*Συνέντευξη στη Μαρωβήτα Νικολαΐδου
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν υψώνουν τη φωνή τους, αλλά το επίπεδο του δημόσιου διαλόγου. Ο Θόδωρος Τσίκας ανήκει σε αυτούς. Διεθνολόγος, πολιτικός επιστήμονας και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για την Ομοσπονδία της Ευρώπης (ΕΕνΟΕ), έχει αφιερώσει τη ζωή του στην επιστήμη, τη διπλωματία, τη μάχη των ιδεών, στην υπηρεσία του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Όχι ως παρατηρητής, αλλά ως αναλυτής των πολιτικών αποφάσεων και των διεθνών εξελίξεων, ένας από τους ελάχιστους που επιμένουν να εξηγούν το «διακύβευμα» πριν τοποθετηθούν.
Θράκη: Από «ευαίσθητη περιοχή» σε κόμβο ανάπτυξης
-Κύριε Τσίκα, καθώς η συνέντευξη είναι αποκλειστικά για το Θρακικό Πρακτορείο Ειδήσεων, θα ξεκινήσω από τη Θράκη. Πώς βλέπετε τον ρόλο της στην ευρύτερη γεωπολιτική εξίσωση της χώρας;
“Κατά πρώτον, δεν συμφωνώ καθόλου με τις εκφράσεις ότι η Θράκη είναι μια «ιδιαίτερη» ή «ευαίσθητη» περιοχή. Αυτές οι αντιλήψεις περιορίζουν τις ίδιες τις προοπτικές της. Η Θράκη είναι από τις φτωχότερες περιφέρειες της Ευρώπης — και αυτό είναι το βασικό ζήτημα.
Άρα χρειαζόμαστε δίκτυα που να ενώνουν και όχι να χωρίζουν, την αξιοποίηση του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης, πολιτικές κοινής ανάπτυξης, προγράμματα πράσινης μετάβασης και υποδομές που να φέρνουν κοντά τις κοινωνίες, κοινά προγράμματα των Περιφερειών από τις τρεις αυτές χώρες. Αυτό σημαίνει μια πολιτική, που εν προκειμένω είναι και εξωτερική πολιτική, που να διαμορφώνει συνθήκες κοινής ανάπτυξης αυτών των περιοχών. Πάντοτε αυτές οι περιοχές είχαν οικονομικές ανταλλαγές μεταξύ τους. Η μία ήταν η οικονομική ενδοχώρα της άλλης.
«Με κλειστά σύνορα, περιορισμούς στη διακίνηση, με καχυποψίες ένθεν κακείθεν δεν μπορεί να αναπτυχθεί η περιοχή της Θράκης όσο και να δοθούν κρατικές επιδοτήσεις, όσο και να υπάρξουν ειδικές πολιτικές – που και αυτές χρειάζονται ».
Ελληνοτουρκικές σχέσεις: «Οι διαφορές είναι τεχνικές, όχι υπαρξιακές»
-Πολλές φορές λέτε ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι «καταδικασμένες να συνυπάρξουν». Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
“Παρεξηγείται συχνά η θέση μου. Δεν πρόκειται για συμβιβασμό, αλλά για ρεαλισμό. Οι ελληνοτουρκικές διαφορές είναι τεχνικές, όχι υπαρξιακές. Αφορούν -μεταξύ άλλων- την ερμηνεία διεθνών Συνθηκών, το εύρος των χωρικών υδάτων και του εναερίου χώρου, την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Αυτά είναι ζητήματα που μπορούν να ρυθμιστούν με αποδεκτές λύσεις και από τις δύο χώρες, και με βάση το Διεθνές Δίκαιο. Εφόσον, φυσικά, υπάρχει πολιτική βούληση και ενημερωμένη κοινή γνώμη.
Για παράδειγμα θα σας αναφέρω μία από τις βασικές και πλέον σύνθετες διαφορές ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία που αφορά στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, κυρίως της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πριν φτάσουμε στην οριστική επίλυση αυτών των θεμάτων, πρέπει να υπάρξει σαφής συναντίληψη ως προς τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών. Δεν μπορεί να υπάρξει χάραξη ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας χωρίς προηγουμένως να έχουν καθοριστεί οριστικά και αμετάκλητα τα χωρικά ύδατα, όπως επισημαίνουν πολλοί νομικοί διεθνολόγοι. Είτε στην απευθείας διαπραγμάτευση, είτε σε ενδεχόμενη κοινή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, αυτό το ζήτημα είναι καθοριστικό.
Σε αυτό το πλαίσιο, απαιτείται μια μείζων πολιτική απόφαση, πρωτίστως από την ελληνική πλευρά στο εξής ερώτημα:
Θα παραμείνουν τα χωρικά ύδατα στα 6 ναυτικά μίλια; Μία εκδοχή είναι αυτή.
Θα επεκταθούν; Και αν ναι, σε ποια σημεία και σε ποιο βαθμό;
Η επέκταση θα μπορούσε να γίνει διαφοροποιημένα: για παράδειγμα, 12 μίλια στις ηπειρωτικές ακτές και 6 μίλια στα νησιά, ή ακόμη κλιμακωτά: π.χ. αλλού 6, αλλού 8, αλλού 10 και αλλού 12 μίλια.
Από τη στιγμή που θα υπάρξει κοινή κατανόηση για το εύρος των χωρικών υδάτων, ανοίγει και ο δρόμος για την οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας.
Η επίλυση του ζητήματος των χωρικών υδάτων θα οδηγήσει και στην διόρθωση μιας παγκόσμιας «πρωτοτυπίας» της Ελλάδας: τη διαφορά ανάμεσα στο εύρος του εναέριου χώρου της (10 ναυτικά μίλια) και των χωρικών υδάτων της (6 μίλια), που δεν έχει έρεισμα στο Διεθνές Δίκαιο.
Η εναρμόνιση μεταξύ χωρικών υδάτων και εναερίου χώρου μας θα αντιμετωπίσει την κύρια αιτία των αερομαχιών στο Αιγαίο. Έτσι, ανοίγοντας τον δρόμο για την επίλυση των θεμάτων ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, λύνονται παράλληλα δύο ακόμη μείζονες εκκρεμότητες: η οριοθέτηση των χωρικών υδάτων και η ρύθμιση του εναέριου χώρου, δηλαδή ο «σκληρός πυρήνας» των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Όταν αυτά επιλυθούν, οι υπόλοιπες διαφορές χάνουν σε σημασία και πολιτική φόρτιση και κάποιες από αυτές παύουν να υπάρχουν.
Επίσης, στις ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα συμφέροντα των άλλων χωρών, όχι μόνο της Τουρκίας, αλλά και όσων χρησιμοποιούν το Αιγαίο ως διεθνή θαλάσσιο διάδρομο.
Το Αιγαίο αποτελεί κρίσιμη θαλάσσια οδό που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, ή με τον Ατλαντικό Ωκεανό μέσω της Μεσογείου και των στενών του Γιβραλτάρ.
Σημαντικές δυνάμεις, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία κ.α., ενδιαφέρονται να παραμείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι της διεθνούς ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Επιπλέον, χώρες όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία, που έχουν πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, χρησιμοποιούν τα περάσματα του Αιγαίου για τις θαλάσσιες μεταφορές τους.
Όλα τα παραπάνω συνθέτουν το πραγματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να επιτευχθεί λύση για τα ελληνοτουρκικά. Αυτό πρέπει να εξηγείται με σαφήνεια, χωρίς στρεβλώσεις ή ενοχοποιήσεις.
Δυστυχώς, οι κοινωνίες έχουν διαπαιδαγωγηθεί με την ιδέα ότι είμαστε «αιώνιοι εχθροί». Αυτό είναι λάθος. Όσο το πολιτικό σύστημα τρέφει τον λαϊκισμό και τον φόβο, τόσο εγκλωβίζεται το ίδιο όταν χρειαστεί να κάνει βήματα εξομάλυνσης.
«Η Ελλάδα δεν θα μπορέσει να έχει πραγματική ανάπτυξη αν δεν επιλύσει τα ελληνοτουρκικά, γιατί οι υπέρογκοι εξοπλισμοί την κρατούν πίσω».
Η εξωτερική πολιτική χρειάζεται νηφαλιότητα και παιδεία. Οι εκφράσεις “ενδοτικοί”, «μειοδότες», «προδότες», δεν έχουν θέση στον δημόσιο διάλογο. Χρειάζεται ορθολογισμός, γιατί μόνο έτσι οικοδομείται εμπιστοσύνη και σταθερότητα.”
Το Κυπριακό: «Μοίρασμα πόρων και εξουσίας»
-Πώς βλέπετε την προοπτική επίλυσης του Κυπριακού;
“Γνωρίζουμε ποιες είναι οι παράμετροι και ποιοι συμβιβασμοί χρειάζονται. Το πρόβλημα είναι και εδώ η πολιτική βούληση. Η Κυπριακή Δημοκρατία υπήρξε εξαρχής δι-κοινοτικό κράτος, ιδρυμένο από την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή Κοινότητα. Αν μιλάμε για μια Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, ως λύση στην Κύπρο, αυτό σημαίνει κοινή ευθύνη και κοινή διοίκηση.
«Οι Ελληνοκύπριοι πρέπει να καταλάβουν ότι επίλυση του Κυπριακού σημαίνει μοίρασμα πόρων-δηλαδή ευημερίας, και εξουσίας – δηλαδή αρμοδιοτήτων.»
Όλες οι ομοσπονδίες βασίζονται στην πολιτική ισότητα. Αν αυτό γίνει αποδεκτό, τα υπόλοιπα ζητήματα θα είναι διαχειρίσιμα.
Φυσικά, η Τουρκία βλέπει το Κυπριακό και γεωπολιτικά. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να λάβει ανταλλάγματα για να αποσύρει τα στρατεύματα της. Κατά τη γνώμη μου, αυτά θα είναι η συμμετοχή της στο ενεργειακό παιχνίδι της Ανατολικής Μεσογείου και η διαμόρφωση μιας ενισχυμένης, «προνομιακής» σχέσης της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι άλλο ζήτημα η έκταση των δικαιωμάτων της στα διεθνή ύδατα (εδώ υπάρχει ένα ζήτημα διαπραγμάτευσης) και άλλο ο αποκλεισμός της από το ενεργειακό παιχνίδι, που δεν είναι εφικτός ούτε λογικός.
Ανατολική Μεσόγειος και συμμαχίες
-Η Ελλάδα έχει επενδύσει στους άξονες συνεργασίας με Ισραήλ και Αίγυπτο. Είναι ρεαλιστικός ο στόχος να περιοριστεί η τουρκική επιρροή;
“Η Ελλάδα πρέπει να έχει συνεργασία με το Ισραήλ, αλλά δεν πρέπει να έχει αυταπάτη ότι έτσι “απομονώνει” την Τουρκία.
Οι «άξονες» φέρνουν «αντι-άξονες», τίποτα δεν είναι μόνιμο. Στο παρελθόν, Ισραήλ και Τουρκία είχαν εξαιρετικές σχέσεις… μπορεί να τις ξαναβρούν. Επομένως, στόχος μας πρέπει να είναι μια πολυμερής διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο που θα συζητήσει θέματα ασφάλειας, ενέργειας και Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών, με συμμετοχή όλων των χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας.
Η μόνιμη ένταση είναι τροχοπέδη για την ανάπτυξη. Καμία σοβαρή επένδυση δεν έρχεται σε περιοχή για την οποία υπάρχει φόβος ότι θα αναφλεγεί αύριο.
«Πρέπει να κλείνουμε μέτωπα, όχι να ζούμε στην “πρίζα”. O ορθολογισμός είναι η καλύτερη άμυνα».
Η Γάζα και το σχέδιο Τραμπ: «Δεν υπάρχει ειρήνη χωρίς αμοιβαίες παραχωρήσεις»
-Πώς βλέπετε την πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ για ειρήνη στη Γάζα; Υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας ή πρόκειται για πρόσκαιρη εκεχειρία;
“Στη Γάζα κάποια βήματα θα γίνουν. Η πρώτη φάση του σχεδίου Τραμπ έχει ήδη μπει σε διαδικασία υλοποίησης, αλλά αναπόφευκτα θα υπάρξουν αντιδράσεις και από τις δύο πλευρές.
Στα Παλαιστινιακά Εδάφη υπάρχουν ακραίες δυνάμεις που δεν αναγνωρίζουν το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ, ενώ και στο εσωτερικό του Ισραήλ υπάρχουν εθνικιστικά και υπερ-θρησκευτικά ρεύματα που πιστεύουν στο “Μεγάλο Ισραήλ”, χωρίς θέση για τους Άραβες.
«Το κρίσιμο είναι να ενισχυθούν οι μετριοπαθείς δυνάμεις, όσες μπορούν να συνομιλήσουν και να κάνουν τους απαραίτητους έντιμους συμβιβασμούς.»
Δεν υπάρχει καμία διεθνής σύγκρουση που να λύθηκε χωρίς αμοιβαίες παραχωρήσεις. Σε μια διαπραγμάτευση κανείς δεν τα κερδίζει όλα, ούτε τα χάνει όλα. Η επιτυχία εξαρτάται από την πολιτική βούληση όλων των πλευρών να αναγνωρίσουν το δικαίωμα ύπαρξης της άλλης.
Το σχέδιο Τραμπ δίνει το μείζον: την εκεχειρία και την κατάπαυση του πυρός, ώστε να αποκατασταθεί η ανθρωπιστική βοήθεια σε έναν πληθυσμό που ζει σε κρίση επί μήνες. Προσφέρει επίσης διέξοδο στη Χαμάς, αμνηστία σε όσους καταθέσουν τα όπλα και ασφαλές καταφύγιο για όσους αποχωρήσουν. Αντίστοιχα, δίνει στο Ισραήλ την επιστροφή των ομήρων και μια ανάσα από τη συνεχή επιστράτευση που παραλύει την οικονομία.
«Η προϋπόθεση επιτυχίας είναι όλες οι πλευρές να αποδεχθούν την ύπαρξη της άλλης, διαφορετικά το αδιέξοδο θα διαιωνίζεται, όπως συμβαίνει από το 1948 μέχρι σήμερα.»
Από την πρόταση του ΟΗΕ για ίδρυση δύο κρατών, η άρνηση της μιας πλευράς να αναγνωρίσει την άλλη υπήρξε το σπέρμα της σύγκρουσης.
Υπάρχουν ωστόσο και μετριοπαθείς δυνάμεις στο Ισραήλ, ιδιαίτερα στην κεντρώα και κεντροαριστερή αντιπολίτευση, που επιζητούν πολιτική λύση και όχι μόνιμο πόλεμο.
Ο ίδιος ο Τραμπ ξεκίνησε με πλήρη ταύτιση με τον Νετανιάχου, αλλά αντιλήφθηκε στην πορεία ότι δεν μπορεί να υπάρξει σταθερότητα χωρίς προοπτική παλαιστινιακού κράτους. Έτσι, στο σχέδιό του περιλαμβάνεται έστω έμμεση αναφορά σε αυτή την κατεύθυνση.
Πρέπει να δοθεί ρόλος στην Παλαιστινιακή Αρχή του Μαχμούτ Αμπάς, που είναι ο μόνος διεθνώς αποδεκτός συνομιλητής. Χρειάζεται βέβαια μεταρρύθμιση, τεχνοκρατική επάρκεια και απομάκρυνση από φαινόμενα διαφθοράς.
«Ο ρεαλισμός επιβάλλει να ενισχυθούν οι μετριοπαθείς δυνάμεις και να υπάρξει πολιτική λύση. Δεν είναι εύκολο, αλλά δεν υπάρχει άλλος δρόμος.»
Η Ευρώπη χρειάζεται πολιτική βούληση – Άμυνα χωρίς ενοποίηση είναι ανεπαρκής
-Κύριε Τσίκα, γιατί η Ευρώπη δυσκολεύεται να αποκτήσει κοινή εξωτερική πολιτική και Άμυνα;
“Γιατί δεν είναι ακόμη πλήρως πολιτική οντότητα. Ξεκίνησε ως τελωνειακή ένωση, προχώρησε στην οικονομία, αλλά όχι στην πολιτική ενοποίηση. Τα κράτη-μέλη κρατούν επίζηλα τις αρμοδιότητές τους, ειδικά στην Άμυνα, τον πιο σκληρό πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας.
«Η Ευρώπη είναι σαν το ποδήλατο: αν σταματήσει να κινείται, θα πέσει.»
Χρειάζεται ισχυρά ευρωπαϊκά όργανα: έναν ενιαίο Πρόεδρο που να εκπροσωπεί την Ευρώπη, ισχυρή Επιτροπή ως πραγματική κυβέρνηση, και ένα Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με πλήρεις νομοθετικές εξουσίες. Το Συμβούλιο Υπουργών θα μπορούσε να λειτουργεί ως “Άνω Βουλή” που εκπροσωπεί τα κράτη.
Δεν μπορούμε να αποφασίζουμε για εξωτερική πολιτική και άμυνα με ομοφωνία 27 ή 30 κρατών, αυτό σημαίνει παράλυση. Πρέπει να καθιερωθεί η αρχή της ειδικής πλειοψηφίας, με δυνατότητα εξαίρεσης για όποιο κράτος δεν επιθυμεί να συμμετάσχει.
Ο δρόμος προς τις «Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης»
-Είστε γνωστός υπέρμαχος του ευρωπαϊκού φεντεραλισμού. Είναι ρεαλιστικό να μιλάμε σήμερα για Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης;
“Η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει απλή συνεργασία κρατών, πρέπει να λειτουργήσει ως οιονεί ομοσπονδία. Μόνο έτσι οι μικρές και μεσαίες χώρες, όπως η Ελλάδα, θα έχουν πραγματική δύναμη και προστασία.
Η ιδέα αυτή δεν είναι νέα. Την ενέπνευσε ο Αλτιέρο Σπινέλι, ο αντιστασιακός και πολιτικός φιλόσοφος που συνέταξε τη Διακήρυξη του Βεντοτένε. Εκεί μπήκε ο σπόρος της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας: ένας ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος που, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, θα ζούσε χωρίς πολέμους.
«Οι μικρές χώρες έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από μια ενωμένη Ευρώπη, εκεί βρίσκεται η δύναμή τους.»
Η “στρατηγική αφωνία” της Ε.Ε. και οι εσωτερικές της αντιφάσεις
-Πολλοί μιλούν για «στρατηγική αφωνία» της Ε.Ε. απέναντι στις προκλήσεις της Ρωσίας και του Πούτιν. Τι λείπει;
“Αυτό που λείπει δεν είναι μόνο τα θεσμικά εργαλεία, αλλά κυρίως η πολιτική βούληση και πάλι, θα το πω πολλές φορές. Αν υπάρχει βούληση, οι θεσμοί προσαρμόζονται. Αν όχι, ακόμη και το καλύτερο πλαίσιο δεν αρκεί.
Η Συνθήκη της Λισαβόνας ανήκει σε μια άλλη εποχή. Πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε η Ε.Ε. να αποκτήσει ευελιξία και ικανότητα αντίδρασης. Δεν μπορεί η Ευρώπη να εξαρτάται έτσι κάθε φορά από το “βέτο” ενός ηγέτη, όπως προσφάτως του Όρμπαν της Ουγγαρίας. Αυτό είναι θεσμικά παράλογο.
«Οι γεωπολιτικές συνθήκες επιβάλλουν επιτάχυνση, όχι άλλη αναμονή για τη συναίνεση του ενός.»
Η ευρωπαϊκή Άμυνα έχει προχωρήσει ταχύτερα τα τελευταία χρόνια, αλλά παραμένει συντονισμός εθνικών αμυντικών συστημάτων, όχι πραγματικά ενιαία δύναμη. Χρειαζόμαστε ευρωπαϊκό επιτελείο, ενιαία διοίκηση και σαφείς προτεραιότητες.
Ευρωπαϊκή ταυτότητα και δημοκρατία: «Η Ευρώπη πρέπει να πιστέψει ξανά στον εαυτό της»
– Πολλοί Ευρωπαίοι πολίτες δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους και τις υποχρεώσεις τους. Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα η σχέση της εθνικής με την ευρωπαϊκή ταυτότητα;
“Πρέπει να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή ταυτότητα παράλληλα με τις εθνικές — όχι σε ανταγωνισμό, αλλά σε δημιουργική σύνθεση. Οι ταυτότητες δεν είναι στατικές, διαμορφώνονται μέσα από κοινές εμπειρίες, αγώνες, προκλήσεις και αντιπαραθέσεις.
Όπως οι εθνικές ταυτότητες χρειάστηκαν αιώνες για να αποκρυσταλλωθούν, έτσι και η ευρωπαϊκή θα χρειαστεί χρόνο και κοινό αφήγημα.
«Η Ευρώπη χρειάζεται κοινή ιστορική αφήγηση, να ξέρει ποια είναι και γιατί υπάρχει.»
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν της Ρωσίας έχει εντοπίσει αυτή την αδυναμία και περιφρονεί τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Συμμαχεί με αυταρχικά καθεστώτα που θεωρεί “αποτελεσματικά”, επειδή παίρνουν αποφάσεις χωρίς λογοδοσία. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή δημοκρατία λειτουργεί με έλεγχο, θεσμούς, αντιπολίτευση, συνδικάτα, ελεύθερο Τύπο.
«Οι κοινοί εχθροί συχνά σε βοηθούν να καταλάβεις ποιος είσαι. Η δημοκρατία απέναντι στον αυταρχισμό, το δίκαιο απέναντι στην ισχύ: αυτή είναι η ιδεολογική μάχη της εποχής μας.»
Παρά τις αντιφάσεις της, η Ευρώπη παραμένει η πιο δημοκρατική, ειρηνική και ευημερούσα ζώνη του πλανήτη. Οι κατακτήσεις της, ο Διαφωτισμός, η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, οι κοινωνικοί αγώνες, δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες.
Η μάχη των αφηγήσεων στις ευρωπαϊκές εκλογές
-Οι ευρωεκλογές έδειξαν αύξηση της ακροδεξιάς και των απομονωτικών τάσεων. Γιατί η φιλοευρωπαϊκή αφήγηση δείχνει να δυσκολεύεται;
“Υπάρχει πράγματι τάση περιχαράκωσης. Ακροδεξιές, φοβικές, εθνικιστικές δυνάμεις επενδύουν στον φόβο και στην απλότητα: “κλείστε τα σύνορα, προστατέψτε τον εαυτό σας”. Είναι εύκολα μηνύματα, αλλά συνταγή ήττας.
Τα μεγάλα προβλήματα, η κλιματική κρίση, οι ανισότητες, η τεχνητή νοημοσύνη, η ασφάλεια, δεν λύνονται με εθνική αυτάρκεια. Χρειάζονται διεθνική συνεργασία.
«Ο απομονωτισμός είναι εύκολος στην εξήγηση, αλλά αδιέξοδος στην πράξη.»
Οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις πρέπει να μιλήσουν πιο πειστικά για τα οφέλη των ανοιχτών κοινωνιών, για τις δημοκρατικές κατακτήσεις και τη συλλογική πρόοδο. Μόνο έτσι θα υπάρξει νέα ώθηση στην ολοκλήρωση.
Γιατί οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις αποτυγχάνουν να πείσουν;
-Γιατί όμως αυτές οι δυνάμεις δεν καταφέρνουν να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά το μήνυμά τους;
“Πολλοί πολιτικοί φοβούνται να μιλήσουν με τόλμη για την Ευρώπη, θεωρούν ότι θα έχουν πολιτικό κόστος. Έτσι αφήνουν το πεδίο στον αντίπαλο. Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι η πολιτική ζωή παραμένει εθνική, ενώ τα προβλήματα είναι ευρωπαϊκά. Δεν υπάρχει ευρωπαϊκός πολιτικός διάλογος. Επίζηλα οι εθνικές κυβερνήσεις κρατούν τις νίκες για τον εαυτό τους, όπως και αρμοδιότητες.
«Όσο η συζήτηση μένει εγκλωβισμένη στα εθνικά θέματα, η Ευρώπη θα μοιάζει πάντα “μακρινή”.»
Οι ευρωεκλογές γίνονται με εθνικές ατζέντες, τα μηνύματα είναι περίπλοκα, ενώ οι απαντήσεις που κερδίζουν είναι απλές και συγκρουσιακές. Για να πείσει η Ευρώπη, χρειάζεται σαφή λόγο και ξεκάθαρο πολιτικό όραμα.
Η εκλογή Τραμπ και το «καμπανάκι» για την Ευρώπη
-Πώς επηρέασε η εκλογή Τραμπ τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα και ενοποίηση;
“Η δεύτερη εκλογή Τραμπ στις ΗΠΑ ήταν ισχυρό καμπανάκι για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες. Ήδη από το Brexit φάνηκε ότι η πορεία της Ε.Ε. δεν είναι μονόδρομος. Τώρα έχουμε και τις ΗΠΑ να απομακρύνονται από τις παραδοσιακές δεσμεύσεις ασφαλείας.
Ο Τραμπ δεν πιστεύει πραγματικά στους διεθνείς κανόνες που θεσπίστηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βλέπει τις συμμαχίες ως εμπορικά συμβόλαια, όχι ως κοινή ασφάλεια. Αν αυτό συνεχιστεί, η Ευρώπη θα βρεθεί μόνη της σε έναν όλο και πιο επικίνδυνο κόσμο.
«Η Ευρώπη πρέπει να πάρει μείζονες αποφάσεις, οι δεσμεύσεις των ΗΠΑ δεν είναι πλέον δεδομένες.»
Η αμερικανική στάση ωθεί την Ευρώπη να αποκτήσει δικά της μέσα και να επιταχύνει τη βαθύτερη ενοποίησή της, όχι μόνο στην άμυνα, αλλά και στην πολιτική.
Η Ρωσία του Πούτιν και η «φινλανδοποίηση» των γειτόνων της
-Πιστεύετε ότι ο Πούτιν επιχειρεί ένα νέο δόγμα «φινλανδοποίησης» γύρω από τη Ρωσία;
“Απολύτως. Ο Πούτιν θεωρεί ότι χώρες που ανήκαν στην τσαρική Ρωσία ή στη Σοβιετική Ένωση πρέπει να ενταχθούν εκ νέου στη ρωσική σφαίρα επιρροής, είτε με κατάκτηση, είτε με ουδετεροποίηση. Αυτό ακριβώς είναι η «φινλανδοποίηση»: ο έλεγχος της εξωτερικής πολιτικής και, έμμεσα, της εσωτερικής.
Η εισβολή στην Ουκρανία έγινε με πρόσχημα την “προστασία” ρωσόφωνων πληθυσμών, όπως είχε γίνει παλαιότερα στη Γεωργία ή τη Μολδαβία.
Η λογική της «Μεγάλης Ρωσίας» είναι η συγκολλητική ουσία του αυταρχικού καθεστώτος του Πούτιν. Είναι ιδεολογία, όχι τακτική, και γι’ αυτό θα μας απασχολεί για πολλά χρόνια.
«Η ρωσική απειλή δεν είναι μόνο στρατιωτική, αλλά μάχη αξιών και ιδεολογική.»
Το όραμα για την Ελλάδα και τη δημοκρατία
-Ποιο είναι το όραμά σας για την Ελλάδα των επόμενων δεκαετιών;
“Θα ήθελα να δω κόμματα με θεσμική και δημοκρατική λειτουργία, χωρίς αρχηγισμό και προσωπολατρία. Να έχουμε ένα πολιτικό σύστημα που παράγει ικανούς ανθρώπους με γνώση και ευθύνη.
Θα ήθελα επίσης να καταργηθεί ο σταυρός προτίμησης, που θεωρώ πηγή διαπλοκής, και να συνδυάσουμε μονοεδρικές περιφέρειες με πανεθνική λίστα, όπως στη Γερμανία.
Έτσι θα έχουμε πολιτικούς που γνωρίζουν τα θέματα και δεν εξαρτώνται από πελατειακούς μηχανισμούς.
«Η Ελλάδα χρειάζεται κόμματα που να λειτουργούν δημοκρατικά για να μπορέσει να αποκτήσει ποιοτικό και αξιόλογο πολιτικό προσωπικό που να ξέρει τα θέματα και να μπορεί να λύσει θέματα χωρίς φόβο».