεξιά εμφανίζεται ως κάτι σχεδόν ίδιο με τα άλλα πολιτικά κόμματα.

Αυτό είναι μεγάλος κίνδυνος.

Όπως το περιγράφετε, αν το σχηματοποιούσε κάποιος, είναι ένας φαύλος κύκλος. Το ένα τροφοδοτεί το άλλο, αλλά αν κάνουν πίσω, το πρόβλημα μεγαλώνει αντί να μειώνεται.

Ακριβώς. Είναι επιτάχυνση στον κατήφορο. Αυτό είναι μεγάλο θέμα. Βεβαίως, εδώ έχουμε και το άλλο, το οποίο το ξέρουμε και από τη δική μας εμπειρία στην Ελλάδα, αλλά και από τις άλλες χώρες.  Όταν στην Ευρώπη υπάρχει μια καλή πολιτική, κάτι θετικό για τους πολίτες, οι κυβερνήσεις σπεύδουν να οικειοποιηθούν τα οφέλη αυτής της πολιτικής. Όταν υπάρχει μια αρνητική εξέλιξη, τα ρίχνουν όλα στην Ευρώπη.

Το αποτέλεσμα είναι ότι για ένα τμήμα του πληθυσμού δεν είναι πολύ σαφές τι έχει πετύχει όλες αυτές τις δεκαετίες η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ενώ έχουμε ευρωπαϊκά ζητήματα, η πολιτική ζωή συνεχίζει να είναι εθνική σε κάθε κράτος-μέλος. Και αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να γεφυρωθεί.

Ουσιαστικά λέτε ότι στα καλά την πίστωση παίρνουν οι εθνικές κυβερνήσεις, αλλά στα άσχημα και στα σκληρά ευθύνεται το ευρωπαϊκό κατεστημένο.

Έτσι το χειρίζονται οι περισσότερες κυβερνήσεις, οι οποίες θέλουν να πιστωθούν τα θετικά και να ρίξουν αλλού τα αρνητικά.

Υπάρχει σύνδεση της ανόδου της AfD, αλλά και άλλων ευρωπαϊκών ακροδεξιών κομμάτων, με τη Ρωσία; Το ρωτάω αυτό γιατί έχουμε δει δημοσιεύματα ότι υπάρχει απόπειρα από τη Ρωσία να παρέμβει σε εκλογές, όπως τέτοια δημοσιεύματα είχαν δει και προ δεκαετίας το φως της δημοσιότητας. Και, αν ισχύει αυτό, τι σημαίνει για την πίεση για αλλαγή πολιτικής απέναντι στη Ρωσία και στον πόλεμο; 

Πολλά από αυτά τα κόμματα τα ενισχύει οικονομικά. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι έχει υπάρξει χρηματοδότηση. Η Λεπέν έχει δεχθεί χρηματοδότηση από ρωσική τράπεζα. Για τον Σαλβίνι στην Ιταλία και το κόμμα του, τη Λέγκα, επίσης έχουν υπάρξει αντίστοιχες ενισχύσεις.

Έχουν και μια άλλη μορφή ενίσχυσης. Νομιμοποιούνται συμβολικά.

Δηλαδή, η AfD, τη στιγμή που κανείς από τον δημοκρατικό πολιτικό κόσμο της Γερμανίας δεν τη συναντά, καλείται επισήμως σε εκδηλώσεις της ρωσικής πρεσβείας στη Γερμανία. Καλούνται στελέχη της AfD και άλλων ακροδεξιών κομμάτων επισήμως στη Μόσχα για επαφές και εκδηλώσεις.

Αυτό δίνει φυσικά μια ενίσχυση. Δεν είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο ανεβαίνει η Ακροδεξιά. Το είπαμε προηγουμένως. Αλλά το ότι υπάρχει προσπάθεια του Πούτιν, μέσω ακροδεξιών μορφωμάτων, να αμφισβητηθεί η σημερινή πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αναμφισβήτητο.

Πολλά από αυτά τα κόμματα θέλουν είτε να μειωθεί είτε να σταματήσει η βοήθεια των ευρωπαϊκών χωρών προς την Ουκρανία. Λένε ότι αυτό είναι εις βάρος των πολιτών, «τι δουλειά έχουμε να ανακατευόμαστε σε αυτά, τι μας νοιάζει εμάς;». Και όλα αυτά, για ένα τμήμα του κοινού, πιάνουν. Στην Ανατολική Γερμανία πιάνει πολύ αυτό. Στην παλιά Ανατολική Γερμανία υπήρχαν οι παλιοί δεσμοί με τη Ρωσία, όταν η Ανατολική Γερμανία ανήκε στο σοβιετικό μπλοκ.

Υπάρχει κόσμος που δεν κατανοεί την άποψη ότι η άμυνα της Ουκρανίας είναι άμυνα για τη δημοκρατία στην Ευρώπη. Επίσης, έχουν κατηγορηθεί συνεργάτες ακροδεξιών βουλευτών και ευρωβουλευτών ότι είναι πράκτορες των ρωσικών υπηρεσιών, των κινεζικών υπηρεσιών κ.λπ. Είναι γνωστά αυτά τα φαινόμενα. Άρα η ενίσχυση και η συνεργασία της Ρωσίας του Πούτιν με ακροδεξιά κόμματα, όπως η "Εναλλακτική για τη Γερμανία", είναι κάτι υπαρκτό. Φαίνεται και από την πολιτική ατζέντα τους. Το λένε ανοιχτά. Μερικοί δεν το κρύβουν. Έχουν συγκεκριμένη θέση για το τι πρέπει να γίνει με την Ουκρανία, με τη Ρωσία κ.λπ. Η AfD δεν το κρύβει.

Εγώ πιστεύω ότι, πέραν των εσωτερικών λόγων τους οποίους αναλύσαμε προηγουμένως και στους οποίους οφείλεται η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη, με διαφορετικό τρόπο ο Τραμπ και ο Πούτιν χρησιμοποιούν τα ακροδεξιά κόμματα για να αποδυναμώσουν την Ευρώπη. Διότι τους συμφέρει περισσότερο να διαπραγματεύονται με μεμονωμένα ευρωπαϊκά κράτη και όχι με το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 27 κρατών-μελών.

Τι μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για να ανακόψει αυτή την πορεία;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εργαλεία στα χέρια της για να ανακόψει αυτή την πορεία. Πρέπει να φροντίζει, σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, τα αποτελέσματα της πολιτικής της να φτάνουν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, να μη μένει κανένας απ' έξω. Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο πληροφόρησης και ενημέρωσης.

Το δεύτερο που μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι, επί της ουσίας, η επιτάχυνση και η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Διότι οι εξελίξεις προχωρούν και τα εργαλεία που είχε μέχρι τώρα φαίνεται ότι δεν αρκούν.

Είναι άλλη η εποχή του '80 και του '90 και άλλη η εποχή των κρίσεων, με τη Lehman Brothers που τη ζήσαμε και στην Ελλάδα, την κρίση του κορονοϊού που πήγε πολύ πίσω τις ευρωπαϊκές οικονομίες, αλλά επειδή υπήρξε συντονισμός ήταν ηπιότερα τα αποτελέσματα, την ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και, φυσικά, τις τελευταίες εξελίξεις που έχουμε στη Μέση Ανατολή και στον Κόλπο.

Άρα χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη. Περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη. Πιο ισχυρά ευρωπαϊκά όργανα και περισσότερες ευρωπαϊκές πολιτικές. Γιατί σήμερα πολλές πολιτικές δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ανήκουν στα επιμέρους κράτη-μέλη, τα οποία κάνουν πράγματα πολλές φορές ασυντόνιστα και χωρίς την αποτελεσματικότητα που θα υπήρχε με κοινή δράση. Άρα και σε αυτόν τον τομέα πρέπει να μπορέσουν να προχωρήσουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, δίνοντας περισσότερες αρμοδιότητες στα ευρωπαϊκά όργανα και μετατρέποντας περισσότερες πολιτικές από εθνικές σε ευρωπαϊκές.